LIRTHEI-A THIL ZIAH

Mizo tam tak hi mahni nihna, ngaihdan leh thitihte mi hriat loh hlauva sawi leh ziah chhuah ching kan ni a. Kan nihnate hi tul lemlo mahse kawngka luchungah te, kan lirthei hmalamah te kan tar hram hram thin a. Mi’n an hriat loh kan hlauva, thenkhat phei chuan an chenna in leh an office inkar kawngpui tawite-ah pawh an nihna hi hniam deuh pawh nise langsar takin an tar hram hram thin. Pawl hranga an telnate hi a ropui leh ropui loh lam thlu lem lovin pawl engpawha hruaitu nihna kha chhuang takin an sawiin an tarlang thin.

Chumai a la nilo; a huhova thil tha ti nia kan inhriat chuan kan tar chhuah loh leh kan au chhuak tal a. Khawi kohhran Pavalai pawl emaw-in Kelkang an tlawh mai mai pawhin an awmna kohhran hming chuanna nen lian pui pui in Bus hma-ah banner an tar thin a. Ramthar lama work camp kalte pawh an bang lova, tlawmngai pawlte pawhin an uar hle. Hetiang kan uarna chhan hi chapo vang, mi-in kan thiltih that an hre lovang tihna thinlung aṭanga lo chhuak a ni ber a. Tunhhma a tlawmngaihna kan tih thin zonunmawi tidaltu lian ber chu he chapona, dawn let leh beisei loh pawha lar tal duhna hi a ni. Khawlai a ring deuh deuhva Pathian thu awmsa hmanga au rualte, Pathian bengchhet nei ni awm taka ring taka tawngtaite leh mipui hmuh tura kawngpui lun laia bingbilehte, inngaihtlawm lantira ni-awm taka sai-ip sinte pawh hi chapona aṭanga lo chhuak a nih hmel tho mai.

Sorkarin lirthei bangah hian ziah tur chin a bituk a, ziah phal loh chin a nei tihte hi mipui mimirin kan hre vek lem lova. Meghalaya truck hnungah hian ‘khublei’ tihte hi an ziak duh viau a. Vaiho truck hnung lamah hian ‘Use dipper at night’ tihte, ‘Blow horn’ tihte, ‘Awaz Do’ tihte leh a dang tam tak kan hmu thin a. Mizo truck-ah pawh thenkhat chu nuihzatthlak tak takte, thu ho mai maite an ziak ve biai buai tho mai. Mihring phurtu bus-a rikrum thila zuan chhuahna tur ni awm tak, hawn dawna hawn theih miah loh bula ‘emergency exit’ tih ziahte pawh a awm niin an sawi a. Sumo pakhat hnung lamah chuan ‘A la ti ta deuh deuh’ tih an ziak a, Khawbung a tlan thin a ni tih hai rual a ni lo. Tunhma in lirthei banga thuziah vanga an hrem awm thawm hi kan la hre hranpa lo.

Delhi khawpui-a Delhi Transport Corporation bus-ah te khuan vai hawrawpin lian zet zetin engemaw hi an ziak rang biai buai a, keini chhiar thiam velo tan chuan tangkaina a awm lo chauh ni lovin bus bang ti hmelhemtu mai a ni. Mahse, an kalna tur veng hrang hrang an ziahna a lo ni a, keini, a number aṭanga chhinchhiah ve chauh tan a ho hle na a, a chhiar thiam vaiho chuan an tangkaipui khawp mai. Veng tam tak an tlawh avangin an bus bang hi phung hawrawpin a khat emaw tih mai tur a ni.

Mizoramah hian tharum thawh lova kan lungawilohna hi kan lantir thiam ve tan dawna ngaih hnu-ah pawh kan thiamlo leh thin a. Chutih lai a Mamit a tlan sumo driver/ neitu pakhatin an kawngpui chhiatzia tarlang a, a lungawilohna ‘muanawm’ taka a tilang an han hrem ringawt mai hi chu mimal zalenna, duh duh sawi theihna chanvo rahbehna a ni. He sumo hnunga thu tar hian tu tan mah harsatna a siam sak lova, kawngzawh leh bandh te angin tu tan mah khawlhkham a siam saklo. Chuti chunga kawngpui chhe siamtha theilo sorkarin a nepzia thupna atana thikthu chhe zeta he sumo driver chunga rang taka kut a thlak ta mai kha demawm tak a ni.

Sawi tawh angin tunlaiah chuan tam tak chuan lungawi lohna lantir dan an thiam tawh a, mipui tana khawlhkham siam lova lungawilohna lantir hi zir a ngai reng a ni. Kawng chhe lutuk vanga lungawilohna lantirna’na kawng khuar tuitlinga buh phunte sangha note chhuahte pawh kha an ti thiam ka ti. Chuti lova kan lungawiloh avanga min tilungawilotu kel-e-awl der a mipui harsatna kan siam thin hi chu sim a hun tak zet zawk a ni.

Mak deuh chu Mamit sumo a ziah ang deuh chiah hi Champhai sumo hnung lamah a inziak a, sorkarin hremna a lek ve lo an ti. Hei hi thil fello tak a ni a, Champhai lam hi hrem ve hrim hrim se tihna ni lovin dan mithmuhah chuan intluktlang vek tur kan nih avangin a thu ziah dan phung pawh inang deuh reng pakhat hrema pakhat hrem lohva pakhat rang taka hrem bik kha a dik theilo. Dan bawhchhiat inang chu hremna inang pek an ni tur a ni a, hrem loh chuan hrem loh ve ve tur ni awm tak a ni.

Mamit sumo driver an hremna hi Mizoram Motor Vehicle Rules, 1995 a nih hmel a. He dan tesep-ah hian thil tih tur leh tih loh tur a inziak tam khawp mai a, zawm hlawh lo tam tak a awm rualin a taka ken’kawh miah loh tam tak a awm bawk. Mi tana harsatna namenlo siamtu zan reha lirthei chak lutuk leh bengchheng lutuka tlante, a bikin a ri tihrinna vuahte hi khap a ni chungin zan tin nitin kan la hmu a, hrem an awm pawhin an hrem lai kan hmulo a nih hmel. Mihring phur bus khalhtute’n uniform an hak turte chenin a inziak a, an zawm awm reng reng kan hrelo. Sorkarin kan lei chim chhana a sawi pakhat phal chin aia rit phurh khapnate hi kenkawh a ni lo a niang, kan chim kan chim mai.

Kan sorkar hian mipui tana pawimawh dan hi a kengkawh hlei theilo a ni ber a, mipui thawvenna tura siam dan apiang hi a hlamchhiah emaw tih tur a ni. Bus, maxicab, autorickshaw taxi chuan man to lutuk ringawt pawh hi engmah a ti theilo rei ta hle a, mipui chuan an tuar tlawk tlawk mai a nih hi. Champhai leh Zokhawthar inkara lirthei hman man to lutuk ringawt pawh khi tute’nemaw an duh duha dan an palzut kumkhua vang a ni a, sorkar hi zak tur a ni.

Mahni kutkawiha eizawngte eizawnna ti chhia-a chem lova an lu lak sakna diktak chu sun control hlih leh lirthei bo chhui chhuahna atana hmantlak loh leh hman tangkai hauh loh High Security Registration Plate vuah luih tirte hi a ni a. Mamit sumo driver hian dan dinglai a bawhchhe ngei awm e, mahse mipui tana hnawksak a ni lo. Mipui tana hnawksak leh pawi tak tak dan bawhchhiatna lian tham uipui tuilian thlir liam mai mai a, sorkar mualpho hlauh leh thikthu chhiat vang mai mipui tana dan tangkai lutuk ni lemlo khauh taka kengkawha hremna lek ngawt mai hi chu a hminga sorkar ve riang ruang tih chi a nilova, a tih loh tawp tur zawk a ni.