Guest writer
HC Vanlalruata
Ram ka thlir a HUNPUI!
Khawvel hnam dang, a bik takin mi-ngoho khuan India ramin sorkar chawlh (public holiday) a ngah lutuk hi an hmusitin an nuihzat ṭhin niin an sawi a. India ram an sawi dan phei chu deusawh takin, “A nation on a holiday” an ti ṭhin a ni awm e. Kum 1947 August ni 15 hma zawnga India ram awptu, Mizote’n ‘Kumpinu’ kan tih mai United Kingdom sorkar khuan kum hlui (2015) khan ram pum huap chawlh (national holiday) ni 7 chiah an nei a, kumin hian ni 7 bawk an nei. Ni 7 zinga ni 2 hi Bank chawlh a ni a, sorkar chawlh pangngai chu ni 5 chauh an nei a nih chu. Mizote’n kan ngaihsan leh khawvel ram ropui United States khuan kum khatah chawlh hi ni 10 an nei a. Anni hian UK tihdan anglo takin hruaitu ropui George Washington piancham leh mimal zalenna leh intluktlanna atana beitu ropui Martin Luther King Jr. ni leh America khawmualpui hmuchhuaktu Columbus-a ni te chawlhah an puang a. UK erawh chuan an ram Prime Minister ropui Winston Churchill emaw an lal ropui thih leh piancham emaw ang chi pual chawlh an nei velo thung.
Keini nena kan in an lohna chu sorkar chawlh an thlan dawnin sakhaw lam an ngai pawimawh lutuklo a nih hmel. UK leh US-ah khuan Kristian bakah Muslim te, Hindu te, Sikh te, Juda te leh Buddhist te tam tak an awm ve a. Mahse, Krismas bak chu sakhaw lam hawi chawlh an nei ve lo.
India ramah chuan sakhaw hrang hrang ni pawimawh kha chawlh-ah an puang zel a; chu chu an sakhaw bia awm ve lem lohna state-ah pawh an ti ve ta zel a. Chu mai a ni lo Mizoramah chuan mitin huapzo pawh nilo hmeichhe pual pawl pakhat MHIP din cham thlengin chawlhah kan puang ta a. Chubakah enge a mik-a-mak pawh kan hriat loh India ram chhim tawpa awm Kerala-a chengte Kut ‘Onam’ thlengin Mizoram sorkar chawlh a nih kha. Nikum (2015)-ah khan Mizoram sorkar chawlh hi ni 22 a awm a. Hei bakah hian chawlh tho, mahse, Inrinni leh Pathianni-a tla 6 a awm bawk a. A vai chuan sorkar chawlh ni 28 ngawt kan nei a nih chu.
Hman kum lawk khan NITI Aayog tia an vuah hma, Planning Commission awm lai khan Delhi-ah Planning Commission-in Mizoram Plan chungchang sawihona (Plan Discussion) a tel turin Mizoram sorkar mi pawimawhte an rawn sawm a. An sawiho ni tura ruat hi Krismas ruai theh ni, December ni 26 a nih avangin kan sorkar hotute chu an kal ta lova. Khami kum khan kan state plan sum tur chu Planning Commission-in a hunah min bithliah sak thei talo a nih kha. Khata ruaitheh ni-a sorkar thil pawimawh ti tura kal ta lote kha hrem an nih tak thawm kan hre lem lo leh nghal. Presbytery leh Synod Khawmpui palai an nih avanga chawlh la hranpa lova inkhawmpuia tel tluan mai thin rawngbawltute hian an hlawh lakna, an hna hi an ngai pawimawhlo thin khawp mai a. Hunpui-ah reng reng chuan eng pawh hi a leng ni mai awmin an khawsa a; sorkar nei mang lovin kan awm rei thin khawp mai.
Krismas leh Kumthar vuakvet hi Mizote hian ‘Hunpui’ tiin kan sawi deuh bik thin a; kan hrethiam tlangpui vek mai. He ‘Hunpui’ kan tih chhung hi December thla laihawl atanga January thla laihawl thleng hi a ni mai awm e. Hetih hunlai hi chuan sorkar hnathawkte hian pisa an kai mumal tawh lova; pisa-a dawr theih an tlem tawh thin. Police leh Magistrate te khawlaiah duty lo phei sela chuan ‘Hunpui’-ah chuan sorkar kan neilo ti ta ila kan daw tampui lovang. Firfiakho te hi rawn che ta mai sela chuan kan buai mangangin chet lak dan a buaithlak khawp ang. Lirnghing emaw khuarel chhiatna nasa tham pawh lo thleng sela kan nasalo ngawtin a rinawm a; inrelbawl tha tak mai YMA veng tina kan neih avang hian thla a muang chauh a ni.
In-sawithaih lam ni miah lovin he kan ‘Hunpui’-ah hian kan fimkhura kan inven a ngai ta khawp mai. Khawvel hi a zim tawh a, sapho phei chuan ‘Global village’ an ti hial a. Mi ram, ram changkang zawkte, neih theih phone tha ber ber kan ban phaka a awm tawh hi chuan Al-Qaeda emaw ISIL firfiakte pawh kan zingah kan khawi reng thei a ni tih hi kan hriat a hun tawh khawp mai. Ram thlaler taka awm nia kan inngaih lai hian thlawhna tumhmun kan nei ve a, he kan thlawhna tumhmuna thlawhna tum hi firfiak hovin hruaikawi dawn sela kan ralmuan leh ngaihthat a lei-ah an tan chet a nuam phian mai thei. Firfak hovin tawmkuka an hmang nia an sawi Bangladesh nen kan insi reng a, Bangladesh kaltlanga firfiak lokal theite hi kan state thenawm Assam district thenkhatah hian inphum ru-in Mizoramah awlsam takin an lo lut thei reng tih hi intelligence lam tan pawh phat rual a ni lo.
Chutiang chu kan state awmna-in a zir/zir loh avanga thil awm thei a nih rualin ‘Hunpui’ laia sorkar awmlo ang maia kan muthluk lai hi remchanga hmang an awm vaih chuan kan tan a buaithlak viau dawn a ni. A thuhrimin sorkar pisa chawlh hi kan ngah lutuk a; tul vak lova chawlh a tam lutuk piah lamah tute pawl emaw lungawi lovin ‘bandh’ an huaihawt avanga chawlh kan han belhchhah leh nghal phei hi chuan hnathawhna hun a tlem em em a. An rawngbawl sak mipuite tana thawh chhuah nei fuimfe lo sorkar hnathawk, hlawh tam si kan kawl dul ringawt mai a ni.
Engpawhnise, kumtharah hian sorkar hna emaw kan eizawnna theuhvah thawk chhuak tam zawk tur leh hnathawhna atana hun tam zawk hmang turin ‘Kumthar Thutiam’ nei i la. Mihring hian chawlh hahdam chu kan mamawh tehmeuh mai, chutih rualin thawh tam leh thawh hlawk hi mimal tin, chhungkua leh hnam pum tana hmasawnna tura pawimawh em em a ni tih i hre thar leh ang u. Chhiartute Kumthar Chibai vek u le.