BAWNG TALH KHAP

Mizote hi thil ho ang reng tak tak hi kan ngaimawh hma-in kan che rang viau mai a. Entirna’n chanchinbu emaw-a misual pa­khatin an veng/khaw mi nia a inchhal a, a lo nih chiah loh (awm nghetlo a ni emaw) te, an veng/khaw mi a nih loh emaw chuan chanchinbu-ah vek an khaw mi nghet a nih loh thu emaw an khua a awm ngailo a nih thu an chhuah ve vat thin. An veng/khaw hmingchhiat an hlau ngawt mai. Mi in an hre zui reng dawnlo tih lam an ngaihtuah lem lo.

Chutiang chiah chuan kan huat zawngte hi a tenau ang reng viau zel a. Sorkarin dan ang thlapa zu dawr hawn a phalsakte chu kan zim tuau tuauva, an dawr kawtah te thu-in an thil zawrh lei tumte lei lo tura ngen ang reng vau ang renga chet kan ching a. Chutianga che chhuak tur chuan BiakIn-ah te hial kan puang leh nghal. Saptawng takin kan ‘sensitive’ na hi ho tak tak a ni fova, heta kan sawi ang hian mimal zalenna rahbeh pawh kan hreh lem lova - kan khawtlang tana tha tur nia kan ngaihdan kan siam ngheh chuan sorkar dan dinglai-in a phal pawh dodal kan hreh lem lo.

Kan veng/khaw mi, mi veng/khua a a ruang chhar a nih phei chuan an han ngaimawhin an thin a ramin chetlak an han awlsam mai mai khawp a. Kha veng/khaw mite kutthlak vanga thi a nih leh nih loh finfiah turin hun an ren lutuk tawh. Chim huk a, kha khua/veng kha phingchil chiam mai kha an chet duhdan a ni a, a thih chhanah khan a thiam zawk leh zawk loh lam phei chu an ngaihtuahna-ah a lut tawhlo hrim hrim a, kha veng/khaw mite kha kan Mizo pui, kan Kristian pui an nihna lam phei chu ngaihtuahna a awm tawh ngailo. Chutiang a nih lai chuan kan hnam nun, kan zalenna leh chanvo khawih pawi thei thil tam tak chu kan ngaithei leh viau a, aw kan chhuah ngai lem lova; kan chhuah chhunah pawh kan che tlai fu zel.

Tun hnai-ah hian India ram hmun hrang hrangah bawng talh khap duhtu leh bawngsa ei khaptute an pungin an huangtau sawt hle a. Chutiang a nih lai mek chuan sorkar laipui chuan India ram pum huapa hman turin dan dinglai tlawhchhanin bawng talh tura hralh khapna a siam ta a. Hemi chungchangah hian bawngsa ei hnam awmna ram Mizorama political party leh tlawmngai pawlte an la ngawi tlat mai leh, tumahin aw an la chhuah hauhlo hi chu thil puitham leh ram pum huap kan la ngaihtuah phak lohzia a lang a. Kan zalenna leh chanvo humhalh chungchanga kan pawnlawizia a lang bawk.

India ram hmun thenkhat leh sorkar laipui-a thuneitute’n bawngsa ei leh bawng talh bakah bawng hmanga sumdawn khap an duhna hi a lang reng a. Ran chunga nunrawnna lek tih hi chhuanlam mahsela, a bul takah chuan Hindu sakhaw betu tam berte tihlawm tumna a nih rualin Hindu firfiakho thuthlung a taka hman tumna a ni a. Chutiang a ni chung chuan Kohhran lam pawh an ngawi thei hle a, an hrechiang tho chuan a rinawm a. Diktak chuan Mizorama kohhran leh tlawmngai pawlte hian a langsar lam hi langsar taka do nuam an ti a, thil pawi tak zawk pawh nise a langsar vaklo hi chu an do peih lo - lansarh a harsat avangin.

Zu hi do nuam kan ti ber a, sual langsar berah kan dah a, kohhran nawrna avangin kum February ni 20, 1997 leh January 16, 2015 inkar chhung khan zu khap burna dan chu Mizoramah hman a ni a. He khap burna dan hi kum 1995 khan Assembly-in a siam a ni. Zu chu a langsar a, a rim a na bawk a, do nuam kan tiin do tul kan ti hle. Chutihlaiin kum 1984 atanga tun thlenga kan thalai a sang tel tak meuh meuh suattu ruihhlo dona leh khuahkhirhna dan khauh tak siam tur erawh chuan sorkar na taka nawr an awmlo hrim hrim. Ruihhlo chu a ei/hmangtute bulah pawh awm ila a rim a hriat theih veloh vang hi ni maw?

Sakhaw thilah chuan insawizawina chi khat, taksa damna atan pawha an hman thin Yoga te kan do leh chiam a. Hei pawh hi a chhan ber nia lang chu milem betu tia kan sawi Hindu sakhua nen inzawm tlata ngaihna vang mai a ni a. Yoga chu langsar taka insawizawina a lo nih avangin a dotu pawh a langsarin, langsar taka do nuam tak a nih vang a nih leh hmel. A tirah khan International Yoga Day kha Pathianni-ah a tla pek a, kha khan Mizo zingah dotu a ti ngah zual a, kuminah chuan Nilaini-ah a tla a, a dotute hian an do nep deuh tawh ang em?

Chutih laiin kan Bible ngeiin “Tangka sum ngainat chu sual tinreng bul a ni,” tihte hi chu a sawi awm takte hian an sawi ri tamlo hle a. Milem biakna dik tak nia Kristian thurin bu-in a sawi chu duhamna a ni a, chulam pawh chu sawi rik a ni lem lo. Tangka sum ngainat leh duhamna na taka do hi kan rawngbawltu zingah pawh hian an tlem a, khawvar lam arsi ang pharh an ni a. Chutih laiin langsar taka do nuam zu erawh chuan dotu a ngah ngawt mai.

Bawng talh, bawng hralh leh bawngsa ei khap duhna hi sakhaw thil atanga rawn irh chhuak chu ni ngei-in lang bawk mahse, a huatthlala-awm lai ber zawk chu mihringin a thil ei leh in duh zawng a thlan theihna chanvo rahbeh sakna hi a ni. Mihring hian a ei duh zawng leh a in duh zawngah duhthlan theihna chanvo a nei a, chu chu midangin laksak a, khap sak tur a ni lo. Chutianga khap sak chu mihring zalenna leh chanvo (human rights) bawhchhiatna a ni.

Chulai tak chu kan ngaimawh lovin kan ngai pawimawh leh lo riau lawi a, kan ngawi thup mai a nih hi. Kerala-ah te kan thenawm state Meghalaya-ah te chuan an duhlohna an lantir na hle tawh a, keini erawh chu kan thenga-thawngah a lut lem lo. Hman deuh tawha PRISM-in dodalna an tihlan kha a la ni deuh mai awm e. Sabbath leh Seventh Day Adventist Kohhran mite’n Sunday-a dawr an hawn a kohhran thenkhat mite thikthu a chhiat viau lai leh an dawr hawn khap sak hial an nih lai-in Hindu sakhaw zuitu Gorkhali te’n an hawn chuan thikthu a chhe nep deuh mai thei bawk.

Khawvel ram ropui United States te khu a ropui em emna chhan chu dan an pawisak ruala mimal zalenna an inzah sak leh mihringte mihring ang taka an inen vang a ni a. Dan rorelna hnuai-ah inang tlang leh zalen takin an awm a. Mimal zalenna thikthu chhe taka humhalhna chu an Constitution siamthat hmasakna berah an siam a ni. Keini Mizote pawh hi kan changkan dawn chuan mimal zalenna leh chanvo humhalhna chang kan hriat a ngai a, kan mimal zalenna leh chanvo rahbeh sak tumna chu na takin kan do let tur a ni ang.