HMEICHHE DINHMUN TUR

Hmeichhe thu, thu ni suh, chakai sa, sa ni suh, tih a ni ṭhin a, chu chuan Mizo nun leh khawsak phunga hmeichhe dinhmun a san lohzia a tilang hle awm e. Mahse khawvel thang chho zelah hmanlai ang ngawt chu a ni thei tawh lo. Hetiang hi hmeichhe dinhmun a nih avangin nuho phei chu an iak an iak a, Pi Sangkhumi hmeichhe pawla an hotunu ṭhin phei kha chuan pasal ro pawh kan khawm thei lo, inṭhen nikhuain kan chan a chhe lutuk, ka tah a chhuak e mai, te kha a ti emaw ni.

Nia, sawi tawh ṭhin angin, diktak chuan nuho pawh hian an tan leh an fanu tan an chan hi ṭha se, an duh em em laiin an monu tan erawh an ui tlat zel. Zu hua inti ṭhenkhatin zu zuar an man rei iak tang se, an tih laia an fate emaw chhungkhat laina an man ve thung chuan a ruka an tan loh nana phe phe a, ngal chak phian si thin ang deuhte pawh hi a ni awm e. Theihnghilh lo phei ila chuan chutiang phe taimate han sawi tur pawh ka hre ve nual mai thei, mahse ka theihnghilh vek tawh.

Mizo Hnam Dan chu, Customary Law a nih avangin duh ang anga siam danglam a theih loh a, a hranpain inṭhen dan, inneih dan, rokhawm dan tiin emaw dan siamtu hnenah siam turin ngen ula, a ṭha ber ang, ti hian kan hrilh zing viau tawh a, nuhoin an han ngen hi chuan an kaw ruak zel. An ngen ta ni ngei turah ka ngai a, hmeichhe dinhmun ṭhatna tur dan chu Mizorama kan dan siam pawl chuan a siam ta a, Larsap pawhin ni 28-11-2014 khan a remtihpuina a pe a ni. Chu chu The Mizo Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act, 2014 tih a ni a, Mizoram sawrkar chanchinbu, Gazette-ah ni 4-12-2014 khan chhuah a ni.

A hming hi Zonu leh Zopa tam tak tan ṭawng-hriat-loh a ni mai thei, chuvangin a awmzia ni bera lang chu, Mizote inneih, inṭhen leh ro inkhawmna dan, ti ta ila, a dik chiah lo a nih pawhin a teuh viau ang. He dan hian kan Mizo Hnam Dan anga inneih, inṭhenna leh rokhawm chungchang kha a chhawm a ni ber mai, a danglamna a tam lo va, mahse Mizo Hnam Dan erawh a ni tawh lo thung ang. Hmeichhe dinhmun tur pawh sawi a niin pasal ro chungchanga an dinhmun te, fanu dinhmunte thlengin a rawn hrut chhuak a, heti chung pawha hmeichheho an la lungawi lo cheu a nih teh chuan aw, lungawi lohna khawvelah hian an lung reng a awi tak tak dawn lo ve, an awm mai mai pawh hian insawiselna tur an dap chhuak thiam a, ka chuti deuh them thum, ka ping-ling, ka um-elh, ka el-euh han tih mai tur hi chu an hre thei zel a nia, kan ti tawh mai ang chu, ti raw Pi Veronika K. Zatluang? Aw, ti ve mai ṭhin la.

Nuho kha, khi dan thar ang khian in dinhmun a ṭha tawh teh a nia, khawhar inah, “Ka lawm zel ang hei hi hriain, Lalpan mi ngaihtuah hi,” tiin in lam tlut tlut a, in haw in in thleng hlawl anna tur leh thinurna tur ar bo zawna zawng leh lawi site hi in zingah an lo awm dah mial lawm maw, sawrkar leh dan siamtu pawlin in tana dan ṭha tak a siamsak che u avangte hian lawm ve teh tawh u. A chhung thu erawh sawi vek sen a ni lo, hmeichhe tan chuan a ṭha a, hmeichhe dinhmun tur pawh a lang ruak a. Kan hma lam khawdur pawh a eng leh zo ta, Zion khawpui a lang thlir tawh ru, tia Laithangpuian a lo phuah hi saa lampui nghe nghe awm tak chu an nia lawm.

Khi tianga dan siam a lo nih tak avangin khawi emaw laiah chuan he dan thar hi ṭanchhana hmangin pasal thi bungrua fapa nausen tan tia nupuiin a lo lak tak maite pawh a awm hman der tawh mahna, ka theihnghilh leh hman pek tawh a. A lo awm ta a nih pawhin an phawi rang a ni ve mai ang chu. Mahse hei hi kan hriat tur pawimawh em em chu a ni, dan chu siam a ni mai a, a hman hun erawh thu dang daih a ni. Tun hma U.T. kan nih hlim, 1973-a Mizoram Excise Act an siam pawh kha a hnu kum sawmna, 1983-ah a taka hman a ni chauh a, zu khapna dan MLTP Act pawh kha 1995 kuma siam a ni a, 1997-ah a taka hman a ni chauh.

Chutiang chuan tuna kan dan sawi mek pawh khi siam a ni tawh a, sawrkar chanchinbuah pawh chhuah a ni tawh. Zawlnei Isaia pawhin, Fapa pekin kan awm ta, a tih aṭanga khan a pek taka chu rei deuh a nia, dan chu siam ni tawh mahse a la hman theih loh, tih erawh hriat a ṭha khawp mai. Engtik

aṭanga hman tur nge ni ang? Tih chu tuman kan sawi thei lo, “Pa chauhin a hria,” tih ang deuh kha a ni ber awm e. Nakinah sawrkarin hman tak tak tawh tur a ni, chumi khami ni, chumi thla leh kum aṭangin a taka hman ni ve tawh teh se, a tih hun hunah a ni deuh ber mai. Thu tisaa lo changa a tak taka hman hun tur chu sawrkar chanchinbuah a hranpa ngata la tarlan leh phawt tur a la ni a, tuna lo intih vai-ṭingṭangpui ngawt a chi loh.

Hetianga kan State Dan siam Pawlin hmeichhe humhalhna tur zawnga kan Hnam Dana mi tam tak la luta dan thar a siam hi a lawmawm khawp mai, nuhoin hman hlan an nghalhlel viau a nih leh sawrkarah hman thuai nise, tiin an nawr mai ang a, sawrkar hotute, a bikin kan Law Minister Pu Lalsawta, Mizo hnama nupui ngam lo an tih ṭhin zinga a me-chi a ni remchang bawk sia, a nupui pun ula, nuho khan in nawr kal ruak mai lo vang maw? Ka hrilh fing hlawm ta mai awm mang e aw, ka inchhir leh deuh roh.