HLAWH PUN

Mizoram Sorkar hnuaia hnathawk pawl hrang hrang insuih­khawmna, Federation of Mizoram Government Employees and Workers (FMGE & W) chuan kar hmasa khan Central Pay Commission 7-na rawtna anga an hlawh tihpun ngiatin an kawr hmaah puan dum an tar a. Sorkar hian an thil ngiat a tihlawhtling mai lo a nih chuan hna thawk lova nawrh (pen-down strike) leh a aia na zawk pawha kal an tum thu an puang a nih kha.

Mizoram hi kum 1972-a UT kan nih aṭanga kum 1987-a state puitling kan nih thleng khan, Union Home Ministry hnuaia awm kan nih miau avangin Mizoram sorkar hnuaia thawk zawng zawng khan Central Pay Commission-in hlawh a bituk ang zelin an la ve mai a. Kum 1987 February ni 20-a state puitling kan lo nih hnu, sorkar laipui aṭanga inrelbawl hrang kan lo nih hnu pawh khan sorkar laipui-a thawkte hlawh tur atana Central Pay Commission-in hlawh bi a thliah, sorkar laipuiin a pawm ang kha kan hmang ve ta zel mai a. State sorkarin Pay Commission te chu a hmingin han din ve fo mah se, kan sorkar dawihzep tak chuan sorkar hnathawkte a hlauh vangin a pawm ngam ngai lo va, tun hi kan thleng ta a ni.

India ram state hrang hrang zingah hian a mihring awm zat aṭanga chhutin Mizoram hi sorkar hnathawk ngah ber kan nih loh pawhin, pahnihna ai chuan kan hniam lo hrim hrim niin an sawi ṭhin a. Chutiang khawpa sorkar hnathawk an tam avang chuan sorkar an nawrin sorkar hi a tawlh duai duai fo a ni. Inthlang ram kan nih miau avangin kan ram hruaitute hian vote hloh hlauvin sorkar hnathawkte duh dan hi an tihhlawhtlinsak leh nge nge ṭhin a. State puitling sorkar dangte anga an state sorkar hnathawkte hman tur hlawh bithliahtu Pay Commission rawtna pawm ngam sorkar kan la nei lo va. Sawi tawh angin Pay Commission hrang hrang te, Pay Review Committee tih te, Group of Ministers Committee te lo din ve tawh ṭhin mah se; chu’ng rawtnate chu sorkarin a pawm ngam ngai lo.

Kan ṭhenawm Tripura te khu chuan an state sorkar hnathawkte hlawh hi Central Pay Commission rawtna angin an pe ngai meuh lo va, Pay Commission hran siamin chumi rawtna behchhan chuan an state sum neih dan en milin an bithliahsak ṭhin. Chu chu state tam tak tihdan a ni. Mizoramah erawh chuan sorkar hnathawk inzawmkhawm pawl hian an tam chhuangin vote hloh hlau sorkar hi an nawr tawlh leh hun hun mai zel chu a ni e. State hausa zawkten chutianga an tih ngam lai chuan thawhchhuah tih tham nei lo leh sorkar laipui sum ringawt ringa nung tih theih deuhthaw Mizoram sorkar chuan a ti ngam ve lo va, chuvangin mipui sum hi sorkar hnathawkin a chenin an chen hem hem a ni ber mai e.

Tun dinhmunah hian kan kum khat sum hman tur ruahman (budget) za zela 37 vel hi sorkar hnathawk nghet hlawhah a kal niin Finance department hotute chuan an sawi a, a nghet lote hlawh leh pension hlawh nena chhut phei chuan a tam ngawt ang. Hetiang hi kan dinhmun a nih avangin ram hmasawnna atana hnathawhna tur sum hi a tam thei lo va, mipui chanai tur awm mang lo lekin kan sorkar hnathawk hlawh leh an inchhek-arbawmna senso atan a ral hnem em em a ni. Finance Minister Pu Lalsawta chuan Central Pay Commission 7-na rawtna ang hian Mizoram sorkar hnuaia hnathawkte hlawh hi tihpun ni ta sela chuan hlawh leh pension atan hian sorkarin kum tin cheng vaibelchhe 800 ṭhelh a sen belh dawn niin a sawi a. Chutiang a nih chuan sorkar hnathawkten an rawngbawlsak mipui chanai chu a tlem phah leh zual hle dawn tih a chiang a ni.

Finance lam thiam pakhat chuan hetiang hian a sawi a, “Sorkar hian Pay Commission 7-na rawtna ang hian sorkar hnathawk hlawh hi a pun thei a tih theih a; pun thei turin sorkar sum dinhmunin a tlin lo a tih theih bawk. Sorkar sum zawng zawng deuhthaw hlawh atana a hman fai vek chuan a pek theih ang chu.” Finance Minister sawi dan chuan Goods and Services Tax (GST) hman a nih hnu hian Mizoram sorkar hian a sum hmuh ṭhin zahve pawh a hmu tling ta meuh lo. Hei hi thil awm dan dik tak a nih phei chuan sorkar hnathawkte duh dan hi tihhlawhtlin ni ta sela sum awm zawng zawng hi hlawhah a kal zo deuh vek dawn tihna a ni a, an rawngbawlsak mipuiin chan tur a bang nawi tak ngial pawh kan nei ve dawn lo a ni.

Mizorama sorkar hnathawkte hi an inenlet a ṭul khawp mai. Hlawh ṭha tak nei an ni a, an dam loh nikhua pawhin an inenkawlna senso sorkarin a tum vek a, an dinhmun a sang em em a, “Kamding” tia sawi ngat ṭhin an ni. Tunlaia Police constable lak turah pawh Master degree nei leh Graduate rual tam tak an intlar a nih hi. Dik tak chuan lehkha zir sang tak takte pawh hian Grade IV hna te hi chilputin an thlir a sin. Chutianga mipui mimir awh ngawih ngawih an ni chunga an hlawh tihpun ringawt mai an buaipui a, inthlan hnaih tawh hre rana sorkar an han nawr ta ṭhin hi chu a fel hlel ngawt mai.

“Thil man a pung chho zel,” tih hi an chhuanlam thunawn a nih laiin, nitin inhlawhfaa eizawngte hlawh hi a dinna ngaiah a ding reng a, an thawh loh ni-a hlawh nei lo mai, damloh leh bawrhsawm apianga chhungkaw buai nghal an ni. Sorkar hnathawkte chu thawh loh ni pawha hlawh nei; Biak ina an inkhawm lai pawha hlawh nei reng an ni mai lo va, an dam lohva rei tak tak hna an thawh miah loh pawha hlawh an neih bakah an inenkawlna senso zawng zawng sorkarin a tumsak vek an la ni zui. Hetianga dinhmun ṭha chungchuang lutuka an ding chung pawha duhtawk an la nei lo lutuk hi chu zia lo tak a ni.

A nihna takah chuan an thawh chhuah leh an hlawh inmil lo lutuk te hi zah nachang hre ve zawk tur awm tak an ni a. Chawm bawk, hawp bawk, dai baw bawk an tih ang maia mipui chanai zawng zawng an hlawh atana hman zawh pawh pawiti lo leh, mipui chanai eiruk pawh pawiti lo an kuh ṭul mai hi chu a zia lo lam deuh a ni. Sorkar pawh hian state puitling kan ni tawh tih hriain a hnuaia thawkte tan bik Pay Commission dinin hlawh kalphung fel zawk duang sela, sorkar laipui Pay Commssion rawtna ang diak diaka kal hi zawng Mizoram ang state pachhe lutuk chuan a tlin loh ni a la thleng ang a. A thua hlawh tam tak; mahse, sorkarin hlawh pek tur a neih si loh hun a la thleng mai ang tih lam pawh hi sorkar hnathawkte hian ngaihtuah ve teh se.