MIZORAMA ZU ZAWRH

Mizorama zu kan zawrh dan phung fello sawi tumna a ni na-in a thupui a sei lohna’n ti khian kan dah a. Mi thenkhatin zu zawrhna dawr hawn a nih takah hian thil an hrethiamlo lui nge an hrethiam duhlo lui chu a hriat loh na-in sorkar hi zu zuarah an puh deuh fur mai a. Sorkarin zu a zuar lova, zu zawrhna dawr hawn phalna kha sorkar hnuaia sumdawng pawl (corporation) leh mimal hnenah a pe a ni mai a. Sorkar chuan a kalphung rel fel (regulate) leh chhiah chi hrang hrang (VAT, Excise duty etc) lak kha a hna a ni mai. Zu khap burna dan (MLTP Act) hnuaia kan awm rei tawh avangin hriat thiamloh pawh a awm ve thove.

Hmanni khan Excise and Narcotics Minister Pu R. Lalzirliana khan chanchinbumite nena an inkawmna-ah Mizoram Liquor Prohibition and Control Act, 2014 (MLPC Act) chu khauh leh zuala ken’kawh a nih tur thu a sawi a. Khauh zawka an kenkawh tum dan a sawi ruala he dan bawhchhiatna tam ber a sawi chhuah kha a tir aṭanga bawhchhiat tam tur leh kenkawh harsa ber lai tur a nih ka lo rin sa a ni a. Chubakah he dan bawhchhiatna leh MLTP Act hman hunlai anga thil thalo thlentu a ni dawna kan lo rin lawk tho kha a ni.

Kohhrante duhdan zawma kum 18 zet MLTP Act hmanga zu khap burna state kan lo nih tawh avangin kan sorkar hi a zei tawh vaklo a ni thei a, kohhran mitmei la veng deuh chunga thlah zalen deuh hi a tum a ni thei bawk a. Engpawhnise state danga an kalpui dan ang lovin kan kalpui a. Zu in thei chin tur kum zat bithliah hi chu US-ah te pawh an tih vek a ni a, chutiang a nih chuan passport emaw electoral photo identity card emaw, driving licence emaw en saka kum tling chin chu lei tir phal mai awm a ni a. Chutianga ti ta lo chuan zu in duh leh lei duh tan Liquor Card siam a ngai a. A siam manah Rs 500/- leh kum khat ral hnu-a tihnun leh na’n Rs 300 (emaw ni?) chawi a ngai a. Sorkarin sum a duhthawh vang a nih aimahin he thil hi kohhran mitmei ven vang a ni a. MLPC Act bawhchhiatna an sawi zawng zawng hi Card neih a tul vanga lo chhuak vek a ni kan ti thei awm e.

Card hian a ken tel chu thla khata zu lei theih zat bithliah a ni a, hei pawh hi khawi-ah mah an tih zen zen loh a nih hmel. Card pakhat hmangin zu pangngai um 6 leh, beer um 10 leh wine um 10 a lei theih niin a lang. Chanchibumite puala Whatsapp group siam pakhatah chuan Zemabawk JAC leh Welfare tangkawpin dan kalha zu zuar an man thu an ziahna-ah hetiang thil hrang hrang hi tarlan a ni - He sapzu kawltu hian mi hrang hrang card 25 zet a kawl. Hei baka an sawi zui chu, thlalak inang vek hmangin hming hran theuh si-in card 4 siam a ni. Mi pakhat hmingin Card 3 siam a ni a,Mi pakhat hminga card 1 aia tam siam hmuhchhuah nual a ni bawk. Mi pakhatin mi thlalak leh EPIC gmangin midang tel lovin amahin Card 10 chuang a siam tir. Mi pakhatin Card hrang hrang hmangin vawi khatah zu dawr a dawr thei tho bawk.

Kan sawi fo tawh thin a, sorkarin awm-ang lo deuh taka khuahkhirhna a siam hian eirukna leh dan bawhchhiatna a thlen tam bik thin. Tunhma a engkim mai sorkarin a khuahkhirh tlat hun ‘Licance Raj’ an tih mai hunlai khan Corruption a hluar em em a. Sorkar hnathawk thuneihna nei dek dek tawh chuan an thuneihna kha diklo taka sum hmuhna’n an hmang hem hem a ni ber. Tunhnu-a sorkar a inhawn zauva mimal kuta thil tam zawk a pek tak hnu hian eirukna hi a zia-awm sawt a, sorkar hnathawk leh thuneitute thuneihna a tlem sawt bawk a, thuneihna a tlem chuan hmansual a tlem nge nge thin.

Zu Card hi awm lo sela, thla khata lei theih zat bithliah hi awmlo bawk sela, a leitu kum tling a nih leh nihloh finfiahna’n Driving Licence, EPIC emaw Passport emaw hman ni mai sela chuan hetiang hian kan fel zawk ang - 1. Zu dawr tina Excise mi an dah hi dan kengkawh turin hmun dangah a hman theih ang (Ruihhlo leh dan kalha zu zuarte dap turin). 2. Card neilo emaw an card-a lak theih phakbak lak tum emawte laka thlemna an tawng lovang a, thamna lakah an fihlim ang. (Kan officer lian a thei ho, hlawh tam tak tak hlawh hovin cheng vaibelchhe tel an eiruk chuan Excise Constable pawhin thlemna a tawk na viau thei ang). 3. Kohhranin Card nei an phuar dawn avang emaw kohhrana inhmang tak ni si a, a ruka in ru thin tan a man tova lei a ngai a, chu chuan dan kalha zu hmanga sumdawnna a hring chhuak. 4. Thla khata zu pangngai um 6, beer leh wine um 10 ve ve tih hi thenkhatin an in zawh sen loh laiin heh deuh awm theih a ni a, thiante’n an inpui leh mi zanriah an eipui avanga an khamloh a awm thei a, hei hian dan kalha lei a ti ngai thin a, dan bawhchhiatna a thlen.

Hetianga tih ai hi chuan khawvel hmun dang, Kristian ram kan tih leh Kristian ram lem lo India state danga an tih ang hian zu hi zawrh ve ni ta mai sela chuan dan bawhchhiatna tam ber hi a bo nghal ang. Zu hi ruih theih a nih avangin khuahkhirh (control) a kalphung fela buaipui (regulate) tur a ni a; khap a fuh lovin a hlawhtling thei lova, khuahkhirh pawh chin tawk neih a ngai a. Thil khap leh khuahkhirh lutuk chu spring nem beh ang a ni a, nem nat poh leh thlah dul hnu-ah a perh na mai a. Tun dinhmunah pawh hian India ram state dang zawng zawng aia zu hralh chhuah khap ni (dry day) ngah ber kan ni mek a ni. (Pathianni zawng zawng dry day a nih miau avangin).

Zu hi ni khata lei phal zat erawh chu siam a dik a, mihring hriselna ngaihtuah tela dan siam a pawimawh. Chutih laiin tlemte lei duh tan Mizoramah harsatna a awm a, um puitling hlir mai an la zuar hi chu a diklova um chanve kan tih mai 375 ml. um hi zawrh ve ngei a hun tawh a, chumi chanve leh (quarter an tih mai) um pawh zawrh a ngai a ni. Zu dawr neitu pakhat chuan nitina an dawra zu lei zat an la ngai deuh reng chungin an lei tam tawhlo niin a sawi a. “Zawrh tan tirha ni khata cheng nuai 6 vel lei thin khan tunah chuan cheng nuai 1 kan tlin man ta lo fo mai,” a ti. MLTP ‘hangover’ a liam a, Mizote’n kan thiam ve telh telh tih a tilang.

Thenkhatin, “Sorkarin zu chhiah a la a, mahse phailam aṭanga zu lakluhna’n cheng tam tak mipuiin kan seng,” tiin an sawi thin a. Khap bur lai khan phailam aṭanga zu lakluhna’n cheng vaibelchhe tel kan seng reng thova, sorkar erawh chuan chhiah tih tham a la lut hauhlo thung. Zu phalrai duhlotute’n insual buai nuai nuai tur leh rui hut hut tura an rin ang leh an hrilh lawk ang chu a ni ta hauhlo mai a; an lawm ang nge an hrilh a hai zawk ang tih erawh chu hriat a har. Zu in vanga pumna damdawiin pan hi MLTP Act hunlai aṭanga tun thleng hian an la awm reng a, a reh ve mai ang em a hriat loh.

Engpawhnise, a tha ber turah chuan sorkar hian a policy a kalpui-in eng sakhua emaw pawl emaw mitmei veng lovin tha ber a tih angin thil hi kalpui mai sela, sakhaw tih bik neilo sorkar an nih an hriat nawn rualin tihtur tha nia a hriat chu ti mai se. Dan bawhchhiatna thlen tam thei zawnga dan siam hi a fuh ngailo hrim hrim tih hre bawk teh se.