SUALA HLIM

Thlaraua hlimna leh Pathian ram ṭulna avangin rawngbawlin hmun hrang hrangah a zin ṭhin a, mahse le, khurbing kan tih ang deuh hi a ni ta ber awm e, Thlemna tur ni hi ka do zo lo, tih a lo ṭul ve ta. Chutianga a zinna lamah chuan nuthlawi pakhat nen an chesual ta hlauh mai a. Amah kan Thiangzau unauten, Tun thla zawng nuthlawi kiuin min nawk e, Paula pawh nise a ṭang bik lo’ng, an ti mathlawn loin, a ṭang zo bik lo pawh a ni ta ve ang. Chutia a han khawsa ta mai chu Pathianah a inchhir em em a, mahse hla ṭha tak a siam phah ta thung a.

Hrangchhuana hi 1901 khan Lungchhuan khuaah a piang a, a nupui chu Mitinchhingi a ni a, fa pawh Pathian nambar pasarih lai an nei nghe nghe a. Chutianga nuthlawi laka a chesual a, sual hlimpuiin a lo tlu ta tih a inhriat chuan Lalpaah inlamletin a inchhir em em mai a, Zaingen khaw pana an kal lai chuan a Testimony chu hlain a au chhuahpui ta a nih chu.

Zion khawpui ka pan laiin, Sualah hlimin ka lo tlu a; Nangmah lovin khawvelah hian ka tap Lalpa, Hmana ka lawmna ber thlarau min hruai hruai leh rawh, tih hla mawi leh ril, vawiin thlenga sak hlawh chu a phuah ta a. Kan hla bu tam takah hian, “Sualah hliamin” tih a ni a, mahse “hliam’ ni loin “hlim” tih zawk tur a ni. Suala hlima a tluk avanga phuah a ni. Kum 77 mi niin July ni 31, 1978 khan a thi a, Khawzawl Dinthar thlanmualah phum a ni. Tuisen Bangla Chowkidar a ni thin a, pa kawm nuam leh hlim thei tak a ni.

Chutiangin sualah lo tlu palh mah sela, a tlu hlen lo va, chuvang chuan a lawmna ber thin zawk Pathian Thlarau chu auin, Hmana ka lawmna ber thlarau min hruai leh rawh, a ti ta zawk a. Sawi dan dang a awm a, a dik zawk nge zawk lo erawh ka hre lo va, sawi dan pakhatah chuan khatia nuthlawi nen an chetsual takah khan, (Pu R.Thangkanglova thung chuan hetiang hi chesual ni loin ‘chefuh’ an ni zawk, a ti thung), a nupui chu a tlan a, an koh pawhin a haw duh lo a, a nupui ngai lungleng chuan he hla hi phuahin, mihring mai ni loin, a nupui ko tura thlarau chu ngenin, a lawmna leh hlimna ber a nupui chu koh hawsak turin, “Hmana ka lawman ber, thlarau min hruai leh rawh,” a ti a ni e, tia sawi a awm bawk. Mahse hei hi chu a dikin a lang lo, a hla thu atang hian. A lawm leh hlimna ber thin ‘thlarau’ chu auin, lo tluin lo chesual tawh mahse, min hruai leh ang che aw, tiin, Hmana ka lawman ber thlarau, min hruai leh rawh, a ti zawk a niin a lang.

Hnutiang mual liam ka thlir changin, Ka ngai e, lungduh ka thente, Then tawh lohna Imanuel chatuan ramhlun khian min hnem rawh, han tih hi chuan a ngaih lungduh a ṭhen takte chu a nupui chu a ang viau bawk. Khawvelah hian kimna ni tur hmun a awm lo, ka buaina ram, Aw engtiknge lungduhte nen kan len hun tur, Chatuan tlang chhip a ni buaina ral a kian ang, han tih atang pawh hian khawvelah hi chuan a kim tak tak dawn loin chatuan ramah lo chuan buaina hi a reh thei tak tak dawn lo a ni, tih hi a han tangaupui ta chu a ni berin a lang.

A ni tak a, khawvelah hi chuan kimna hun a awm loh hi a awm fo thin a, tunah pawh han thlir la, han en vel teh, kan tan inte hi a khat reng mai chu a nih hi. A tang chhungte tan chuan an kim lo a ni, tih hi a chiang reng mai a, chu erawh a chhan chu dan bawhchhiatna avang a ni si thin. Mi tam takte chu thlarau lamah ni loin, sualah hlimin kan tlu a, damdawi ruih theihah te hlima tluin man an ni a, chutianga an mante chuan chatuan tlang chhip ni loin, tan in bang an zut zawk thin. Khawvelah hian a tel loin an tap a ni ber.

Mak ka tih ve em em thin chu, hetianga an man, ND&PS Act anga thubuai an siamsakte hian ukil rawihna an neih lo va, an ruai thei lo a nih chuan Court khan anmahni chhantu tur Ukil a pe tur a ni a, a pe thin a, khatianga court-in ukil a pek khan a dinsak man sawrkarah a bill a, sawrkarin a peksak thin. Court-in Ukil a pekten thubuai nei hnenah emaw an chhungte hnenah emaw pawisa an dil thiang lo va, an dil a nih chuan Ukil khan dik lo takin pawisa a dil tihna a ni a, Ukil petu Court hnenah khan, hei Ukil min pek hian pawisa min dil thin a, kan pek tur ni loin sawrkar pek tur a ni si a, pek tur kan nei lo a, chuvangin pawisa min dil lo tur ukil fel leh rinawm a dang min pe rawh, tia sawi hmiah mai tur a nih chu.

Tin, ṭhenkhatin court pek ukil duh loin anmahniin Ukil an ruai thin a, chu chu an chanvo a ni a, court chuan rethei ukil rawihna neilo chauh a pe ṭhin. Chutianga Ukil mahnia ruaite chuan Ukil fee an pe ngei tur a ni a, chu chu amah a ruaitu leh ukil inkar a ni, an fee zatah sawi tur kan nei lo, mak ka tih chu hetianga ukil ruai a, fee pawh tamtak pe si, an ukil rawihin court-a vawi khatmah a dinpui leh si loh hi an awm thin a, mak kan ti thin. Mimalin an inruai a, ṭhahnemngai takin an dinsakin an buaipui tur zawk ni awm tak kha, ngaihsak zui lo, fee laa duhtawk ta mai Ukil an awm fo a, kan sawrkar Ukil-te pawh hian mak an ti ṭhin a, Ukil dang court-in a pek, tlawmngai tak leh thahnemngai taka dinsaktu tam tak an awm a, chungho pawh chuan mak hi an ti bawk ṭhin.

Chatuan tlang chhip lungduhte nen lenna hmun a la ni si lo va, chuvangin hengte hi ka sawi tawh ṭhin a, sawi nawn a ngai fo ṭhin a nih hi. Special Court, ND&PS Act emaw Session Court-a thubuai lian tham neia puhte leh an chhungte tan hei hi hriatreng a ṭha khawp mai. Buaina ral a la kiang rih si lo va, vanduai vanga buai pawh a awm thei, i hre nawn fo ang u.