Guest writer
HC Vanlalruata
PARTY INDUHSAKNA
Zirtawp ni khan BJP National Secretary, ST Morcha, India hmarchhak state-te leh Kerala bialtu Pu Hayithung Bill Lotha chuan Mizorama sorkarna chelh mektu Congress chu, mipui sum hmanga uchuak taka an party mite leh anmahni thlawptute duhsakah a puh a. Chutianga sorkar laipui sum emaw, mipui sum emaw hmanga rorel lai party mite duhsak bikna chu eirukna dik tak a nih thu a sawi bawk. Pu Lotha chuan budget sum, sorkar laipui aṭanga Mizoram tihhmasawnna atana lo kal hi party bil miten an insem ral mai mai fo nia sawiin, hei hi a dik lo va, hmasawnna tur sum lo kal hi mipui mimir, mi zawng zawng tan a nih avangin rorel lai party mite tan bika dah hi a dik lo a ni a ti a ni.
Pu Lotha hian Aizawlah chanchinbumite kawmin, Mizoram sorkar chu Housing for All (chenna in neilo zawng zawng tana chenna in saksakna tur) ruahmanna chu mipui mimir, a mamawh dik takte hnena pek tur a nih laiin, rorel lai Congress party chuan an party mite duhsakna atan an hmang niin a puh a. Chenna neiloten chenna in an neih vek theihna atana ruahmanna chu Congress party mite induhsakna ruahmanna atan an hmang ta a ni, a ti a ni. NLUP pawh chu mirethei khai chhuahna atana ruahmanna nia an sawi laiin, mipui mimir leh a mamawhte hnena sem lovin Congress party mite chauh pek an ni a ti a. Sorkar chu Prime Minister’s Special Package aṭanga NLUP sum hmu tura insawia mipui bumah puhin, hetiang thil hi a awm lo hrim hrim niin a sawi bawk.
Mizoram sorkarin NLUP thlakna atana ruahmanna a duan, New Economic Development Policy (NEDP) pawh sawiselin Pu Lotha chuan state mipuite hmasawnna atana duan ni lovin, eirukna kalpui zelna tur lirthei (Future Corruption Vehicle) tia vuahin, he ruahmanna hmang hian Mizoram mipui chu sorkarin chhun pachanga rawk a tum niin a sawi a ni. BJP hruaitu sawi a ni a, an bitum ber Congress party, tuna Mizorama sorkar mek beihna atana a sawi ni maiah a ngaih theih a, inthlan a hnaih vangah a ngaih thui theih viau bawk. Chuti chung chuan mipui thlan sorkarna (Democracy) ramah hian induhsak bikna hi a awm fo va, India ram hi a bang lo va, Mizoramah phei hi chuan a hluar hle a ni.
NLUP bikah hian Presbyterian Kohhrana Synod Social Front-in an zir chianna-ah khan ṭanpuina dawngtute zinga an vai deuh thaw kha rorel lai Congress mi an ni tih an tarlang a. Hei hi a rinawm hle a, a chhan pawh sorkar hotuten chu chu an tum dan a nih thu an sawi lawk vang a ni. “Hawrawppuia ziah, kal pah pawha chhiar theih,” ti te khan party hotu liante khan an party mi chu chiang taka an induhsak tur thu an lo sawi lawk tawh a. An party mi rau rauvah pawh a hne hnai lote chu a dawtah pein, a chuangbang a la awm chuan sipel chawpa an hming chhiar theih ṭawk ṭawk (party dang mite) pawhin an dawn ve mai theih thu ang zawngte pawhin an sawi a nih kha.
Hei hi political party kan ruih chilh dan leh party induhsakna kan tihnat dan dik tak hlimthla chu a ni a. Hetiang hi a nih avangin Mizoramah hian unit hi ngaih pawimawhna a nasa hle a, unit nei ṭha lo party chu inthlannaah an tling thei lo. Unit leh block-a nihna neite leh a hmunpui lama nihna neite chu sorkarna an chan veleha sorkar sum sawk fe tura ngaih an ni a, rorel lai party mi ni ve lo tan chuan beisei phak chi a ni ve lo. Chu chu kan ram dinhmun dik tak a ni a. Hei hi NLUP-ah hian a lang chiang hle a, a pawi thui dan hi kan ngaihtuah ngai lem lo mai chauh zawk a ni.
Sorkar pawisa tiin kan sawi ṭhin a, Mizoram sorkarin sum hman tur kumtina a ruahman (annual budget) hi khawi aṭanga lo kal nge tih hi mi tam tak hian kan ngaihtuah ngai lem lo. Ṭhenkhatin chawmhlawm state te kan han inti chiam chiam a, a sorkar ang chuan (kohhran leh YMA ṭawngkauchheh han la ve chhin i la) Mizoram sorkar sum hmuh, budget atana an ruahman zawng zawng deuh thaw hi sorkar laipui aṭanga hmuh a ni a. Mizoram hian cheng za nei sela, cheng 95 aia tam fe chu sorkar laipuiin a rawn pek a ni. Chutih rual erawh chuan Mizorama cheng mitin hian kan kawrkilh aṭanga truck kan lei thleng hian chhiah (indirect tax) kan chawi a, chuvangin kan state tana sorkar laipuiin pawisa a rawn pek hi mipuiin kan sum thawhkhawm tho kha a ni. Chuvangin kan sorkar budget hi mipui sum dik tak a ni.
Hetianga kan sawi a, kan hrilhfiah duah chhan chu sorkarin hmasawnna atana sum a ruahman leh a hman hi tu sum mah a ni lo va, mipui sum a ni tih tihchianna atan a ni. Chutah chuan rorel lai leh thuneihna changtu party mite ta bik a ni lo va, mitinin kan ta, kan sum a ni tih hi kan chian a ngai a ni. Chutiang a nih lai a, mimal tan emaw party bil mite tan emawa mipui sum hman hi thil dik lo hul hual a ni. Vote zawnna atana mipui sum hman phei chu thiang lo tawp tura ngaih a ni a; mahse, kan ram hruaitute hian chutiang chuan an ti reng a, tih an la tum reng bawk a nih hi.
Mizoramah hian sorkar hnuaia contract hna awmte thawk tur hian sorkara inziak lut (registered) contractor an awm a, hna an thawh theih dan tur azirin ṭhen hran an ni. Class-I aṭanga Class IV thleng kan nei awm e. Mahse, hetianga sorkara inziak lut contractor-te hian a takah chuan hna an thawk ngai meuh lo va, sorkarna chelhtu political party-a a thei deuhten contract hna hi an thawk deuh vek a; mahse, sorkara inziak lut contractor-te hming veka hna thawk an ni thung. A lem vekin kum tam tak chu kan kal tawh tihna a nih chu.
Sorkar chuan hna a thawhna atan dan fel tak a mamawh a, chu dan siamtu chu Assembly-a ṭhu tura thlan tlin, dan siamtu (MLA/Legislator) te an ni a. Mahse, chutianga anmahni dan siam ngei chu sorkar chuan a zawm ngai ta chuang lo a ni. Dan palzutin an hlawkna turin thil an kalpui a, induhsakna hlirin an kal ta mai a nih hi. Zirtirtu leh sorkar hnathawk dang an lak pawhin dan leh hrai awm sa palzutin an duhzawng leh duhsak zawng an la ta ṭhin a, chu chuan kan rama hmasawnna hrang hrang leh kan tu leh fate zirna pawh a tichhe mek a ni. Kan kawng siam hna a ṭha thei lo va, chhungkaw intodelh tur an intodelh thei ta bawk si lo. Chu chu tuna kan dinhmun dik tak chu a ni.