Guest writer
HC Vanlalruata
BA-SA-NGAM
Chanchinbumi naupang te kan la nih lai, hman deuh tawhah khan kan politician langsar leh huhang ngah, kohhran lamah pawh inhmang tak hian an sorkar laiin a office-a lengah min sawm a. Chanchinbu-a chhuah tur engmah min hlui lova, a thusawi zawng zawng chu puanzar hauh loh tur chi (off record) vek a ni a. A chhan chu an sorkara Minister ṭhenkhat hausa chak lutuk chungchangte leh Minister te khaikhinna min hrilh vang a ni ber awm e.
Chuta a thusawi pakhat ka la hriat reng chu thil diklo ti leh eirukna a inhnamhnawiha puh leh fihlim lova ngaih rau rau, mahni inthiam chawp ai chuan diklo tih hria-a pha ngar ngar kha an zia-awm zawk tih a ni. Minister thenkhat term khat pawh chelh hma a In ropui lutuk sa hman chungchangte a sawi a. Chutih laiin chu aia In ropui lo deuh sa, kum tam tak Minister lo ni tawh leh district council hunlaia EM pawh lo ni tawhte nen a tehkhin a. Thil dang a sawi leh chu - Minister eiru-a puh rau rauvah ‘fa ka ngah em a, chawm an ngai sia, ka ei mai loh nakah’ titu ai chuan ‘hei hi chu ka tilo’ ti fan fantu kha chuan mipui leh Pathian pawh a la zah deuhva a hriat thu a ni.
Hemi chungchangah hian ngaihdan a inanglo thei viau mai thei a. Mahse, tunlaia kan buaipui ber hi nia lang chu eiruk rau rauvah pawh huaisar lutuka eiru leh mipui zah hauh lova ba-sa-ngam lutukte hi an ni a, chhun pachangah mipui an rawk ngam a ni. He’ng hovin mipui kut an la tuarlo hi chu kan hnam dawihzep vang a ni ang a; a nih loh vek pawhin Kristianna phena kan bihruk vek vang a ni mai thei a, dan kengkawhtute’n an man a, dan anga hrem an la nih loh chhan erawh chu kan hre vek a, sawi ngailo a ni na-in sawi a tul leh thin.
Mizoram Youth Commission (MYC) leh Mizoram Building and Other Construction Worker Welfare Board (MBOCWWB)-in Mizo thalai 32 zet Kolkata-a Nalanda Institute of Advanced Studies (NIAS)-a Bachelor of Hotel Management zir tura an tirh danah khan thil fello tam tak a awm a ni tih chu a lang chiang hle a. Labour, Employment and Industrial Training department Secretary-in chanchinbumite hmaa a sawi dan han ngaihthlak chian’ khan hei hi hai rual a ni lo.
MBOCWWB kuta pawisa tling khawm hi Mizoram sorkar hnuaia Contract hna thawkte’n an contract thawh senso atanga za zela 2 an thawh (cess) tling khawm a ni a, cheng vaibelchhe tel tak meuh meuh a ni a. MBOCWWB hnuaia inziaklut kuthnathawktute leh an fate tana dan hmanga ruahmanna fel taka pek chhuah tur a ni a, kaihhruaina duan a ni a; a pek theih dan chin pawh bithliah a ni. Chuti chung chuan dan/kaihhruaina-in a phalloh angin pawisa hi hman a ni a; MBOCWWB hnuaia inziaklut leh an fa ni hauhlo te’n NIAS-a BHM an zirna tur atan cheng nuai 128.20 zet pek a ni ta a. Hei hi zirlai pakhat tana cheng nuai 4 chuang zel seng ang an ni.
Dan hi thil tha atana rilru tha tak (in good faith) a pawhfan a nih a, induhsakna thianghlimlo emaw eirukna emaw a awm a nih loh chhung chuan mipui-in an do viau ngawt lem lo. Dan pawhfan hrim hrim hi a tha e tihna lam ni lovin. Mahse, NIAS-a zirlai 32 thawn chungchangah erawh hi chuan kan sorkar hotute hian thil an ti mai mai deuhva an ba-sa-ngam lua a; an mualpho satliah mai ni lovin thalai rilru thianghlim tak tak 30 chuangin namen lovin an tuar a; an hma hun tur pawh a chhe lam zawngin an khawih pawi sak a ni.
Thil chiang tak pakhat chu kan ram hruaitute leh sorkar hotute’n an hna an thawh dawna mawhphurhna an hlen chhuah dawn hian thil an ngaihtuah chiang vak ngai lova, zir chian hmasak lam phei hi chu an englo then lohna lam ni awm tak a ni. Tuna kan sawi mek chungchangah pawh hian Mizo upate’n “Sebo hnu-a se kawngkhar” an tih ang maiin L, E & IT department hian NIAS zirchiang turin official an tir leh hnuhnawh tih kan hria. An mihring pui, Mizo thalai 30 chuang Aizawl atanga an tirh chhuah hma a an lo zu zir chiang hmasalo kha engtia in sawifiaha in sawithiam theih chi nge tih hre tur chuan keini sipai bang velo pawh kan bo map mai.
MBOCWWB sum hi cheng nuai 52 chuang zet chu mimal 4 hmingin puk chhuah tir a ni a. Hei hi dan bawhchhiatna a tlin em loh pawhin dan palzutna chu a ni chiang khawp ang. He sum puktute hi MBOCWWB-in an hmakhua a ngaihsak tur kuthnathawktute ni lovin he pawisa sem tura thuneihna neitute leh an thawhpuite hlir an ni. Kan hotu (ram hruaitu)-te hian “Sorkar/department pawisa tham ching,” tihte hi tunlai thangthar tawng tualleng ang mai in an uar a, mahse chutianga dan bawhchhetute chuan hremna an tawh awm kan la hrelo. Hetiang hi a nih avangin a thei fa chuan an chawm bawk a; an hawp bawk a; a then phei chuan an dai baw bawk a; ba-sa-ngam tak tak kan ngah ta hle.
Mihringah hian thilsual tih chakna piah lamah mahni hlawkna tur a nih phawt chuan mahni mihringpui tawrhna leh hekna tur pawh tih hrehlohna hi a awm ve hrim hrim ni awm tak a ni a. Mahni hnampui te, mahni thiante ngei pawhin an tawrhna tur tih hre reng chunga hlawkna um hi awm theih ni awm tak a ni. Chutianga tih chingte’n an simna tur chuan hremna dan a awm a, mahse, chu dan chu a kengkawhtu tur sorkar mi leh Court lam thuneitute’n an ken’kawh that loh chuan darbenthek ri ang mai a ni tih kan hre chiang tawh.
“Mihring siam thatna’n khaw dur a ngai a ni,” tih hla kan sa tlut tlut a; mahse chu khaw dur erawh chu dan bawhchhetute, kawrchung ha-a nghawngawrh nalh tak awr chunga rukru thinte chungah a thleng ngai lem lo. Chuvang chuan Mizoramah hian eirukna hi a ngampa mai ni lovin a tlangnel em em a. Eiruk hmangte pawh an ngampa a, hlauh tur nei lo na na na chuan an ba-sa-ngam em em a. Mipui min zah hauh lo. Hrem an nih hma chuan chhun pachanga mipui rawk an chin hi an sim chuang hek lovang.