INTERNAL ASSESSMENT

HSLC kan exam ve kum khan school danga thiante ho nen kan zir ho zauh zauhva, exam dawn hnaih viau tawhah khan khatihlai (tunah pawh) High School tha bera ngaiha zirlai pakhat kan thianpa chuan an English zirtirtupa-in zawhna lo chhuak thei tur a pek chu min rawlruk ve a. “Kan Sir chuan hei bak hi zir suh u,” min ti a ti zui a, a hunlai khan ka uksak vak lem lo. Mahse, exam hall-a zawhna an han sem chuan ka thianpa min hrilh ang chiah chiah kha a lo chhuak ta mai a. Rapid Reader kan tih mai a Treasure Island ami bik zawhna diklo pawh a ngai ngai-in a rawn chhuak a, min hrilh lai khan ka rinna chak viau sela chuan full mark deuhthaw ka hmuh ka ring. A diklo ema ka hriat avangin kan hotute ka hrilh a, tuma’n pip e, pup e min tih sak chuang hlei lova.

Khatihlai khan Board exam zawhna siamtute kha zirtirtu vek an ni a, an school tana an tan-ulh luatah diklo taka che an awm thu - an school naupangte examna-a a lo chhuak tur zawhna hrilh ruk an ching - tih kha sawifo a ni a. Zirtirtu kha kan zah thin em avangin rinawmlo taka thil an tih kha rin harsa kan ti viau mai a, chuti chung chuan rinhlelhna ruk nei pawl chu an awm tho mai. HSLC kan exam hnu kum 10 hnu-ah khan HSLC zawhna a hun hma a hriat ruk (question leakage) a awm khan chanchinbu-ah hna ka thawk tawh a, a mawhphurtu kha Police officer-te nen kan chhui chhuak a, kha khan kan exam hun lai min ngaihtuah thui tir hle.

Synod High School chhuak kan ni a, kan school-ah khan Work Experience kan tih mai-ah khan tam takin lehkhabu thui leh a kawm siam (Book Binding) kha kan la deuh fur a. Kan ti mai mailo hle a, min zirtir turin Synod Press atangin min zirtirtu tur a taka thiam leh eizawnna atana hmang an lokal thin a. Tun thleng hian kha kan thiamna chhar kha kan la chhawr zu nia. Chuti chung chuan zirtirtute’n kan mark hmuh tur anga Board-a an thehluh za zela 50 chauh MBSE-in min pe a. Khati lutuk khan tilo sela chuan keini ang duang pawh first division-ah kan pass ve mai dawn a lo ni.

Kan thianpa pakhat thil tawn hi a mak ve thung. Zirlai hruaitu hlun tak a ni a, Shillong-a College an kal lai-in PU (Science)-ah (tunah chuan Class XII Science) an college zirtirtute’n an ti fail tlat. Theory-ah chuan first division a ni thung. An tih fail chhan hi engdang ni lovin an Science zirtirtu pakhatin Bengali tawnga a zirtir thin a thinrim avanga Laboratory-a test tube a vai baw chiam pek a. An principal-in zirtirtu zawk chu a tan ta si a. A thinrimin an principal chu Shillong Bara Bazar-ah thingfak nen a um a. Tih tlin chi a ni lo a ni awm e.

Kumin HSLC result-in sawi a hlawh em emna chhan hi ‘Internal Assessment/Evaluation’ an tih mai vang hi a ni awm a sin. Hei hi Mizoramah hian thil thar a nih hmel a, mark awm zawng zawng 500 a 400 kha MBSE-in an pe a, 100 kha an kalna school-in an pe niawm tak a ni a. Tha awm taka a lan laiin zirtirtu inanglo tak tak, dikna duh takte leh school tihthat loh hlau em emte, mark pek kawnga thilphal deuh leh uikawm deuhte an awm avangin hman sual theih tak leh hman sual hlauhawm tak a ni. Kei chu ka tawnhriat ve tawh atang chuan High School (tunah chuan Secondary School an ti ta emaw ni) leh Higher Secondary School zirtirtute hi mark 100 chunga thuneihna pumhlum neih tir hi (ka thu chu nise) ka ngam chiah lovang.

Hei hi zirtirtute bik ngawr ngawr kan sawina pawh a ni lo. Ram hruaitu atana kan thlan chhuah meuh MLA zingah pawh hian ram pum huap ngaihtuah miahlo, mahni biala tlin leh ngawr ngawr an khel tih hriat taka Assembly-ah pawh an bial chungchang ringawt zawhna zawh ching kan la kawl teuh mai a. Mizo kan ni a, Kristian kan ni ti chung si a thu ho ang reng takah pawh veng leh veng, khua leh khua han inchem har mai awlsam ang reng tak; Mizo leh Kristian nihna aia mahni khua leh veng tana thinrim mai thin kan la ni a.

Chu mai ni lovin chanchinbu-a pawikhawihtu hming leh veng/khua tarlan a nihin an veng/khaw mi a nih loh thu chanchinbu veka chhuah ching kan la ni. Zirtirtu tam tak hi ka hmuh dan chuan (a dik vek biklo mai thei) zirtirna tha leh tlo aia an school result tha neih duh tina zawk tak an ni hlawm a. Tuna kan kalphungah pawh hian (saptawng hmang ve ila) ‘examination oriented’ in kan kal tlangpui a. Chu pawh chu naupang hmakhaw ngaihna aiin school hmingthat umna vang a ni ber zawk.

Kum tir atanga zirtirna tha leh tlo, school an chhuahsan hnu a an kalna kawng tura an kalna-ah pawh an hman tangkai tur thiamna pek chu zirtirtu tam ber ngaih pawimawh ziah tlar mawng lamah a awm a. Chu ai chuan examna a tih that ngawr ngawr, Board exam a pass tam tir ngawr ngawr leh pass percentage tihsan ngawt ngaihtuah an tam mai a. Chuvang tak chuan exam dawnah khung hrangin zirlaite ‘study camp’ an tih mai chu an neih pui thin a nih hi. Hei hi zirna lama thil tlo a tling lo.

School lamin mark an pek ve sawimawitute hian MBSE-in mark a ren lutuk nia sawi in hei hi board dangte nena an khaikhin hunah zirna in thenkhatah luh an harsat phah thin niin an sawi a. Internal assessment vang hian mark ren lo deuhvin thil a kalpui theih ang an ti a ni awm e. A dikna chen a awm ang. Mark ren leh ren loh hian kawngro a sutna tam tak a awm a, mark renlohna Board atanga chhuak na na na chu an result en mai chuan han chhoh en mai pawh a awl thei khawp ang.

Mahse, ka thil tawn ve pakhat chu hemi letling chiah hi a ni. Kolkata khawpui a Scottish Church College-a kan fanu kan dah dawnin CBSE chhuakte tana mark 95% an phut lai in kan fanu, chu ai daiha mark hniam hmu chu an luh tir tlat mai a. A chhan kan zawh chuan MBSE leh anmahni Board ‘Madhyamik’ an tih mai kha inang tlangah an ngai a, CBSE kha mark an ren loh em avangin an dah hniam zawk a lo ni.

Engpawhnise, internal assessment kan tih mai hi mahni school hming tihthatna atana kan hman dawn chuan a fuh hauh dawn lova, zirtirtu rinawmlo kuta mark 500 atanga 100 dah ngawta hi ngaihthatawm lo tak a ni. Inzirtirna nasa zawk nena kalpui chi a ni ang. Chutilo chu zirtirtu kut hlawk leh kut zum deuh khan awmzia a nei thui dawn lutuk. A thuhrimin lehkha kan zir emaw, zirlai kan zirtir emaw pass leh exam-na a hlawhtlinna aiin thiamna chhar a puak chhuah hi a pawimawh fe zawk a, nakina hna an la thawhna leh an thiltihna kawng hrang hranga an hman tangkai leh an chhawr tur zirna pek hi a pawimawh ber chu a ni.