Guest writer
HC Vanlalruata
NAWRH
Fiamthu-a naupang huaibak nuar an sawi lar tak pakhat kha thlem lungawi a harsa ve awm ngawt mai. A kimchang sawi sen’ a nilovang a. Kawrthar lei saka an thlem pawhin, “A fual awm hnek hnuk em mai,” a ti a; chhing deuh an lei mai tur thu an sawi lahin, “A chhing awm tei tui em mai,” tiin tap pur chungin a chhang zuah zuah a ni awm a sin. Nawrh hi naupan lai atanga mihringin kan chin theuh a ni a, a nuar nasa leh huaibak zual deuh an awm a, nuar nasa lemlo an awm bawk a. Nawrh hi thil ngiat leh thil phut neih vang, dinhmuna lungawi tawkloh vang a nih miau avangin puitlin hnu-ah pawh a tawp hlei theilo.
Nuar reng reng chu ‘thuneitu’ an nawrh chhan an duh leh thil phut pe theitu lakah an nuar thin a. Chu chu nausen atanga puitlingah a dik vek. An thil phut leh duhdan tipuitling theitu nilo laka nawrh hi chu mi fing tak hna a ni lova, mi-a nilenglo tan chuan a tiha tih chi pawh a ni hek lo. Chuvangin a tipuitling theitu hnena thlen a, a tihpuitlin theih reng a nih a, a ti duhlo a nih chuan amah kha nawrh khum tur ni-awm tak a ni a. Nawrh chhan tipuitlingtu va nawr a, a tihhlawhtlin duh lohva va nawrh khum leh na taka nawr hi nawrh dan tlanglawn a nih bakah nawrh dan tur awm ber a ni.
Chutih lai-in rilru kawite chuan chutiang ni lovin pumpelh an zawng thin a. Mihausa hnena sum dil lova, an fate rubova, a tlanna sum (ransom) phut thinte hi mi rubotu (abductor/ kidnapper) an ni a, khawvela sual lian ber khawihtute zing ami an ni. United States-ah khuan tualthihna thlengin tualchhung Police (bialtu Sheriff leh a deputy-te) kutah a chhui hna a awm a, pawisa lem chungchang leh inrukbona thil chi Federal Bureau of Investigation (FBI), an ram pum huap Police kutah a awm mauh mai a. Inrukbo an ngaimawh dan chu a chiang mai awm e.
Mizoramah hian nawrh kan huaihawt hian a pe theitu emaw, an thil ngiat tipuitlinga tihlawhtling theitu bitum hi chu an awm ta zauh zauhva. Tunhnaia NIAS chungchanga Minister leh MYC Chairman bang tura an nawr tum a, an pisa kal tur an dan kha chutiang chu a ni awm e. Chutih lai-in hun dangah chuan a pe theitu leh tihlawhtling theitu ni reng renglo ‘mipui tawrhna thlen’ zawnga nawrhna huaihawt hi kan uar dan tlangpui zawk a ni tlat thung.
Bandh huaihawt te hi mipui tawrhna thlentu mai a ni a, mipui mimir zingah pawh a rethei leh pachhia apiang tana tawrhna nasa tak thlentu a ni. An thil nawr tipuitling theitu, an bandh chhan chinfel sak theitu Chief Minister, a cabinet thawhpuite leh Sorkar hnathawk lianho chuan, “Chawlhna min pe ka hahdam thin,” an ti mai ang. Sikul naupang tan phei chuan an pianchamphaphak lawmna tenau ang hial a ni a. Mihausa sumdawngho tan lah chuan an zawrh ang zuar vete an inkhar ve chhung chuan chawlh hahdam hun a ni leh mai. Nitin eichawp zawng, chhe mai thei thlai zuar leh nikhat pa ber inhlawh tura a chhuah theih lohva chaw nghei mai hmabak a nupui fanaute kha a taka tuartu chu an ni. Chutih rualin ni khat bandh huaihawt a mi nuai telin hna kan thulh ringawt hian cheng vaibelchhe tel kan hloh ziah a ni.
Bandh ang chiah chu nilo mahse, khawpui lunlai a kawngzawh hi nasa taka mipui nunphung tibuaitu a ni bawk a. Nawrhna (kawngzawh) huaihawttute’n an thil phut tihhlawhtlin sak theitu lam kha chu Police venna hnuai-ah emaw harsatna nei hauh lovin an pisa emaw an kal duhna hmun dangah emaw an kal mai a. Damlo te, engemaw harsatna neia hmanhmawh taka a hmun thlen ngaite tan erawh chuan kawngzawh hian harsatna an tawk thei nasa khawp mai a. Kawngzawh avanga harsatna tawk tak takte chu Mizo zinga a pachhia leh hnuaihnung lam kan ni thin.
Hei hi thil awmdan a nih avangin lungawilohna lantira nawrhna huaihawt a nih reng reng hian a kalphung hi pawisa duh vanga mi rukbo duhtute rilru sukthlek anga thil kalpui a ni tihna a ni. Sorkarna chelhtu politician-te hi an sorkar tirh lam chuan tumahin an nawrh khum ngai meuh lova, an sorkar hun tawp dawn, inthlan dawn hnaih-ah nuar an tam tlangpui - a bikin District ngiat leh sorkar hnathawk hlawh pun ngiat, an tlukpuite aia hlawh hniama inhriate. Hei hi a chhan ber chu inthlan a hnaih tawh chuan vote hloh hlau ram hruaitute nek an nuam tawh tih an hriat vang a ni.
Engpawhnise, hmanni lawka Kolasib District-a mi thahnemngai zualte’n Mizoram mipui zawng zawng chaklakna kawngpui ni 4 zet an han dang chat a, mipui tawrhna leh harsatna namenlo an han thlen mai kha chu thil zahpui-awm tawpkhawk a ni. Doctor pakhat sawn chhuah avanga khati khawpa a state pum tawrhna an thlen ang chi kha chu thleng tawh suh se. Health Minister emaw Health department lakah emaw an lungawilo a nih chuan Health Minister nawrna’n an duh leh a pisa kaltur dang se, health department office pawh rawn hual rawh se. Mizoram pum tawrhna leh harsatna thlen a, chumi hmanga sorkar an kar kha chu tlanna sum duh vanga mi rukbo (kidnapping) nen a lem chuang lo.
Doctor sawnna thupek sut sela an nuar lovin a rinawm a, a hnu mipui tawrhna a thlen tawh hnu-a sut leh tur tho tho a nih chuan sorkar khan kawngpui an dan chah hma khan sut mai sela a tha tur. A tira an tawng khauh ang khan sut theih loh a nih chuan sutlo tlang sela, kawngpui titlang tur chuan Police an tam tawk a ni. Hei hi kan sorkar kal dan tlangpui a ni a, naupang inkhualtelem nen a dang chuang meuh lo. Mimal emaw pawlin emaw thil an ngiatin a tihpuitlin theih chu nawrh kher ngai lova pek mai tur a ni a, tihpuitlin theihloh a nih chuan nawr engang mahse pek loh tur a ni mai a. Nuartu lam kha senghawi mai zawk tur.
Hetiang a nih lai hian Union Home Minister lokal ni a bawngsa ruai siam ang chi kha lungawilohna lantir dan tha tak a ni. Sum thawhkhawma mite eitur sem chunga Mizote’n kan duh duh kan ei theihna chanvo humhalh kan tumzia lantirna atana khatiang buatsaih a ni kha lawmawm tak a ni. Tu tan mah hatsatna leh tawrhna an thlen lova, an thuchah puan khan sorkar laipui beng chu a thleng chiang khawp mai thung. Mizoram chanchin hi khati khawp khan India ram media-ah ngaih pawimawh hlawha an tarlan nasat hi a khat khawp mai a. UK chanchinbu thlengin an ziak a ni.
Lungawilohna lantir vanga nawrh emaw, duhdan lantirna chi hrang hrangte hi a hlawhtlinna kan teh dan hi thlak a ngai. Bandh huaihawt ni a, lirthei chhuaklo, sorkar office leh zirna in khar tha leh dawr khar tha te, kawngzawhna a tamte hi kan lawm viau zel a, a lawmna’n han pawh tawi pawh kan uar. Chutih lai chuan bandh huaihawt leh kawngzawh chhan a hlawhtlin leh hlawhtlin loh lam erawh chu kan ngaihven zui ngai hauh thung lo. Chutiang ai chuan a hlawhtlinna a pawimawh a, a hlawhtling nghal mailo a nih pawhin thuneitute ngaihven ngei ngei ngai khawpin a tlangthang a, an ngeng a chhun tih kha a pawimawh zawk fo.