Guest writer
HC Vanlalruata
SORKAR (MINISTRY) SIKSAWI
Prime Minister Narendra Modi chuan tun thla ni 3 khan a sorkar a Minister thenkhat ban tir a, a thar thenkhat la lutin an hna chanpual pawh a sawi danglam hlawm a. Hna thawk tha nia a hriat thenkhat chu Minister of State aṭangin Cabinet Minister-ah a hlangkai a, hmel thar 9 an awm bawk. Tun tum hi kum 2014 Parliament inthlanpui-a BJP kaihhruai NDA sorkarin hnehna an chan hnu a Modi-a’n a sorkara Minister te leh an hna chanpual a siksawi vawi thumna a ni.
Sorkar siksawi (Ministry reshuffle) hi a chhan pakhat mailo deuh a awm thei a. Party thawkho sorkara thawhho dan lo danglam tak vangte, lungawilo an awm a, sorkarin a tlak phah thei dawna hriatna avanga lungawilo-te thi han beh tir ve a tulna avangte pawhin tih a ngai thei a. Chumi rual chuan an tih chhan pawimawh ber tura ngaih chu Minister hna thawk thate chawimawi lantirna atana lawmman pek leh hnathawk thalote ban tir emaw, hna chanpual hahdam leh pawimawhlo zawk pek emaw an ni thin.
Prime Minister Modi hi India ram Prime Minister lo ni tawhte nen danglamna lian tak nei a ni a. A taima a; a thawk rimin, a thawk nasa hle a, chuti’ang tur chuan a thawhpui Minister te pawh a beisei bawk a ni. Chutih rualin political party hruaitu dang ang leh Prime Minister dang ang bawkin hnathawk thei aia rorellai party a mi hlun leh dinhmun pawimawh chelh vang ringawta thibeh tir a nei ve tho mai. A tih that em em pakhat chu kum lama upa lutuk tawh, kum 75 aia upa tawh phawt Minister nihna aṭanga a ban tir zel hi a ni awm e.
Kum 75 chunglam an nih avangin mi zawng zawng hian Minister nih an tlin ta love tihna lam a ni chiah lova. Chutih sorkarin a rawih mi thiam ber ber, mi vantlang chunga lenga ngai Civil Service officer (IAS etc) te thleng hian kum 60 hnu lamah chuan sorkar tana chhawr tlak tawh lova ngaiin chawlh tir an ni thin. Zirtirtu thenkhat University leh College zirtirtute erawh chu kum 65 emaw kum 62 thleng emaw-a chhawr tlaka ngaih an nih avangin an chawl tlai deuh. Chutiang an nih laia ram hnuk khawih ber mai ram hruaitu Minister te kum 75 aia upa chhawr zui hi chu thiltihdan rualkhailo tak a nih ve tlat avangin ban tir an ni thin pawh hi a awmlo lem love.
Engpawhnise, sorkara Minister ban, a thar lak, minister thenkhat Minister of State aṭanga Cabinet a kaisantir leh Minister te hna chanpual siksawi chungchangah hian Prime Minister hian tum fumfe tak neiin thil a ti thin niin a lang a. Tuna a siksawina-ah pawh hian Minister atana lakluh thar thenkhat hi thiamna lama chhuanawm tak tak an ni a. A vawi khatna atana hmeichhe Defence Minister ni ta Nirmala Sitharaman te hi lehkha thiam tak leh tawnhriat ngah tak a ni a. MP pawh nilo Kristian sakhaw zuitu Alphons Kannanthanam pawh hi lehkhathiam tak a nih bakah IAS officer ni thin, sorkar hna a thawh lai pawha mi hmingthang leh thawk tha, MLA a nih ve pawha a bial a enkawl thatzia hrilhfak ngat kha a nia.
Mizoramah hian minister-te siksawi leh an hna chanpual siksawi danglam hi a lar tehchiam lova. Siksawi nasat ber chu kum 1993-1998 term chhung kha a ni awm e. Khami tum khan Congress leh MJD (tuna MPC ni ta) tangrualin sorkarna an siam a. MJD MLA te kha an in Minister chhawk kual nasa viau mai a, kha term-ah kha chuan Minister nihna kha party pakhat sawp chhiatna atan an hmang niin miin sawi ta sela hnial a harsa ngawt ang. Thil tha duhna leh mi tha dah tumna aiin politics ngaihtuahna hmanga sorkar kha siksawi chiam chiam a ni ber.
Tunkar mai-ah khan Chief Minister chuan Minister of State thar pahnihte hna chanpual a pek pahin Minister thenkhat hna chanpual a siksawi nual a. Beisei ang erawh chu a ni chuang lo. PWD te hi a CM leh a nauvin an enkawl dun thin a ni a, a nau chan a lo ni ta a. Kan kawngpui a that sawt a rinawm chuang lo. A vai thu hian thil thar leh thil tha lo chhuah theih beiseina a awmlo hrim hrim ti ila kan sawi sual lovang. PWD Minister kan hre chiang ta hi a lawmawm chhun chun a ni mai awm e.
Thlir let vang vang hian Mizoramah chuan Minister nihna hi party a seniority ngaihtuahna a sem a ni ber a. Chutih rualin Mara, Lai leh Chakma MLA tlingte Minister nih tir hrim hrim (regional/ethnic representation) tumna a awm a, hei hi Congress sorkarah a ni zual bik a. An thiamna leh theihna, ram leh mipui tana an thawhhlawk dan tur ngaihtuahna hi chu sorkarna chelhtu party agenda mawng lamah a awm thin. A tling leh tlak ai mahin Chief Minister laka rinawm leh rinawmloh kha tehfung pakhat pawimawh tak a ni fo bawk.
Chu tak chu Mizorama kan thanmawhbawk pakhat hi a tling ve a. Mi thiam leh tha, hnathawk thei tur, viak tha, ram tana ngaihtuahna seng te aiin party a nihna pawimawh chelhte hi Minister nihna pek an ni duh hle a. Kum tamin tha thum tawh deuh pawh nisela, Minister atana dah loh kha rem ta lo riauva hriatna an nei thin a ni awm e. Chubakah an kum a tam tawh avangin a tawpna angreng atana han dah tak mai maite pawh a awm a ni awm a, chu chuan sorkarin mipui hmasawnna hna a thawhna kawngah harsatna a tawh phah thin. Pu Modi a tihdan anga kum upa tawhte bang tura hriattir ang chi hi chu kan la hlat hle a ni.
A naupang a piang an tha kher tihna a ni lova, upa leh thluak nem, dai hriat ngah tawhte pawimawhna hi a nep chuang heklo. Chutih rual erawh chuan viak tha leh tunlai nunphung hria, tunlai thiamna nei a hrethiam pha leh hmang tangkai theite aia ram tana chhawr theilo khawpa politics a seniority kan ngai pawimawh thin hi chu a pawi takzet a. Hna thawk theilo kan chhawr hnem luat avang hian sorkar hna leh Ministry a ram hruai hna-ah pawh kan hnufum em em zawng a nih hi.
Pu Modi-a te anga hna thawk thei tur dap a, minister ni lai hnathawk tha tawklote ban a, hnathawk thei leh chak tur nia hriat thur chhuah hi Mizoramah hian kan la hlat hle a, tu party sorkar-ah pawh hei hi kan dinhmun a ni thin. Hetiang lo zawnga ngaihtuahna kan sen a kan kalphung kan thlak hi a hun tawh a ni. Hnathawk theilo Minister rual lakah chuan mipui-in hmasawnna kan beisei thei lova. Politics-a seniority te, kum upat avanga zahawmna emaw ringawt ni lovin ram tana thawk thei, thluak tha, ngaihtuahna leh hmathlir nei tha te Minister an nih hunah chuan hma kan sawn ngei ang tih hi a rinawm a. Tun anga Ministry din leh siksawi thin reng kan nih chuan hmabak eng a awm lovang.