Ram ka thlir a RAM HRUAITU UPA

Sipaiah hian upa lam an duh vak lo a, a chhan chu ṭhalai thisen lum leh zuan zang, chak ṭha leh an vanglai hun hmang mekte an duh vang a ni. Chutih rual chuan sipai hotu lam chu tlemin an upa deuh va; mahse, upa tak chu sipai hotu lian atan pawh an duh lo. Thluak fim leh daihriat ngah, thluak nem lutuk la ni si lo hi an duh tawk vel a ni mai thei, chuvangin “Keep the army young” tih hi India sorkar thupui ber pawh a ni a, sipai atan te, infiamna lam atan te leh tharum hmanga tha thawh ngai ang chi-ah hi chuan, upa lam aiin ṭhalai an ṭha zawk tih an hre chiang ni ngei tur a ni.

Prime Minister Narendra Modi hian a sorkara a thawhpui (Council of Ministers) atan hian kum 75 aia upa chu a duh lo va, hemi kum an thlen hi chuan bang turin ṭawngkain an hrilh a, an bang zel niin an sawi. Hman ni deuhva sorkar siksawi hma lawk pawh khan Minister upa lam pahnih chuan banna an thehluh kha. China President Xi Jinping khian an party (Chinese Communist Party) thuneitu sang ber, Politburo member atan chuan kum 65 aia upa an ni tur a ni lo tih ziak loh dan a kengkawh a. Tun hnai lawkah pawh khan Politburo member 6 zinga pakhat tih loh chu ban vekin mi thar hlir a la lut a ni.

Khawvel ram dang kan en pawhin a tlangpuiin hruaitu atan hian upa lam aiin naupang lam an thlangin an duh zawk tawh niin a lang a. A chhan tam tak a awm thei ang. Ṭhalaite hian tunlai khawvel awm dan leh hmasawn dan an man zawk lai a awm a, chubakah, an tha a la chakin an ngaihtuahna leh hmathlir pawh a thui zawk fo. Dai sual nei mah se, dai sual palh ngam chuan dai fuh leh tih fuh an ngah ṭhin. Dai sual hlau lutuk chuan thil ṭha pawh an ti thei ngai lo zawk a ni.

India ramah hian zirna sang lama zirtirtute hi kum 65-ah an pension ṭhin a, tunhnai khan indaih lohna a nat em avangin sorkar laipui pawhin doctor-te pawh kum 65-a pension tawh turin thutlukna a siam a ni. Chutih lai chuan, sorkar hnathawk dang zawng erawh chu kum 60 aia upa a chhawr duh lo thung. Chumi awmzia chu, sorkar hian sorkar hnathawk atan chuan kum 60 aia upa a duh lo va (mi bik, zirtirtu leh doctor-te an nih loh chuan), an hna dil laia an pian kum an ziah dan angin kum 60 an tlin phawt chuan an chawlhtir zel a ni. Ram hruaitu (politician) erawh chuan chawlh an tum mang mang lo thung. Kan ṭhianpa pakhat phei chuan, “Politician tam ber hi chuan upat fe tawh hnuah pawh inthlan dawn apiangin ‘real last’ an ti reng mai a, an zu kham thei reng reng lo,” tiin zu han sawi a.

Sorkar hnathawk atana tlak tawh lova ngaihte ram hruaitu atana tling leh tlaka kan ngai tlat hi engemaw tih dik loh chu a awm a ni. Sorkarin a hna thawk thei tura a kum bithliah hi a dik lo zawk nge, hetia kum an bithliah chhan hian awmzia a nei lo zawk ni ta ang le? Xi Jinping kaihhruaina hnuaia Europe ram thlenga United States thuneihna leh sumdawnna el pha tawh China ram khi chuan, ram hruaitu atan upa lutuk chu an duh ta lo chu a ni a. Keini erawh chuan party hrang hrangah ram rorelna a tel ngei ngei tum kum upa tawh leh chhawrtlak tawh loh kan la kawl dul thung.

Sap hovin upa hlutna an sawi dan chu, "Old is gold," tih a ni a, upatna chu rangkachak a ni tihna emaw ni dawn ni? Engpawhnise, mihring upa leh dam reite hi an hlu em em a, an thil hriat leh tawn hriat te hi ṭhalaite tana inzirna ṭangkai tak a ni hlawm a. An thil lo tawn leh hriatte hi ṭhangthar leh naupang zawkte nun kawng hruaitu atan a pawimawh em em bawk. Ram hruaitu an ni emaw, kohhran leh pawl hruaitu bakah chhungkaw nu leh pate tan pawh hian, daihriat ngah tawh upate kaihhruaina leh thurawn hi a pawimawh lutuk a ni.

Chutih rualin a taka hnathawk tur chuan an tha a ṭhum tawh a, an fimkhur lutuk duh viau bawk. Fimkhur hi a ṭha a; mahse ‘lutuk’ a tel tawh chuan thutlukna siam hlei thei lo khawpin a awm theih thung. Chutiang chu ram hruaitu atan chuan an tlak loh va, tihsual hlauh luat avanga thil ṭha tithei lo pawh awm theih a, chutiang chu eng hruaitu atan mah an ṭha lo. Tihsual palh hlauh luat avanga thutlukna siam lawk theih loh pawh hi ram ṭhanmawh bawk a tling.

Kum upate hi an hmantlak hauh loh tihna a ni lem lo va, ṭhalai zawkte thurawn petu atan an la ṭha em em a, a taka thawk tur erawh chuan an viak a ṭha tawk tawh love tih mai a ni. Duhthusamah chuan, nakuma Mizoram Assembly inthlanpui lo awm turah hian, politician kum tam deuh tawhte hi chuan naupang viak ṭha zawk kian tawh se. Kum lama upa lutuk te chuan inthlan chuh ve phet tum tawh lovin an party lo luah lumin enkawl tawh sela, ṭhalaite kutah ram rorelna hi dahin anni chuan an daihriatte hmangin thurawn lo pe tawh sela. Hei hi ṭhalai naupang zawkte chherna a nih bakah an kuta thuneihna pek hi a hun tawh a ni.

Ram hruaitu ṭhenkhat hi chuan ṭhutthleng lirthei (wheelchair) aṭang pawha thuneihna chana rorel zel hi an zak lem lo tih a lang tawh a. An upa telh telh a, an phunchiarin an hram tlahawlh telh tel a, ram leh hnam leh hmasawnna lam ngaihtuah hleithei tawh lovin an mawng a rit a, an ngaihtuahna a tawi tawh bawk. An thusawi ṭhenkhat phei chu a dengkhawngin ram hruaitu ni lem lo tan pawha sawi chi loh te an chhakchhuak ta fo mai. Chuti chung chuan thuneihna atchilhin lalna leh thuneihna chu vawn reng an tum hlawm a nih hi.

Political party tin hian "Ṭhalai khawvel" tih an sawi ngun bawk a, ṭhalai zawk tan hian upa zawkte hian han kian tawh teh se. Nakum inthlanpui lo awm turah hian kalphung thar, ṭhalaite hun pek ve hi kan lo beisei ang chu - political party tinah.