VISHAL

Kan thenawm state-ah te pawh dawr hawng tawh Vishal Mega Mart an tih mai chu Aizawl Bawngkawn-ah rawn hawn ve an tum tih thawm a awm a. Chu thawm kan lo hriat ve chu Mizo sumdawng thenkhat inzawmkhawm MIMA te thuchhuah aṭangin a ni a, he dawr lian inhawng tur hian an thil zawrhte an titlawm em em dawn a, chuvangin Mizorama sumdawngte hi an hlawk dawn tawh lo niin an sawi a. Vishal dawr hawn chu hnam inchimralna bul ang hialah an sawi bawk a ni awm e.

Hman deuhah tawh khan ka vai thianpa ramdanga hnathawka awm (Non Resident Indian) hi a lo zin a. A haw thlak lehna senso tlema phuhruk ve theih beisei-in savun jacket engemawzat hi hralh leh turin Calcutta (Kolkata) aṭangin a rawn lei chhova. Tlem a hralh hnu-ah a hralh bang chu Dawrpui phei-a dawr nghaktuho hnena pek mai a duh thu sawiin ka kalpui a. A savun jacket pakhat zel chu Rs 1,500 in pek a tum a. Kei khan dawr thenkhatah khatiang jacket ang chiah man zat kha ka lo va thlithlai ru a, Rs 4,000 te, Rs 3,500 te an lo ti daih mai a. Ka thianpa hnenah chuan a hlawk leh hlawkloh ka zawt a, Rs 1,500 a a pek zawh theih chuan tlem a hlep tih min hrilh.

Chutia kan kal kualna-ah chuan Mizo nu pakhat dawr nghak hian min lo lim nek mai a. Vai sumdawn pui leh Mizo Hnam phatsantu ang hialah min puh ta mai a. Kei chuan ka thianpa chu India rama awm pawh nilo, Oman khawpui Muscat-a chhuk thla mai tur a ni a; a kalkawng senso tlemte a lo tum ve theihna’n ti a zawrh pui mai ka nih thu ka hrilh a. Chutah pawh chuan a la lungawi ta lova, min hau zui ta zel a. Kei chuan, “Ka pi, dawra in bungraw zawrh zawng zawng hi Mizo siam pakhatmah a awm lova, vaiho siam, vairam aṭang veka in lei a ni ve thova. Chutah, Calcutta a a hlawma tlawm taka in zuk lak a la ni zui a, chu chu to uchuak takin in hralh a. In Mizo puite sum in eisak dan lutuk hi a uchuakin hnam pawi in khawih fe zawk lo maw?” ka ti ve ta ngat a. Mahse ani’n a tova a hralh chu ram leh hnam tan a pawi lova, kei erawh chu vai pakhat ka kalpui-in a tlawm zawka a hralh dawn avangin hnam phatsantu enin min en ta a nih ber chu.

Taxation department-in way bill titawp a, mahni insakna tur bungrua leh thil dang (sum­dawnna atana hralh suma hman tur nilo) te phairam aṭanga lakluh reng renga VAT chawi tur an tih kha thalo kan ti hle a. Thenkhatin min hrilh dan chuan Guwahati-ah khuan insakna bungraw thenkhat chu Aizawl-a an hralhna man chanve aia tlawm maha lei theihte a awm a, Silchar mai-ah pawh khuan tlawm hlei tak a ni an ti. Chutiang a nih lai a hralh leh tur nilo mahni in sakna emaw thil dang emaw atana man tlawma kan zu lei phal lova, helai a man to uchuak taka min lei luih tir an tum kha a dik theilo. Sorkar khan ‘Mizoram chhunga sumdawngte an lo hlawk ve na’n way bill hi kan titawp’ an ti a. An ti a nih chuan Mizorama sumdawngte thil man chhiar dan hi thunun ve rawh se kan ti a. Sumdawngte an hlawk an duh rualin mipui mimir harsatna hi sukiang ve tal rawh se kan ti a nih kha.

Chutiang chiah chu tam takin kan ngaihdan a la ni reng. Mizorama thawmhnaw, eichawp leh chhungkaw mamawh dang kan leina dawrte hian Vishal dawr leh dawr dang an thil zawrh ti tlawm hnen ami a hlawmin an zu kharchhawng a, man to uchuak taka an Mizo puite hnena hralh lehin ei an zawng a. Ei an zawng satliah mai ni lovin mirethei pawisa neilo ve tak tak leh rim taka thawkte pawisa hmangin an hausa thur thur a, chu’ng mitethei an rahbeha an duh zat zata an thil zawrh an leitirte chu thenkhat phei chuan an la hmusit zui a ni. Mizo sumdawngin tlawm deuhva a zu lei a, heta to deuhva a hralh leh hi dik kan ti a, kan kawtkai a man tlawma kan lei theih tura thil man tlawma zawrhna dawr hun hnaiha mipui hamthatna lo thleng tur kan dodal hi chu a duham thlakin a mipui zah loh thlak ngawt mai.

Kan sawi fo thin - Mizote hian hlauh kan ngah a. Thim thuah hnih emaw, thuah thum emaw kan hlauva, sakawlh kan hlauva, sakawlh hlauhna chuan Aadhaar Card leh UID hmingte pawh min tihbai tir a. Sakawlha puh a pui lah kan ngahin kohhran hruaitu lu Pope leh khawvel kohhran inzawmkhawm thlengin kan hmu sakawlh thin. Thlawhtheihna lian lo lut tur kha a tirah chuan a hlau pawl an awm a. Bairabi thlenga rel lo lut tur kan hlauvin kan dova. Kan hlauh leh tawh vakloh hnu-ah Sairang a lo thleng tur kan hlau thar leh bawk.

Kum 150 vel lai Bengal Eastern Frontier Regulation, 1873 hmanga kan inhumhalh a, Inner Line Permit phena kan inawm tlei hnu hian chimral hlauhna aṭanga chhuah lam kan la pan lova, hlau tura inzirtir reng rengin kan hunk an la hmang a ni. Tunah hi chuan BEFR hlip pawh nise hnam kan nihna-in kan ding chhuakin chimral kan hlau tawh tur a nilo tia insawhnghet thei tawh tur zawnga tan kan lak a hun ta hle a. Tribal concession tel lova ding chhuak thei, tlangmite tana hauh bik (reservation) tel lova engkima tling thei ni tura thawh tum lova, nausen anga awm reng kan tum chuan engtikah mah he hnam hi a ding chhuak ngai lovang.

Mizoramah hian vai company tam tak an awm mek a, kan mobile phone service provider zawng zawng hi hnamdang company leh hnamdang ta pumpuhlum vek a ni. KFC leh Subway kan tih ang chite khawpui lian chauhva awm tura kan ngaih kha kan khawpui chhungah ngei an rawn awm tawh. Kan rama contract lian zawng zawng chu hnamdang company thawh vek a ni a, sorkara thil supply tur awm liantham pawh an pumhmawm vek. Khawvela thawmhnaw man to leh changkang - Levis, Reebok, Nike tih ang vel dawr kan neih kim bakah India rama mimal bank tam tak kan kawl bawk. Kan thil zawrh, a bikin phailam aṭanga kan lak kan tihto bik avangin anmahni phailam mi, tlawm zawka nitin mamawh leh eichawp zuar an thu nghek nghuk tawh. Chutiang a nih kara tuna Vishal bik kan do ta vak mai hi tute-emaw hlawkna tur a nih loh pawhin an hlawkna kiam tur venna a ni ngei ang.

Kan ramah hian sumdawn kawngah keimahni chauhvin ti ila, hnamdang lo lut miahlo se tih duhdan hi chu ngaihdan zim tak aṭanga lo chhuak a ni a. Engmah siam chhuaklo leh khulam aṭang veka an thil siamsa zuarin kan sumdawngte’n an duh zat zatin kan sum an ei a. An thil zawrh aia tlawma rawn zuar tur chu dodalin ‘Inchimral hlauhna’ thu an aupui mek. Sumdawnna kawngah hian inelna a awm lova pumhmawm (monopoly) a nih chuan mipui-in an tuar zawk a, inelna (competition) hi kan hlawkpui thin. Duhamna leh hlawkna pumhmawm ringawt ai a mipui hmakhaw ngaihna tak tak neia sumdawng kan ngah poh leh mirethei chan a tha ang.

Hmanni khan kan naute’n car spare part pakhat chu company agent nilo dawr pakhat aṭangin Rs 5,450-in an lei a, a hnu lawkah company agent dawra a lo thlen chuan Rs 2,600 chauh a lo ni a, a thlep aia tam an help a nih chu. Company agent te kan neih tam ve a hun a. Chu chuan kan thalai tam tak tan hna a siam sak ang. Vishal dawrah pawh hian Mizo nula leh tlangval 40 dawn an thawk dawn niin an sawi a, NIAS-a senso tam fe-a zu thawna zir zo leh silo ai kha chuan hlawk tak a ni dawn a ni.