SORKAR HNA THAWH DAN

Tunhma chuan ruahmanna kalpui bik (flagship program) hi Mizoram sorkarin a nei ngai meuh lova. PC sorkar lai khan Jhum Control tihte kha chu sawi rik a ni a. Congress sorkarin Land Use Policy (LUP) hi inthlan dawna inzawrhna atana hmangin a hnu-ah New Land Use Policy (NLUP) chu kalpui a ni a. Kum 1998 a MNF an lo sorkar leh khan Mizoram Intodelhna Project (MUP) an rawn buaipui a. Kum 2008 atanga Congress sorkar khan NLUP bawk a rawn kalpui leh a ni.

Mizoramah hian ruahmanna hrang hrang a awm a, flagship program a ni emaw, sorkar laipui-in project leh scheme a siam emaw, Mizoram sorkarin a tihpuitlin dan hi a fello hrim hrim hian a hriat a. A bik takin sorkar laipui sum hlang (totally centrally funded) hmanga ruahmanna an rawn siamte a kaihhruaina ang ni lova kan her danglam a, sum hman danah pawh kan pawt peng a fello taka kan kalpui avanga min pek zui tak loh pawh hi a tam awm e. Thenkhatah chuan kan ram leilung leh hnam ziarang nena a inmil ngang loh avanga khulamin tihdan tur an rawn bituk ang thlap thlapa tih vek theih a ni lovang tih chu mitin hriat a ni a. Mahse, sum hman dan diklo lutuk a kaih hera pawhpen ang chi hi chu sawifiah a harsa reng ang.

Thil chiang tak pakhat chu eng project, program leh scheme pawh kan tih hlawhtlin dawna a hmasa bera Mizorama kan tih ngei ngei chu lirthei lei nghek hi a ni fo. Khuarel chhiatna kan tih mai, a nihna takah chuan mihring thiltih vanga chhiatna thleng buaipui dan (disaster management) a tun thlenga poly-tarpauline lei nghek bak kan la thiam lova kan la pel hleitheilo ang deuh hian lirthei lei hi kan thiam leh ngaih pawimawh hmasak ber a ni deuh zel a la nih hi.

Sorkar laipui a Ministry ah te khu chuan lirthei hi an uarlo em em mai a, officer lian pui pui, kan rama Commissioner ni hial tur angte pawh hian pawisa humin Delhi Transport Corporation (DTC) Bus khu an um tang tang mai a ni. Office-a car awmte pawh officer mimal kawl tura serh hran bik (allot) a awm tlem hle a, officer te’n hnathawhna a kalna atana hman turin an dah mai a. Office kal leh thlahna atana hman a nih chuan officer khan pawisa an chawi a ngai thin. Keini ramah erawh chuan lirthei hmang hian kan officer te hian nuam an chen a ni ber a. Official car an kawl bakah an nupuite bazar-na tur leh fate sikul kalna tura serh hrante pawh zu kawl thin a maw le!

Lirthei lei belhin a hrin chu a lirthei leina sum tam tak sen bakah driver rawih belh, a enkawlna sum leh petrol/diesel leina senso a ni a. Hemi inkar vela eirukna tel lo pawhin senso thlak tak a ni. Hei bakah hian project leh scheme hrang hrangah hian a behbawm tul vaklo hi lei vak kan ching a chu chuan ruahmanna tihpuitlin kawngah tangkaina a neilo satliah mai nilovin a nih tur angin a tihpuitlin theih loh phah a, tullovah sum kan seng leh nghek thin.

Hemi piahah hian thil fello, ruahmanna fuhlo tam tak a awm bawk. A bikin NLUP hnuaia vawk leh ar vulh chungchangah entirna siam ta ila. Tuna sorkar term hnih chhung bikah pawh hian. Kum 2008 kum tawp lamah an sorkar tan a, a hma a an intiam angin an sorkar tukah chuan an semlo chiang phawt a, kum 2011 kum bulah a bul an tan thei chauhva, kum 2 chhung khan inbuatsaihna tak tak a awmlo. Vawkte sem tur ngaihtuah lawkna a awm loh avangin party lama thei deuhvin Myanmar vawkte a chaw lut nghek a, chumi avang chuan kum 2013-ah vawkpulhri hlauhawm PRRS a leng a, vawk 3,000 chuang a thi a. Nikumah 5,000 vel a thih leh phah a nih kha.

Mizoram chhung ngei a arnote lei theihna tura ruahmanna siam lawk chu ni se, hnawh-sa-rum taka thiltih kha a awm lovang. Chutih rual chuan ran vulh bikah pawh a chaw tur ngaihtuah a ngai a. A pun thut khan a chaw a awm loh chuan buaina zakhua mai a ni. Bawngpui lei kawngah pawh ruahmanna fel a awm loh avangin kan lakluh teuh hnu-ah bawng natna avangin tam tak an hloh leh a nih kha.

A pawi ber pakhat chu thil man tam tham sorkarin a lei hi a ni a, hetiangah hi chuan mi pamham an lo inrawlh hman ngei ngei a, kuthnathawktute chanai a heu thin a, thil diklo nasa fe a inzep fo bawk. Entirna’n NLUP hnuai a ni emaw scheme/project dang a ni emaw, ran note chawk luhah te, thil tiak lei kawngah te, thlai chi lei-ah te hian Kristian tam berna state-ah hian Kristian thurin nena inmil reng renglo an inrawlh fova. Serthlum tiak an sem zinga serthlum nilo tiak lo tel ve teuh te, thlai chi tiak theilo lei a sem te, phairam atanga vawk note lakluh thi ta vekte hi mak pawh kan ti tawh manglo emaw tih tur khawpin a thleng zing ta chu a nih hi.

Hei hi kan sorkar hna thawh dan kumkhua turah kan ngai mai dawn ta emaw tih turin mipui pawh hian ngai-ah kan neih lek lek tawh a ni hial awm e. Thil thalo sawi chhuak peih deuhte chuan phunchiar nih an hlawh tawh a, mi kheuhbeuh tiin kan deu zawk ta mah a nih hi. Sorkarin ruahmanna eng pawh a kalpui dawna engmah ngaihtuah fel lova thil a tih thin avang leh nawmchenna lam, lirthei lei tih ang chi a ngaih pawimawh hmasak thin avang hian mipui chanai tur sum tam tak a lo thlawnin a lo luang ral tawh thina tunah pawh hian chu kalphung chu kan la thlak thei lo.

Mipui hian kan sorkar hna thawh dan hi chik tak leh thikthu chhe taka kan en pui a ngai ta a. Hetah hian department thenkhat chuan an phallo ngei dawn a, mahse, a pawisa khawn zawng ni lovin kan veng, kan khua leh kan ram thatna tur tak tak ngaihtuaha mipui-in hmun leh hmuna an hnathawh kan endik sak luih hi a ngai tawh a ni. Sorkar department-in an thil leite an lei laia kan endik theilo a nih pawhin engkim a man zat leh a quality te hre chungin an sem dawnah tal kan endik sak a hun tawh. Kan khua a kawng an siamte, culvert leh retaining wall bakah In an sakte reng reng a senso ruahman, a sak dan tur, a hmanraw hman tur, a thawh tan hun leh zawh hun tur engkim hriat sakin kan endik pui ang a, chutianga kan tih chuan mipui vantlang thil tur chu diklo taka an thawh ngam loh hun a thleng em em ang.

Chuvangin mipui hi kan ram hmasawnna, kan tana hnathawhah hian thikthu tichhe ve tawh ila, sorkar hna thawh dan hi vilin a takin sorkar hi i khalh tawh the ang u. Chutianga mipui endik phallo tu chu kan kawh rawn tawh mai ang chu. Zu kan huat tluk tala kan chanvo tur eiru a nuam min chen khumtu eiruk chingte kan do tak tak phawt chuan kan ram hian tun ai chuan nasa takin hma a sawn ngei ang.