VIP CULTURE

Corruption leh Curfew ang em chuan Mizo nuna saptawng sengluh tlangnel a ni lo na-in VIP tih leh Culture tih na na na hi chu hrelo kan vang hle awm e. Chuvangin letling buai lovin kan thupui hi kan hmang mai ang chu. He thil thalo tak mai hi India ramah hian eng vanga nghet em em mai nge ni a, chumi piah lamah Mizoramah hian uar zual em em mai nge kan ni tih hi chhui thui ngai lemlo a ni a. Kumpinu kan tih mai sapram awpa awm hun lai ‘British Raj’ tia an vuah tak atanga rochun (legacy) a ni a.

Sap pachal kan tih mai (Britisher) ho kha lal inthlah chhawng zel awp hnuaia awm thin an nih avangin lal chhungkua leh lal thisen kai hrim hrim (nobility/ aristocracy) khan an nunah thuk takin kua a hreuh va. Hnamchawm (commoner) leh lal thisen kai chinte kha chu incheina, nunphung leh chezia reng rengah an danglam nasa hle a. Tunhma phei chuan sipai lal emaw sorkara nihna pawhimawh reng reng chelh tur pawhin lal chhungkaw thlah hnaivai leh lal thlah chhawng kal zel thisen kai ni a ngai a. Mipui rorelna hnuaia an awm hnu-ah pawh he chin dan hi an la thlah hlei thei lova. Thuneitu leh lal deuh chu mipui mimir laka in la hrang a, inti lal a, inti changkang a, an nihna hriat hran theih tura engemaw tarlan’ hram hramin an nung thin.

British hovin India ram an awp lai khan India mi mihangho lakah an inla hrangin an chungchuanzia lantir an tum nasa-in he VIP Culture hi an uar hle a. India rama sap hnimhnai zualte kha chu an nundan phung zirtute an ni a, Prime Minister hmasa ber Pandit Jawaharlal Nehru te pawh kha chutiang (elite class) zingah chuan an tel pha ve a. ‘Exclusive Club’ an tih maia member ang maiin an khawsa thin. Sap pachal changkang tihdan entawn ngial hnu-a a hlawhchham tih inhmuchhuak Mahatma Gandhi erawh kha chuan sapho nunphung kha a hnuchhawn hmiah thung. Sapho awp laia sorkar officer lian Indian Civil Service (ICS) te pawh khan sap lal thisen kai entawnin an khawsa a. Mipui laka inla hrang leh chungnung bikin an hawi pir thin a, chu kalphung chu tuna IAS officer tam tak hian India ramah an la chhunzawm a ni.

Mizoramah pawh UT hunlai chho vel atang khan politician zinga thuneihna chelhtu leh sorkar officer lian chinte chuan he kalphung hi an chhunzawm ta zel a. Nawmchenna, party-a lam vel bakah rambuai chhah lai ber pawh khan intihhlimna lam an uar hle thin. Chutianga mipui chunga leng an ni tih tihlanna lam chu an ngai pawimawh hle a. India ram hmun danga an tihdan phung aia uar zawkin, a vuah pha chiahlo thlengin Mizoramah chuan an lirthei chungah eng sen vir muai muai a, ri ruai ruai thei (red beacon) an vuah a. Chumai duhtawk lovin a vuah thei leh theilo pawhin an lirthei hma-ah an nihna chiang taka lang thei turin an tar thin a. He an nihna tilang thei thil tar (designation plate) tello hi chuan tawite pawh lirthei-ah an chuang duh meuhlo.

Prime Minister Narendra Modi kaihhruai sorkar laipui-a sorkarna chelh mek NDA sorkar chuan mipui intluktlanna leh mipui thuneihna sorkar awmna rama inchungtlakna hmanraw langsar pakhat leh lal hrawt chhinchhiahna - official car-a a chung sen vir thei vuah chu tihtawp turin thutlukna a siam ta rup mai a. Hei hian sorkar officer lian, a vuah pha chin mai a huam lova, India rama lal ber President, thunei ber Prime Minister leh dikna rorelna lama thuneitu ber Chief Justice of India thlengin a huam dawn a ni. Democracy rama mipui rawngbawltu (public servant/government servant) an nihna ngaihtuah lova lal leh thuneitu emaw inti tam tak tan chuan a ui-awm ngawt ang le.

Hetianga sorkar laipui berin a tih chuan Mizoramah pawh an car ‘virmep sen’ chu an thlawn mai chuan a rinawm a. Ama’rawhchu, kha thil an vuah chhan (Pu Modi-a te’n an paih duh chhan) chapona leh intih lalna thinlung leh a lan chhuahna kawng dang erawh chu kan thlawn tel chuang lovang tih a hlauhawm a. Mipui rorelna thuthlung (democratic principle) bosal rei tawh na na na chuan engemawti tala an lalzia lantir dan hram an la zawn tho a la rinawm fan.

Hetiang thu sawi hi chuan thil pakhat kan hre chhuak thin. Ka thianpa police officer hi Kosovo ramah UN tirhin a kal a, an hna ber pakhat chu an ram pum huap police (federal police) din a ni a. Mahse, a harsatzia thu a sawi a; a sawi dan chuan tawng leh ziarang inang vek si kha an sakhua leh kohhran (Muslim an awm a, Catholic leh Protestant an awm bawk a) inan’loh avang khan an inchemhar nasa lutuk a. Ram pum huap police a thawkte pawhin an kawnghrenah tal an sakhua/kohhran hriat hran theihna tur an tar lang hram zel niin a sawi.

Tuna kan chief secretary hian a car-ah a nihna a tar ve lova; hemi avang hian a hna a thawh kawngah harsatna a tawh awm kan hre lem lo. Kan officer thenkhatin an lirthei hmalama an nihna an tar avang hian tuma zah a phurh belh phah awm pawh kan hre chuang lova, mipui-in kan tangkai puina awm pawh kan hre lo. An thinlunga chapona a lan chhuahtira, a nuam an ti ru veng veng a nih chuan chu zawng chu a tangkaina a ni ang.

Mizote hian hetiang lam hi kan uar zual a, tunhma khan lehkha zirna lama zir chin (MA, BA) kha kawngka luchunga tar an ching a, letterhead a ziah duah an ching bawk. Khatihlai a degree ziahtur nei velo pakhat chuan a hming tawpah “Feet 6” tih ziak a tar ve tih kha Aizawla titi lar tak a ni ve thin a, degree tar chingte elsenna ni-awm tak a ni. Hemi hnu pawh hian kan nihna dinhmun engemaw chhuanawm viau lemlo pawh kawngka luchunga tar kan la ching reng a, Section YMA-a nihna thlengin pawh te lua kan neih lo.

Inthlan campaign lai a “Hnathawh kawr min haktir rawh u” tia vote zawng thinte, mipui rawngbawla an tana thawk tur sorkar hnathawkte hian sorkar laipui thupek a awm hi chuan an lirthei chunga ‘virmep sen’ chu an hlip mai chuan a rinawm a. Mahse, an nihna diktak inhre chhuakin an chetdan thin leh an thinlung chapo hi hlip tel ve sela a lawmawm awm mang e. Car manto chhunga chuan kha (mipui sum tam tak tullo taka senna a ni chunga) zahawmna nia ngaih tlatna thinlung pawh hlip tel thei sela chuan hmasawnna kawng khat chu a ni ngei ang le.