Guest writer
KL Liana
A HMAN THEIH TAWH E
An rel thiam mang e, mingo valin, Lei lal craun leh nuthlawi an buk leh dawn e, Nuthlawi a kang lo a pawi ber mai, tiin Kumpinu lal Mizoten Lalbanga an tih kha Churchill-a PM laiin lal ṭhutphah kalsanin nuthlawi vangin a bang ta a nih kha, keini Mizote chuan rang takin khitiang khian hlain an lo awi ve mek bawk. Chutiang deuh bawk chuan keini erawh chuan zan thla eng leh romei zam ri riai karah fartuah leh vau par thlira lunglen kan lo buk ve thung thin a nih hi. Lunglenah damdawi a awm nemaw, Hawh teh ṭhiani mual li liai tlang khanthuamah, A thapin lunglen i thap dun ang, tiin kan kur bawk ṭhin.
Chutiang zel chuan kan Mizoram State dan siam pawl pawhin, nuthlawi leh lei lallukhum ni loin, kan Hnam Dan leh State dan siam tur chu an buk ve ta a, a buk ti-rit tur tawkin nuho lah chuan an darah an lo uai ve mek bawk si a, a rit ta nge nge chu a ni e, tichuan kan Mizo Hnam Dana inneih, inṭhen leh bungraw chungchang chu, kan hnam dana mi tam zawk seng lutin dan thar an siam ta tih hman ni lawkah kan sawi kha theihnghilhna hman la awm lo turah ngai ang. Mahse theihnghilh theihna ṭha deuh deuh neite hi kan awm ve chawk a, chutiang mite tan chuan miin min hrilh mawlh mawlh hrilh zo chiah pawh hi, min han zawh zui nghal pawha theihnghilha hre lo kan awm fo bawk. Mipui an thuhmun fo thei lo, tih hi a ni leh mai ṭhin.
Tichuan, The Mizo Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act, 2014 chu nikum khan an siam thu leh sawrkar chanchinbuah an chhuah tawh thute kan sawi tawh a. He dan thar hi a hranpain a hman hun siam tur a nih thu kan sawi tawh a, an siam tawh reng a, sawrkar chanchinbu Gazette an tihah ni 16-2-2015 khan tarlan a niin a hman ṭan ni tur chu February ni 13 aṭang khan a ni ta tihna a nih chu. A awmzia chu tunah chuan he dan hi hman theih a ni ta, tihna a ni. Kan hnam ṭawnga a awmzia ni bera lang chu Mizo inneih, inṭhen leh bungrua insem, rokhawm dan tihna a ni deuh ber mai. Sap ṭawnga siam a nih avangin Mizo ṭawnga lehlina a bua siam a ṭha khawp mai, kan Ukil T.Lalnunsiama'n a ti ta nghe nghe a, a lawmawm hle, nuho khan in duh leh paw rawh u.
He dan thar hian thurochhiah siam dan kan hman mek, The Mizo District (Inheritance of Property) Act, 1956 kha a rawn luahlan ta a, hetiang thil bika kan Mizo Hnam Dan pawh kha a rawn thlak ta ni awm tak a ni. He dan Bung 3-na, chang 13 ang hi chuan inthen dawn pawhin court lama dilna thehluha court remtihna lak a ngai ta a nih hmel hle. Kan Hnam Danah kha chuan mipain hmeichhia kan duh tawh loh chuan kan ma mai a, ‘pa’ tak a ni. Hmeichhia pawhin min duh loh chuan sum an chhuah mai bawk a, ‘pa’ tak a ni, han ti dawn ila a inhmeh chiah lo, ‘nu’ tak a ni ber ang. Inṭhen dan hrang hrang kan neih ṭhinte kha tunah chuan hmanlai a chang zo ta dawn a ni deuh ber mai.
Court-a inṭhen dil a ngai ta tihna a ni a, court pawhin a chunga kan tarlan chang 13-na ang khian inṭhen diltu hnena inṭhen a phalsakna tur chhan hrang hrang a awm a, entir nan, uirena te, natna tihdam theih loh a vei ang te. Tin, nupa khan rem an tih dun ve ve chuan an dil thei bawk. Mahse a chipchiar chuan kan sawi hman lo vang a. Tin, inṭhen nikhua pawhin bungrua insem dan turte pawh a awm bawk a, chungte chu hmeichhe tana hamṭhatna turte a ni a, ka sawi vak duh lem lo, a bu-ah a awm a, duh leh hmeichhehoin en ve mai teh se, nuho hamṭhatna sawi chiam ringawt a ‘pa’ lo eee. Mizo ṭawng ngeia chiar tur kan Ukil sawi tak zarah khan a awm tak avangin.
Man leh mual chungchang han sawi leh ta ila, tunlaia kan hman dan berah chuan hmeichhe man hi cheng zali leh ṭhutphah cheng sawmhnih a ni tlangpui. Mahse cheng zangaa lei ngai an awm ve zeuh bawk. Hmanah tawh khan a ni a, man hlan turin ka kal ve a, khawi vengah emaw a ni. A man kha cheng zanga an ti a, an va tito bik e, mahse a leitu turin a ngam a hnu chuan keini lo sawi ve tur a awm si lo, tiin ka kalpui chu ka hrilh, kei chuan zali man aiin a hmelṭhatna bik erawh ka hre chiah lo deuh a. He dan ang hian chuan man chu cheng zali sawmhnih aia tlem lo a ni thung, a ṭha khawp e.
Inmak leh sumchhuah, inṭhen nana kan hman tlanglawn ber ang hian duha inmak a, sumchhuah ngawt chu a la tih theih tho em, nge chutiang tur pawh chuan court-a phalna lak phawt a ngai zel tawh dawn, tih erawh ka hrethiam chiah lo, a eng kawng pawhin nupui pasal inṭhen dawn chuan court-a dil phawt a ngai tawh dawn chu a nih hmel khawp mai, inṭhen tura innei ni lo mah ila, kan inṭhen fo si ṭhin zawng a nih hi. Mizo ṭawng ngeiin a bu a awm ta, chuvang chuan mahni hman tur dan na na na chu neih theih ṭheuh a ṭha khawp mai. Local Council leh VC tan pawh neih ve ngei a ngaiin a ṭul a, a ṭha bawk ngei ang.