A LA NGAI RENG E

Keini zawng, kan thutiamte hi kan sut fo va, Pathian leh a kohhran hma meuha tiamte pawhin kan sut fo bawk, anni zawng an thlahtu Thangsira leh Thangzaia aṭanga an thutiam englai maha la bawhchhe ve ngai lo, farṭuah leh vau erawh chu kum tin an vul dun zel a, tunah pawh an vul hun kan thleng ta, chuvangin Vau thla tiin Mizoten kan vuah a, en teh, nakzan mai khi zaninah pawh bialin eng viau mah nise, chung lam thla pawh a bial hun a ni leh ta.

Ka rawn fang leh hmana kan ṭuanna tlang, Ṭuahpui leh vau an vul leh ta, tih hla sak hun a ni e, tun ang hun hi a nih ka ring ṭhin, Pastor Chhawna pawhin, Romei a zam, lung a leng zual, Beram No tual lenna a ni, a lo tih hun kha. Aw nipui thereng kawtchhuah lungdawh sirah, zihnghal leh thingsaum zarah an hram mawngtawlh leh hiau hiau ang a, romei zamin tlang tin mual tin a bawh paw leh chik chek ang a, kham ko lung tohlawt sirah farṭuah leh vau an vul chek chuk ang, hnahthel ro a hnuaiah a tla tling tin ten, koro leh vazar rualten an thai darh sirh serh ang a, Kan thliah thing tin zik a ro nawi e, Achhai ngam lo zarva leng leh rodangin, Hmana mi u nena kan zalna, tih ang lo tak khan.

Hetih hun a lo thlen meuh hi chuan e, Engtin nge maw lunglen ka lo tuar ang, Nghilh loh mi u ka ṭhen takte ngaiin? Tinkim ka han dawn a, awmkhua a har ngei e, Ka ṭahkhua hrui angin a la sei dawn mang e, tih a ṭul leh si ṭhin. Nipui thereng pakhat zuzi hram riai riaiah hian lunglen a inphum a, mahse kan sawi dawn si lo. Kan sawi tur erawh chu thil dang daih a ni zawk si a.

India danpuia a thuhmahruai, Preamble an tih mai a, Secular tih leh Socialist tih hi paih an tum tih thawmte a thang vel chiam a, mahse sawrkar laipuia hotuten paih a nih dawn loh thu an sawi thung niin a lang. He thumal pahnih hi tun hma chuan danpuiah a tel ngai lo va, Emergency hun lai khan belh a ni a, India Danpui siamthat vawi 42-na, The Constitution ( Fourty-Second Amendment) Act, 1976, chang 2-naah belh a niin, ni 3-1-1977 aṭanga hman ṭan a ni, kan sawi tum bera chu Secular tih hi a ni.

Secular, tih chu Mizo ṭawng a ni lo va, Sapṭawng a ni. A awmzia chu Sawrkarin sakhua tihbik engmah a nei lo, tihna a ni ber mai. Khawvela ram ṭhenkhatah chuan sawrkarin sakhua bik a nei a, kha sakhua kalphung ang khan sawrkar pawh a kal a ni deuh ber mai, chutiang chu Theocracy tih a ni a. A awmzia chu sawrkarin sakhaw bik a neiin a dangte chu a pawm lo tihna a ni ber mai. Tun hmain Israel fate pawh kha anmahni sakhuana leh khawvela an insawrkarna kha a kal kawp a, khatiang kha a ni. A pu Jethro-an Mosia hnena a rawn ang a, sang chunga hotu te, za chunga hotute a siam kha zulzuiin khawvela sawrkar pawh tam takte pawhiin an sipaite ṭhen sawmin chung angte hotu a siam ṭhin a nih hi. Keini Pathian hnam thlan, te hi kan han inti ve ngawt ṭhin a, Pathian hnam thlan chu Bible ang chuan Israel fate an ni zawk e.

Tichuan danpuiah Secular tih hi tun hmain awm kher lo mah sela, India ramah hnam chi hrang hrang, tawng chi hrang hrang tam tak kan khawsa ho dial dial a, chi tin hnam tinte kan leng a ni ber. Chutiang bawkin sakhaw hrang hrang a awm bawk a, a tam ber erawh chu Hindu sakhua zuitute an ni a, keini Kristiante phei chu tlem te sawi tham mang loh tluk lek kan ni. Mahse helai Mizoramah kan lo pawr ve viau a, kan sakhuana emaw kohhran emaw duhdan anga sawrkar hi kaltir phet kan tumte pawh a ang fo ṭhin. A tam ber Hindu-te hian an sakhaw duhdan emaw milin emaw sawrkar hi kaltir phet tum ve sela chu kan nur nasa phian mai thei. Miin i chunga an tih i duh tur ang bawkin mi chungah ti ve rawh, tih ziak ringtute kan nih kha maw.

Danpuia ziaka awm si lo khan, a takin sakhaw zalenna erawh chu kum kha leh chen kha a awm reng a, mahse sawi tawh ang khan danpuiah 1976 khan dah luh a lo ni ta. Sawrkarin sakhua bik a neih loh avangin keini a khua-leh-tuite chuan kan mimal duhdan leh tha tih, dik tih apiang sakhua kha kan zawm a, kan biak phal a ni a, chuvang chuan keini Mizoramah pawh Kristian sakhua vuana zawm thei kan ni. Danpuiah chiang takin a chuang a, chu chu sakhaw zalenna tiin kan sawi ṭhin, a dik tho mai, a nihna takah erawh chuan sawrkarin sakhua bik a nei lo tihna mai zawk niin a lang.

Engpawh nise, kan danpuia chuang hi paih a ni dawn lo va, a awm ang hian a awm reng dawn a ni zawk, keini mimalte hian kan duh sakhua kan zawm a thiang a, chu chu danpuiin zalenna min pek a ni, ti ila a dik lohna a awm hauh lo. Danpuia “Secular” tih hi a awm ngaiin a awm dawn a, kan duh leh ṭha tih sakhua kan zawma kan vawn hi kan zalenna a ni e.