Guest writer
HC Vanlalruata
NLUP HLAWHCHHAM
Kar kalta Ningani khan Mizoram Legislative Assembly inkhawmah Finance Minister Pu Lalsawta chuan Comptroller and Auditor General of India (CAG ti-in sawi thin a ni) report chu a pharh a. He report-ah hian department hrang hranga sorkar kalphung fello leh sum hman dan diklo engemawzat tarlan a ni a. Chu’ng zingah chuan tuna sorkar dinglai thupui ber leh ruahmanna lian ber (flagship programme), New Land Use Policy (NLUP) chungchanga sum hman dan endikna report a tel a. A vai chuan a sei dawn lutuk a, ka thianpa chanchinbumi-in a pawimawh zual lai a thur chhuah hi I lo chhiar teh ang -
Comptroller and Auditor General of India (CAG)-in sorkar flagship program New Land Use Policy (NLUP) a zirchianna chu May ni 25 khan State Assembly ah pharh a ni a, he zirchianna report tlangkawmnaah hian CAG chuan “NLUP thil tum nia sawi te zingah hian pakhatmah tihhlawhtlin a la awm lo” tiin a thil hmuhchhuah a tarlang. He report-a NLUP thil tum tia tarlan - tlangram lo neih (jhum cultivation) tihtawp te, kham khawp buh tharchhuah (self-sufficiency in rice) te, Mizoram hmun 80% ram ngawa chan tir (afforestation) te leh Mizorama ram zawng zawng hman dan tur duan fel (Land Use Plan and Land Reforms) te a huam a. Heng thil tum thenkhat tihhlawhtlinna kawngah hian hmasawnna chu awm ve bawk mahsela, CAG chuan heng hmasawnna te hi tih tham a ni lo (marginal) niin a sawi.
NLUP thil tum bulpui ber pakhat nia sawi chu tlangram lo neih tihtawp a ni a. CAG report-a a lan dan chuan NLUP kalpui tan kum 2010-11 khan tlangram lo in hectare 28,562 a bawh a, tlangram lo nei mi chu an vaiin mi 68,433 an ni a. Kum 2014-15 ah chuan hei hi a tlahniam tawh a, tlangram lo in hectare 20,064 bawhin tlangram lo nei mi chu 60,338 an la awm a ni. Tlangram lo in a bawh chin hi hemi kum nga chhung hian 11.35% in a tlahniam tihna a ni.
Amaherawh chu, CAG-in NLUP hnuaia hmalakna te a zirchian hian NLUP dawngtute zingah tlangram lo nei mi te hi duhsak an ni tih lanna engmah a hmu lo a. Hetiang chhinchhiahna a awm tak si lovah chuan CAG auditor te chuan district hrang hrang pali a khawsa NLUP hnuaia tanpuina dawngtu mi 7,954 a kawm a, heng zingah hian mi 3,041 chu NLUP kalpui a nih hmaa tlangram lo nei mi an ni a. Heng tlangram lo neia eizawng thin mi 3,000 chuang hret zingah hian an zavaia hmun thuma thena hmun khat (one-third) chauhin kum 5 chhungin tlang ram lo neih an bansan a ni.
Chubakah CAG-in NLUP dawngtu sang riat tling thelh a kawm zingah hian 9% chauhin an tanpuina dawn (trade) chu an dinchhuahpui niin an sawi bawk. CAG thil hmuhchhuah te a chhanna-ah NLUP Implementing Board (NIB) chuan November 2014 khan Radiant Integrity Techno Solutions Pvt. Ltd. a rawih thu leh he firm tanpuina hian NLUP dawngtute zawng zawng chhinchhiahna bakah NLUP in a nghawng dan chhinchhiah a ni dawn tiin a sawi. NLUP thil tum zinga pakhat chu leilet (wet-rice cultivation) hmanga Mizoram khamkhawp buh thar chhuah a ni a. NLUP kalpui tan tirh kum 2010-11 leh 2015-16 inkar khan leileta buh tharchhuah hi 43% in a pung niin CAG chuan a sawi a (2010-11 ah 26,250 MT; 2015-16 ah 37,634 MT). Leilet buh hian kum 2010-11 ah Mizoram buh thar chhuah zawng zawng (WRC leh jhum) 50% a huam laiin kum 5 hnu ah chuan 60% a huam pha tawh bawk a ni.
Amaherawhchu, Mizoram mipui buh ei tur state dang aṭanga phurh luh zat hi a tlahniam mawh hle a, NLUP kalpui a nih chhung hian Mizoram mipui buh ei zawng zawng 70% emaw vel chu state dang aṭanga phurh luh a ni reng tho a, tualchhung mipuite mamawh zat hi tualchhunga buh thar chhuah zatin a phak lohna awmze neiin a la danglam miah lo tihna a ni.
NLUP thiltum zinga pakhat chu Mizoram chhunga ramngaw zauh a ni a. NLUP kalpui tantirh khan ramngaw (forest reserve area) chu rampum huapa 38% a ni a, NLUP hnuaiah hei hi rampum huapa 80% a zauh tum a ni. Tin, Mizorama ngawpui (very dense forest area) chu NLUP kalpui tirh kum khan 133 sq km a zau a ni a, NLUP hnuaiah hei hi 14,761 sq km huam tura zauh tum a ni bawk. Mahse, ramngaw leh ngawpui zauh tumna ah hian hmalak lawk a ni lova, hemi kawnga hmala tu tur NLUP Committee on Afforestation chu kum 2015 May thla khan din a ni chauh a, ramngaw zauhna tur hian sorkarin sum engmah a la dah hrang lo thung.
NIB hotute’n NLUP Committee on Afforestation chuan kum 2015 August thla khan action plan a thehluh tawh thu CAG a hrilh a, mahse, CAG chuan sum dah hran a nih loh avang leh action plan hi thehluh a nih aṭanga kum khatah pawh pawm a la nih loh avangin ramngaw zauh tumna hi tihhlawhtlin a la ni lo a ti.
CAG report-ah mai a ni lova, Mizoram sorkar-in a siam ngei Economic Survey hnuhnung berah pawh khan Mizorama cheng 60% chuangte chu loneitu (agriculture sector huam chhung ami) an ni a, chutih laiin Mizoram pum thawh chhuah za zela 18 vel chauh an thawh ve a. Ram beh chhan (land based) a hmasawnna atana ruahman NLUP hian kum 5 chuang hnu-ah pawh a tih hmasawn tum berte chu a la tihmasawn phalo tih a chiang khawp mai.
NLUP ang chi a thlawna sum emaw thil dang emaw sem hi therhlo mai a ni a, sapho chuan ‘populist scheme’ an ti thin a. Vote zawnna atana tawktarh a ni ber. Kan naupan’ laia Phuanberh kunga thangthleng kan kam a, sava it tura phuihnam rah sen hler hlawr kan tawktarh thin ang kha a ni a, sangha man tuma nghakuai hmawra changpat tawktarh ang a ni. Hetiang hian khawi ramah mah hmasawnna leh intodelhna a thlen ngai lova, mipui vote hmuhna hmanrua mai a ni a. MNF-in SEDP an tih pawh hi pawisa sem lam ni lovin an sawi na a NLUP nen hian a inhlat vangin a rinawm loh.
Dik tak chuan NLUP chu mipui-in an hlawhtlin pui lova, a tawktarhtu erawh chuan a hlawkpui thin. Mipui-ah a hlawhtling lova, rorellai party hotupa berin, sorkar chu a hlawhtling tawh a tih hi a dik fu mai thei. Congress party chuan kum 2008-ah an chak phah a, 2013-ah a aia nasa zawkin an chak pui leh a. NLUP hi a pawisa dawngtute’n an hlawhchampui chiang hle a nih pawhin tuna sorkarna changtute hi chuan an hlawhtlinpui chiang hle a ni.