Guest writer
KL Liana
KUM SANG ROREL
"Ka va ngai em Lal ram ropui, Din thar leia lo thleng tur chu, Kum sang rorel tur ni ropui, Tunah hian lo eng tawh rawh," tiin kan lam tak hut hut a, a lo thlen hlan hi kan nghakhlelh tak tak em, tih erawh ka hre lo. Mizo Kristiante zingah hian rindan leh ngaihdan hi a inang lo hlawm khawp a, ṭhenkhat chuan tunah hian kum sang ro kan rel mek an ti a, a ṭhenin nakinah Lal Isua hoin kan rel dawn, an ti thung a, kum tam fe kal tawhah khan, Phawngpui tlanga rel tawh pawh an awm.
Khi hla khi, Hleia phuah a ni a, a hming pum chu Hleithangpuia a ni a, 1880-ah a piang a, Tawmpangah piang nia hriat a ni. Naupang kum sawm vel mi lek a nih laiin khawsikpuiin a damlo vak mai a, chuvang chuan a ke a zeng nghe nghe a, a hnuah a mit a del leh ta zel a, a vanduai hle. Mahse chutianga vanduai a ni chungin hla pawh sawm emaw lai a phuah a, a chunga kan hla tarlan pawh hi a phuah niin vawiin thlenga kan sak lar ber pawl a la ni.
1905 khan Kristianah a inpe a, Khasi ram aṭanga thlarau an zu puak chhuah 1906 vela ringtute hmasaten tihduhdahna an tawrh lai pawh khan ani hian a tuar nasa ve em em ṭhin a ni. Durtlang leh Hmuizawlah te an awm hnuin 1928 khan Lungsumah an pem a, 1931-ah Vervekah an pem phei a, a hlate hi Verveka a phuah deuh vek a ni a, khi hla pawh khi 1932-a Verveka a phuah a ni.
A kum lehah, "Ka nghakhlel Zion khawpui thar, Lal lenna vanram ropui, Lunglen changin ka thlir fo ṭhin, Lei hrehawm hnutiang chhawnin," tih hla, khawhar ina kan sak lar ṭhin em em hi a phuah leh a ni. A ke a zen avangin mawngtawlhin a kal ṭhin a, chuti chung chuan a rilru a chak em em mai a, Bible chângte hi a vawng thei hle a, Bible zawnawlna tih a ni hial ṭhin. Rual kawm a thiam a, zai a ngaina a, thiamhnang lamah a tuiin a thiam hle bawk. Kum 1953, April ni 6 khan a thi a ni.
Keini Kristianten kan rindanah hi chuan mitthite hi an thlarau chu Siamtu hnenah a kir a, nakina chatuan rorel hunah an taksa leia
ṭawih ral tawh nen khan inzawmin a tho leh dawn a, chumi hmaa ringtu thlarau chu Paradise-ah an chawl a, ringlotute thung chu rorelna nghakin hrehawm tak khek dan Lalpan a thiam, Petera chuan a ti. Lalpa a thih khan Adama
aṭanga a thih thlenga chhandam turte chu an lo nung leh a, thlarau khan taksa kha a zu luah leh a, chu chu sin thuah nun an tih chu a ni a. Mahse Lalpa chu an thawh khalh a thiang lo, Lalpa thawhleh rualin thlan aṭangin an lo tho va, khaw thianghlim Jerusalemah an inlar hlawm tih Bible-ah kan hmu.
Nakinah mi thianghlim lawr tura a lo kal hunah mi thianghlim thi tawhte chu an tho leh ang a, a rualin a rawn hruai dawn a. Sakawlhin kum sarih chhung leiah ro a rel dawn a, a thu zawm lote a tihlum ang a, tihduhdahna nasa tak a thleng ang a, chumi ṭhelh tur leh kum sang rorel turin a lo kal ang a, sakawlhin a tihhlumte pawh chu an tho leh ang a, mitthi dangte chu an tho rih lo vang. Tichuan Lalpan indona chu a hneh ang a, kum sangkhat rorelin a awm ang, chu chu a ni Hleia pawhin a nghahhlelh a, "Kum sang rorel tur ni ropui, tunah hian lo eng tawh rawh," a lo tih chu. Kum sang a nih hnuah Setana chu chhuah a ni ang a, Lalpa hova ro an rel chu an rawn hual ang a, mahse indona leh hnehna chu a ta a ni a, hnehna a chan hnuah Chatuan rorelna a awm ang.
Mitthi khuain a chhunga mi, tuifinriatin a chhunga mi mitthite a rawn chhuah ang a, chu chu thawhlehna hnuhnung ber a ni dawn a, thiamloh changa tho tur an ni tawh ang. Hmanah Edenah khan High Court hmasa ber chu hawn a ni tawh a, chutah chuan Adama te nupain thiam an chang lo va, kum sawm tang tur leh cheng singkhat chawi tura tih ni loin huan aṭanga hnawhchhuaha hrem an ni a. Kum sang rorel erawh chu thiamchang tur leh tur loh chungchang ni loin, an tunlai ṭawng takin court anga rel loin administration lam ni zawkin a lang.
Chatuan High Court, Chatuan rorel hun erawh chu court sang ber hawn ni a ni dawn a, keini India ram angah hi chuan State chhungah District tinah District court a awm a, chumi chungah chuan High Court a awm a, Magis-trate-te rorela lungawi lo chuan District & Sessions Court-ah an zualko, appeal thei a. District Court rorelnaa lungawi loten High Court-ah. Tin, High Court rorelnaa lungawi lote chuan Supreme Court-ah an kal leh thei. Supreme Court chungah chuan van a awm a, a bak chu a ngaihna a awm lo, a rorela lungawi lo tan chuan he khawvelah hi chuan kal lehna tur a awm tawh lo. Lungawi lo reng renga damchhung hun hman ral a ni tawh mai ang chu.
Chatuan rorela thiam loh changte tan pawh appeal-na tur a awm dawn lo va, an jail pawh a zau a, mei leh kâta kán a ni a, Central jail-a tan nen chuan khaikhin rual a ni lo vang. Tichuan keini he khawvela chenga India rama awmte pawhin kan chunga roreltu court hrang hrang kan nei thliah a, court chuan dan angin ro a rel ṭhin a, keini erawh chuan kan duhdan leh duh anga rel turin kan beisei fo ṭhin.
Mi thil sual tia an puh, a hremna kha kum sawm chin chung lam emaw damchhung emaw khaihlum hial thlenga hremna pek theih a nih chuan a mantute khan thla thum chhungin a thubuai an chhui kha an zawh hman loha charge sheet an tih mai chu court-a an thehluh hman loh chuan, an mi man, mi tâng kha bail-a chhuah tur a ni. A hremna kha kum sawm hnuai lam a nih thung chuan thla hnih chhung a ni a, a mantu lamin harsatna an nei ve ṭhin a, chutiang hun a lo thlen chuan keini jail-a tang lo, pawn lama awmte tan chuan rei o te ni maiin a lang a, court hian an chhuah leh zung zung ṭhin, te hi kan ti thlazen zel a, hria sela chuan Ropuina Lalpa an khengbet lo tur ang hi a ni ber.
Kum sang rorel leh Chatuan rorel kan sawi a, khawvel court rorel dan leh court indawt dante kan sawi bawk a, kum sang rorel tur ni ropui chu kan nghakhlel lo a nih pawhin he khawvelah hian, dan kalha thil kan tiha dan chu kan bawhchhiat chuan kan chungah court-in dan angin ro a rel dawn a ni, tih hi kan hre tur a ni. A eng a mah hre ziktluak lo leh danin engtin nge a tiha a sawi tih ngaihtuah lova court kan tawngpawng sawisel fo erawh hi chu a dik ber lo va, sim a ṭha khawp mai.