SM POLITICS INDONA


Mizorama inthlanna dik, thianghlim leh felfai a awm theihna atana din ni a sawi, Mizoram People’s Forum (MPF) hi an duh fir telh telh ni a a lan laiin kawng thenkhatah erawh chuan an inthlah dul ve hret hret niin a hriat theih awm e. Kan rama kohhran lian ber Presbyterian kohhran (Mizoram Synod) duhdana din a ni chungin kohhran engemaw zat (kohhran lian ber dawttu Baptist tel lovin) bakah tlawmngai pawlte pawh an tel a. Pawl zahawm tak ni tura ngaih a ni.

MPF hruaitute hi political party zawng zawng hlauh rawn, kohhran lian leh te hruaitute an nih bakah an hlauh em em tho leh pawl lian ber central YMA tel vena a nih avangin party-te tan palzut mai mai ngam chi an ni lo. An hruaitute hi chuan an thutlukna siam reng reng hi political party aiawhte nena pawm tlan thlap hnu chauhva siam a nih thu hi an sawi uar hle a, a dik ngei pawh a rinawm.

Kohhran hruaitute leh rawngbawltu, pulpit atanga thu min hriltute reng reng hian chhan let theih loh leh chhan letna hun awm hauh lovin an duh duh min sawi khum a, hei hi tunhma atanga tun thlenga thil nih phung a ni. Kohhran mipui biakin a lawite chu ngaihthlak chiah hna leh mawhphurhna nei (captive audience) mai kan ni a. “Rul thlahte u,” ti a pulpit min chum khum lai mek a rul anga biakin chhuata tleng kher a ngai lo hi a lawmawm em em a ni.

Kan thawh vena lam media-ah hi chuan kan chanchinbu chhiartute’n kan thuziah leh thil dang dang an sawisela an ngaihdan an thawh ve theihna huang ‘Editor hnena lehkhathawn’ kha tunhma chuan a awm ve thin a. Tun hnu hian an ti ta vak lo chungin article hmanga chanchinbute sawisel theihna kawng chu hawn a ni a. Kan tualchhung television channel-ahte pawh mipuiin thil thleng hrang hranga an ngaihdan sawi a, an inhrikthlak theihna hun an siam a nih hi.

Mizoram state a nih hnu a Chief Minister hmasa ber Laldenga khan kohhran inkhawm leh Sande Sikul thlengin kohhranin a tih reng reng kha ngawi rengin kohhran mite’n an pawm vek mai niin a sawi a. Chumi zingah chuan amah Chief Minister ngei pawh telin an thiltih dan zawhfiah leh sawisel kha kohhran huangchhungah chuan thil thianga ngaih loh thu a sawi lang a.

Chutiang chiah chuan kohhran hrang hranga awm mipui thlan sorkarin tihtura a ruahman (policy)-ah kohhran inrawlh ve lo se tih kha mitdelte hriat khawpin a sawi chhuak a. A hunlai kha chuan mipuiin an pawm thiam lo nasa a; a pawm thiam lo leh pawm duh lo lian ber chu kohhran hruaitute leh CYMA hruaitute kha an ni awm e. Chumi avang tak chuan a bial pangngai-ah a tla chiang hle a nih kha.

Kan han sawi kual ta duah a. Mimal ngaihdanah chuan MPF-in inthlanna felfai awm theihna atana an thiltih tam ber hi thil tha a ni hranpa lova, Election Commission of India ai a an duh fir zawk hian inthlan boruakah mirethei a rahbeh chin a awm a. A nihna takah chuan sakhaw tih bik nei lo mipui sorkar rama kan hruaitute kan thlan chhuah kawnga sakhaw/kohhran a inrawlh thuk lutuk hi a dik lo ve hrim hrim bawk.

MPF hian in tin luh chhuaka vote zawn (door-to-door campaign/canvassing) a ngaihmawh chhan hi pawisa hmanga vote lei a awm thin ni a an rinhlelh vang ni berin a lang a. Ruaitheh na a chaw leh sa eikhawm an khap ngawt erawh hi chu a ho viau. A tlangpui-in hetiangah hi chuan party a nghet leh vote tur chiang sate an eikhawm tlangpui avangin chaw dangral ei avanga vote tur thlan fel phah an awm a rinawm lem lo.

Sum hmanga vote zawn an duh lo tak tak a nih chuan NLUP leh SEDP emaw Tang puihna emaw thleng hian an dodal tur a ni ang. Chumi an tih ngam loh chuan thil awmze nei lo an buaipui tihna a ni a, ‘Hand holding policy’ leh a pung awm lo pawisa puk intiam thlengin an dodal a ngai zawk. Ram leh mipui hmasawnna tak tak tura ruahmanna hmatheh ai a sum leh pai bakah thil dang sem tawktarh hi dodal hmasak ngai chu a nih laiin an ngai pawimawh lem lo niin a lang thung.

Chutiang a nih lai chuan inthlan beihpui thlak hunlai a ni emaw, ni lo emaw kan politics khelh dana mimal inbeih dank an duhtui ta lo lutuk hi MPF hian a vei lo ni hian a lang thin. Inthlanna-ah chuan tlin tum na na na an khingpuite tih dik loh chu an puang tur a ni a, chutih rualin an khingpuite ai a an tih that theih zawk dan tur pawh an sawi ang chu. Chuti ni lova, dawt ngialngan leh dawt lehlang, thudik chanve hmanga pawisak nei hauh lova an han in-savawm-mitdel chhut chawrh chawrh mai hi hmuh leh ngaihthlak hrehawm tak a ni.

Mipui hian kan ram hruaitu lo ni tawhte, ni mekte leh nih tum mekte chanchin diktak kan hriat hi kan chanvo a ni a. Inthlan dawn hnaih a ni emaw ni lo emaw chutianga an chanchin hai chhuah a, thudik puan chu khua leh tui zawng zawngte mawhphurhna a ngaih hial a ni a. Chuvangin hetiang kawng, a bikin ram leh hnam eichhetu eirukna a inhnamhnawite ngat phei chu kan dim hauh tur a ni lo. Mahse, finfiahna chiang tak kan neih a ngai a, thudik zik tluak lo emaw dawt emaw a tel hauh tur a ni lo thung.

Politics sawina dawhsanah hian insawichhiat, a bikin dawt ang reng deuhva inpuh mawh hi kan ram hruaitu leh hruai tumte hian an ching sa hrim hrim a. Hei hi Mizote’n politics haitho kan khelh vang niin a lang. Rawngbawltu, pawh lar khelh avanga pulpit leh dawhsan danga thu dik ziktluak lo sawite kan lawm ta em em mai pawh hi politics haitho fa hrin tho niin a lang bawk. Hei hi kan ram politics leh politics khelh dan kawng tinutu leh titawp a tibawlhhlawhtu lian tak a ni.

Chutiang a nih mek lai chuan social media-in min rawn run ta tak tak a, dawt leh thudik chanve bakah tawngkam feikibar a leng ta nuai nuai mai a. Awn lam nei lo tan pawh ral palh hlauhawm tak dinhmunah din theih a ni ta hial mai. Social media-ah chuan politics dawhsan a a hring a hrana insawisel leh insawichhiat satliah kha a ang tawh lova. Mahni nihna thupa a lem hmanga duh duh sawi thei a inhriatna phenah duh thalin an che tawh mai si a. Ancheh leh tawngkam duhtui lo tak taka mahni party tan zawngte hamthatna atana an khingpuite beihna atana tawngkam chhe tak taka inbeihna tualzawl a zau ta hle mai.

He thil hi MPF hian an ngaih pawimawh ngei ngei tur a ni a, in tina lut lawra vote zawn ai a kan ram leh hnam hmai timawktu zawk dik tak chu a ni a. Mizo tawng chhiar thiam hnam dangte hmuhah chhing takin kan mawng kan hlim mek a. Chumi rualin kan politics khelh dan tenawmzia kan mualpho mek a. Politics tui nu lutuk mai-in kan ram hi kan tibawlhhlawhin kan tibawrhbang mek a nih hi. Kan ram neih chhun hmasawnna leh kan hnam dinchhuahna tur daltu a ni pha hial mai.

Social media dik lo tak leh dan kalha hman avang hian Mizoram political party-te inbeihna chu a tenawm chho ta telh telh a, tawngkam an duhtui lo telh telh a, kan politics hi tuifim leh fim loh tehna ang chi-in teh ta ila, a sen a kawk va va tawh ang. Sakhaw tha ber Kristianna zuitu-a inchhal leh inti Kristian tha em em ni si hian politics-a inbeihna-ah tui nu mai pawh ni lo, chirh tenawm ber an hmang mek a. Hetianga party dang an khingpuite bei tur ringawt hian political party chhungah committee ang reng te an din tawh a ni.

Hei hi tihtawp hmak chu tunah mai chuan a theih kher lohvang. Politics leh inthlanna thianghlim a awm theihna atan ti a din MPF hian helam pawh hi an ngaihven a ngai ta hle mai. Dawt ngialngan leh thudik chanve hmanga hetianga social media hmanga inbeihna tenawm tak hi ngaihthah mai chi a ni lova. Kan hnam nun leh Kristianna tichhe thei a nih bakah Mizo leh Mizo inkara inhuatna thuk tak, thiah leh mai mai theih tawh loh chi tuh mek a ni.

Ngaihven a hlawh lova, tihreh tuma beih a nih loh chuan Mizote thenhrang a indotirtu a nih miau avangin khuarei-ah a la pawi thui hle dawn a ni. Political party hrang hrangte pawhin social media hmanga a chhe thei ang bera inbeihna leh insawiselna ang chi ti lo tur hian an party worker, helama inhmangte an khap a, thianghlim zawka ‘political debate’ kalpui tura an hrilh a hun ta hle mai. MPF pawh na taka a inrawlh a ngai. Chuti lo chu Mizote hian khawvela politician chhe ber hlir kan nei angin kan inngai mai ang a, siamthat hleih theih tawh loh khawpin kan inchemharin kan intichhe tawn mai dawn a ni.