Guest writer
HC Vanlalruata
ZOSIAMA PACHUAU
Kar hmasa Nilaini, March ni 15, khan Assembly House-ah Minister hlui Pu Zosiama Pachuau, MLA hlui Pu C. Lalruata leh Tamil Nadu Chief Minister Jayalalitha Jayaram-i te sunna hun an hmang a. House leader Pu Lal Thanhawla bakah eptu group leader Pu Vanlalzawma leh midang 3-te’n heng ram hruaitu pathumte an ui thu leh a sunna thu an sawi hlawm a. Tun tum chu mihlimho tih dan ang takin a lang ve tlat mai a, chuvangin sunna thu ziah ve a tul tlat a. Pu Zosiama Pachuau sunna thu hi kan ziak ve ta a ni.
Kan pate rual mah nise Pu Zosiama Pachuau nen hian kan inhriatna a rei ve fu tawh a, ama’n min hriat hma daih tawh khan Assembly inkhawma a che vel hi hun rei tak ka lo ngaihvenin ka lo chik ve thin tawh bawk. Hun engemaw chen ka hriat hnu-a ka hmuh dan tlangpui chu lehkhathiam tak a ni a, lehkhathiam satliah ni lovin thiam tak a ni. Ka hre thuk viaulo chungin saptawng thiam tak a nih ka ring bawk. A chhan chu Mizo zinga saptawng thiam ber bera kan ngaih, Gauhati University aṭanga zir chhuakte zirtirtu M.S. Prabhakaran-a’n saptawng a zirtir thin zing ami a ni. (Prabhakaran hi tunah chuan kum 90 bawr vel a ni tawh a, Professor hna bansana chanchinbu reporter-a inlet ta a ni a. The Hindu/Frontline-ah rei tak thawkin South Africa-ah pawh hun engemawchen a zu awm a. Hmarchhaka a awm laiin kan inkawm ve nasa hle. Vawi khat chu Assembly session laiin kan pahniha kan awm dun hi Pu Zosiama hian min hmu a, ka kalpui pa chu Prabhakaran a ni em tih min zawt a, a nih thu ka hrilh chuan a kuah ta chung chung a. Recess room-a MLA dangte pawh hmelhriat tirin amah zirtir thintu a nih thu a sawi kha ka mitthla-ah a la cham reng.)
Kum 1993-a Congress leh Mizoram Janata Dal (MJD), tuna Mizoram People’s Conference (MPC) kan tih takin sorkarna intawm an siam khan Minister atan lakluh a ni a. Khatihlai kha SENHRI chanchinbu-a Editor ka nih ve lai a ni a, a department chan pakhat Higher and Technical Education-a thil fello kan ziak chiam mai a. Hemi kan ziah hlim hian Assembly Secretariat bulah kan intawk a. Chutah chuan din chilh meuh hian thil min hrilh a. “SENHRI-a i thuziah kha ka haw dawn emaw i ti ang e. Ka haw lova, ka thin a rimlo mai ni lovin ka lawm em em a. Kan department enkawl ve chungchang in ziah hi chu sorkar hnathawk angin sawi ta ila, kan ACR min ziah sakah ka ngai hmiah a nia,” tiin. A rilru chhungril chu engpawh nise a puitling ka ti.
Nuih-zat-thlak ang reng tak chu kum 1987 Assembly inthlanpui-ah khan ka thianpa Pu Lalhmingliana (Rajya Sabha MP hlui) te, tuna kan Education Minister Pu H. Rohluna te nen hian Ngopa bial (tunah chuan Champhai North bial hi a ni ta ber awm e)-ah an han inkhing a. Keini thianzaho khan political party thila campaign pui ni lovin khatihlaia kan Editor a nih avangin Pu Hminga kha kan han kalpui ve a. Hnahlan khua a kan awm laiin Pu Zosiama kha a lo thleng a, Pu Hminga erawh chu khaw dangah a awm a.
Hnahlan khua-ah hian Pu Zosiama khan Pu Hminga chungchang hetiang hian a sawi pek a, “Pu Lalhmingliana hi sikul-a ka zirlai (student) thin a ni a, lehkha thiam thei tak mai a ni a. Mahse, amah hi kawngzawh mi a ni a, Mizoram khawpui hrang hranga kawng a zawh bakah Delhi thlengin kawng a zawh a, in thlan tlin chuan kawng in zawh in zawh mai dawn a ni,” tiin. Tun thlengin a sawi thiam ka la ti reng - awmze thui deuh neiin a sawi tlat. A thusawi hi Pu Hminga kan lo hrilh a; ani lah chuan huatah la lovin, “U Zosiama min han tihdan chu… Mahse, kawng hi chu kan zawh nasa ve bawk a ni,” a ti ve mai a. A ni taka, Pu Hminga kha khatihlai khan MZP President a nih bakah Students Joint Action Committee (SJAC)-ah Chairman a ni bawk a, remna leh muanna nawrna atan khan kawng chu zawh nasa ve tak a ni.
Pu Zosiama khatih hunlai a ka ngaihsan em emna chhan chu eptu MLA a nih laia Assembly Public Accounts Committee (PAC)-a Chairman a nih lai kha a ni. PAC chairman hna hi term 2 a chelh a. Assembly-a an sun ni khan sunna thu sawitute khan an sawi thawi chauhva, a pawimawh lai tak ni zawkin ka hria. PAC chairman ka hriat ve tawhah chuan a ti tak tak leh taima ber zing ami niin ka hre bawk. A hova an thil hmuh chhuah thenkhat kha ngaihnawm tak tak a ni hlawm a. Ramhnuai-ah pawh ke-a kal mai zel kha an nih avangin mak sak tak tak hai chhuah pawh ngah awm chu an ni.
Mizoram State Transport (MST) a an bus lei thar pakhat chu kum 1 chhungin (an lei thar kumah) a ke (tyre) 46 an lei sak tih kha PAC report pakhatah a awm a. MST vek hian bus 50 bawr vel an nei a mechanic erawh chu 100 chuang an nei tihte pawh a awm bawk. Lawngtlai aṭanga hla vak lova Sericulture farm pakhat chu PAC hian an tlawh a (1990s chawhma lam kha a ni ta awm e). He Sericulture farm, kum tina cheng nuai 5 an sen ralna-ah hian (khatihlai chuan cheng nuai 5 chu tam tak/hlu tak a ni) thlam ang reng a awm a, huan pu pakhat a awm bawk a, mulberry kung khat chauh a awm thung. A hnu-a Lawngtlai SDO (Civil) a va awm MCS Officer min hrilh danin kumtin cheng nuai 5 an hmuh theihna a nih avangin he an mulberry kung khat hi a thih hlauvin an enkawl uluk hle a ni awm e.
Dik nia a hriatah chuan thuneihna chelhtute kha a hlau hranpa lo hle tih a lang chiang a. Dikna duh kan tih ang chi hi a ni. Assembly House chhunga thu a sawi khan a thusawi kha a hre chiang hle niin a thlirtute chuan kan lo hre thin a. Mi taima tak, inzir peih tak a nih rualin lehkhathiam a nihna bakah mi thilti mai mailo a nihna a lang chhuak chiang thin hle. ‘Reason’ bosal khawpa sakhua leh kohhran atchilh a vei thu hi vawi khat chu ka beng hriatah a sawi tawh a. Thil tam takah ngaihdan changkang tak (educated opinion) nei zel a ni tih a lang. Ani ang politician huaisen leh Mizoram leh mipui tana tangkai kha kan nei tam lovang tih a hlauhawm ngawt mai.