BIAKIN/PULPIT

Mizoramah hian keimah ang hi in tam ve viau tawh ka ring. Kohhran upa-ah pawh ‘Synod rut mai’ an tih ang chi enkawlna hnuai a seilian kan ni chungin inkhawm thatchhiat chhuan­lam hi kan ngah ta em em mai a. Thatchhiat chhuanlam lian ber lah chu hna lama kan tul ve em thin vang leh thil dang zawng ai a hna ngai pawimawh chi kan lo nih vang a ni a. Chhungkhat laina vanduaina tawkte tan phei chuan thlamuanpui tlak loh leh hnemhnan pui loh tak kan ni deuh reng mai a ni.

Chutiang chu kan nunphung a nih rualin, Kohhran duhdan fir taka enkawl seilen kan nih miau avangin biakin zahna hi kan la nei thuk viau mai a. Pathian be tura inkhawm ve chhun chuan thawmhnaw man to leh changkang kan ha ve pha lo chungin zahawm taka inchei hi kan tum ve ngar ngar a ni.

Chanchinbumi nihna a Chief Minister/Minister leh officer lian kan hmuh ve nikhua a kan incheina ai a zia-awm (formal) ve deuh hak hram chu kan tum ve a. Chief Minister hma a jeans kekawr leh T-shirt hak kan pawisak loh laiin chutianga inthuam chuan inkhawm loh turah kan ngai ve tlat. Inkhawmna a thawmhnaw changkang lutuk leh man to lutuk hak kher erawh chu a tul kan ti ber lo.

Kan naupan’ tleirawl chhoh lai khan kohhran hruaitute kha an khauh bawk a. Inkhawm kaihruaitu thutna leh pulpit chu sawi loh a sir tawn tawna Kohhran Upa leh Tual Upa bakah kohhrana inhmang langsar mipa leh hmeichhe upa lam thutna (keini’n an bek kan hmuh theih a thute) lam thleng khan zahawmin kan hria a, va kal bawrh bawrh thiangah kan ngai meuh lo.

Aizawl Venghnuai Presbyterian kohhranah khan kan hriat phak ve chang chang huna thilthleng pakhat chu ka la hre reng. Min bialtu ni lo pastor pakhat lo zin kha thuhriltu atan an ruai a, khami zana thusawitu tura ruat khan a kian’ a ni ta awm e. Pulpit atangin thu a’n sawi ta ngei a, a thusawi dan kha kan kohhran mite tan a him lovah kan upate khan an ngai ni ngei tur a ni.

Pulpit sira mipui bek min chhawntu kan upate kha an phun ser ser a, an inrawnkhawm a. Kan Kohhran Upa hlun pakhat kha lo ding chhuakin thuhriltu pastor chu pulpit atanga chhuk turin a hrilh ta mai a nih kha. A thusawi kha kohhran zirtirna (creed/doctrine) kalh a nih chiah loh pawhin kohhran mite ngaihthlak atan a him lo an ti a nih hmel a, Ani pawh chu a thu sawi tur sawi zo lovin pulpit atangin a chhuk ve ta mai bawk a. Khatih lai khan kohhran khan a duh fir hle a. Mahni bialtu ni lo pastor an mikhual pawhin tualchhung kohhran khan thusawitu atana rawih kher an ba lo, tihte kohhran inkaihhruaina-ah a inziak a ni mai thei.

A bik takin kohhran biakin pulpit hi kan zah em em thin a. Keini ang tan chuan a bul hnaihah ringawt pawh tlangnel ve ngamna chi a ni lo hrim hrim a, “Misual thi tur ka lo ni,” tih hla sa tawk vel kha kan ni miau a. Duh duh sawi ngamna hmun turah kan ngai lo. Chutih lai chuan kan kohhran hruaitute leh rawngbawltute hi pulpit-ah hian an tlangnel ta lutuk em ni tih hi mi tam tak ngaihdan a ni ta awm e. Chu chu thil tha a ni nge ni lo tih sawiho a ngai ta a ni.

Pulpit hi a tawng bul lamah chuan Latin tawnga ‘Pulpitum’ tih atanga lak, sap tawnga ‘pulpit’ ti a saphovin an sengluh tak a ni awm e. Chu chu Mizote pawhin chhawmin ‘pulpit’ kan ti ve ta zel a. Sap tawng chuan ‘an elevated platform or high reading desk used in preaching or conducting a worship service’ tiin dictionary lamah hrilhfiah a ni a. Mizoram Presbyterian Kohhranin an hrilhfiah dan - ‘Pathian biak in chhunga thusawina hmun tura dawhsân’ tih hian a phawk viau awm e.

Chuti a nih chuan pulpit hi Pathian thu sawina (preaching) leh Pathian biak inkhawm kaihhruaina hmun (conducting a worship service) tihna a ni a. Hmun thianghlima pawm a nih avangin duh duh sawina hmun tur chu a ni lo hrim hrim. Kum 2000-a Synod inkhawmpui chuan SEC rel anga OM duantirin pulpit hman dan tur an siam a. Chutah chuan pulpit hmang thei turte chu - Minister, Pastor, Pro. Pastor, Kohhran Upa leh Kohhranin thuhriltu atana a ruatte an ni a. “Kohhran chawm nan leh Pathian thutak puan chhuah nan chauhva hman tur a ni,” tiin no. 3-ah ziahlan a ni.

Hei bakah hian point 9-naah chuan, “Hmun serh a nihna hre rengin Pulpitah tlangnel lutuk tur a ni lo va. Chet dan leh inchei danah pawh a mawi leh âwm tâwk zahawm lam hriatthiam a tha,” tih a ni bawk a. “Pulpit-a tawngkam hman uluk a tul a. Tawngkam uchuak leh khawlai tawng le rh te chu hman loh a tha,” tiin point 10-naah a sawi bawk. Hei bakah hian, “Mikhual chinchang hriat chian loh leh Kohhran lehkha nei lo chu Pulpitah rawih mai loh tur a ni. Thurin kalh zawng leh Kohhran sawichhiat na’n te, fiamthu thawh na’n te Pulpit hman loh tur a ni,” tih chiang takin tarlan a ni bawk a ni.

Kan kohhran hruaitu leh rawngbawltu dang thenkhat hian (Presbyterian kohhran bikah) Pulpit hman dan tura siam zinga point 9-na hi an bawhchhe ta fo mai a, hmun serh a ni chungin Pulpit-ah an tlangnel ta lutuk fo zawng a nih hi. Mahni kohhran biakinah ngei pawh inkhawm lama thahnem lo tak chuan Baptist leh kohhran dangin pulpit an hman dan kan va hre thuk lo hle. Chuti chung chuan social media lamah kan lo hmu ve ta fo thung a, zia lo tih fe fe kan lo hmu hlawm awm e.

Hei tak hi a fel lo khawp mai - Kohhran rorelna sang ber inkhawmpui-in a rel dan bawhchhetu a kohhran hruaitute an tang ta fo mai hi. Kan minister leh MLA-te’n rorelna sang ber (assembly) a dan an siam tawh bawhchhiat an ching thin ni a sawi nen hian a inang awm e. India ramah hian Constitution bakah dan tam tak siam a ni a. Chumi bawhchhetu chu hrem tur an ni mai a, a chhan chu tumah dan chunga leng an awm loh vang a ni.

Kohhranin dan bakah thupek a siamte hi kohhran hruaitu leh rawngbawltu nih vanga bawhchhiat a thiang chuang lo chauh ni lovin, a bawhchhetute dinhmun thlir hauh lova hrem vek tur an ni a. Dan venghima vawnghimtu tura ngaihte’n dan an bawhchhiat chuan mipui mimir ai-in hremna pawh a na zawk tura ngaih a ni. Entirna siam ta ila, Police-te hi dan kengkawhtu leh humhimtu (custodian of law) an ni a, dan bawhchhia leh palzuta an thuneihna an hmansual (abuse of power) chuan mi naran ai a na zawka hremna dan siam a ni tlat zel a ni.

A lehlam zawng sawi ve thung ang hmiang. Political party pisa a punkhawmna a sakhaw puithiam (pastor) leh kohhran upa tawngtai tur leh thu engemaw sawi tura kan hmang thinte hi India Constitution a ‘secular thuthlung’ kalh a nihna chin a awm a. Chu ber ai chuan inthlan a chak a thuneihna chan thupui bera neihtute’n sakhaw thila intihawihawmna atana hmanrua a kohhran rawngbawltute an hman hi a rem lova, a dik hek lo.

Inthlan dawna vote zawn beihpui an thlakna dawhsanah phei chuan sakhaw rawngbawltu-in hunserh a hman hnu lawkah party dang leh mimal an han sawichhe zui miah miah mai a. Hunserh hmangtute tan a hrehawm viau a rinawm lai-in hrehawm ti-awm pawhin an awm lem lo ni awm tak a ni. Chutiang tho chuan tute-emaw an hausak thut dan a felhlel ni a rinhlelh kaite paw’n rawngbawltu zahawm tak tak sawmin an lakah malsawmna an dawng ta mekte hi ngaihtuah chian chu a ngai a ni.

Keini ang duang hi chuan sakhaw hrang hrang biak dan zahsak hi a tha kan ti ve miau mai a. Kan rin ang ring ve lo leh ‘ringlomi’ kan tihte biak dan bakah an sakhaw hmun thianghlimte zahsak hi a tha kan ti ve tlat. Hindu ‘mandir’ a kan luhin an pathian kan be ve kher lo, mahse, an rinna kan zahsak a ni. An tihdan phung kan chik reng a, an pathian erawh chu kan biakpui lova, anni’n min phut hek lo.

Chutiang bawkin Muslim ho ‘mosque’ leh an hmun thianghlim danga kan luh chuan kan tihdan phung zawng zawng kan zahsak bakah tlangnel lutuka awm loh tur tih thuthlungin min phuar thin. Chutiangin Sikh sakhaw betute Gurudwara leh Buddhist-ho temple-te pawh. Kan thinlung chhungril erawh chu thuhran daih a ni a, an rin kha kan va rinpuiin kan tawmpui tihna a ni lo. Pheikhawkte an phelh avanin kan phelh ve mai a ni. Chutiang a nih lai a kan biak Pathian biakin chhung pawh ni satliah lo, pulpit a tlangnel lutuk chingte hi chu Kohhran hruaitu lawkte pawhin inkaihhruaina an siam ang hian an khak thin tur ni awm tak a ni.

Politician emaw political party emaw, tu pawh mai an dik lohna leh that lohnate kan hriat chian chu kan sawi tur a ni ngei mai a. Ram leh hnam leh sorkar bakah politician-te khalh ngilna a tan pawh a pawimawh a ni. Amaherawh chu, a sawina hmun, sap tawnga ‘forum/platform’ an tih hi a pawimawh em em thung. A sawitu chu Chief Minister emaw party hruaitu, kohhran puithiam leh rawngbawltu emaw, mi hriat loh daikil kar ami pawh ni rawh se, a sawina hmun kha a pawimawh a ni.

“Dan siamtu (MLA)-te berin dan an bawhchhe fo mai a,” ti a kan dem ang chiah leh, dan kengkawhtu (custodian of law) Police-te’n dan bawhchhiat an ching ti a kan puh fo thin a. Chutiang chiah chuan kohhran hruaitu leh rawngbawltute thenkhatin anmahni’n inkaihhruaina an siam ngei bawhchhia a pulpit a tlangnel luat nei lova duh duh sawina dawhsan emaw an tih avang hian kan Pathian biakinte hian zah a hlawh ta lova. Sande sikul kal ve thin ngeite’n rawk duhin inti Setana behote’n an tibawrhbang ngam ta mai em ni, tih pawh hi ngaihtuah tham a ni ta.