Guest writer
KL Liana
DAN THAR KA BUAINA
E, nang zawng meizu champion i ni e, nghei reng reng suh, tia fakna ka dawng ve mial ṭhin, Pu R.Thangkanglovan, chulaiah chuan an invaw hlum tih an sawite chu, chanchinṭha thlentute ke chu a va mawi em, kan ti ṭhin, a ti ang deuhin kan Pathian pawhin fak a lawm a, faina hi Pathian anna a ni, an ti, kei erawh chuan chutianga meizuk lama fakna ka tawn changa ka lawmna kha ka an vena a ni ber ang. Mahse e, danin a khapna hmunah erawh ka zu ngai law, dan chu kan zahin kan zawm tur a ni si a. Aw vanah te hian Pu Petera ten vaihlo hmun lo siam se, a va ziaawm dawn ve ti raw maw?
A va ho ta mai mai, ṭhenkhatin zial zuk loh thianghlimna ber emaw an tih lai lai a, vanram nena suihzawm kan tum chu, ram ropui kan inthlen hmel loh lam deuh chu a ni. Chhuak hmasa lamah khan, The Mizo Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act, 2014 kan sawi tawh a, khami dana mi ka duh lai chang ka thlang chhuak dawn, Pathian thu sawitupate pawhin an duh duh an changthlan ve tho, Tangka sum ngainat hi sual tinreng bul a ni, tih erawh tumahin Pastor leh tor lo pawh, Upa leh pa lo pawhin pulpit tlangah an changthlan duh miah lo thung, a dang sawi tur a tam em lahtak bawk a ni. Sual bul aiin a behbawm vel sawi hi a nuam zawk fe a ni mahna le.
Mizo Hnam danah inṭhen dan hrang hrang kan nei a, chumi zinga pakhat chu uirena vanga inṭhen hi a ni. Uire chuan a man zawng zawng a chhuah tur a ni a, a bungrua zawng zawng pawh a chan vek tur a ni. Hmanlai deuh phei chuan an thawmhnaw an halsak ṭhin. Chutiang chu uire chuaha chhuahtir a ni a, hmeichhiain engmah sawi tur an nei lo. Tun hnu hian pasal ṭhenkhat, hmeichhia an khawngaih avanga uire chhuaha chhuahtir lo a, an mawi ve nana maka chhuaktir an awm bawk ṭhin. Khawngaih mak a nih ber chu.
Tuna dan thar, chang 26-na hi kan changthlan tur chu a ni ta, sual tinreng bul pulpit-a sermon ai chuan sawi pawh a nuam deuh ang chu maw. Chutah chuan, pasalin uirena avanga a nupui a mak chuan, uirenu khan bungruaah chan tur a nei ve ta tihna a nih chu. Heta ‘bungrua’ tih hi ‘acquired property’ tih a ni a. Chu chu pa emaw pi leh pu aṭanga ro kha ni loin, an lei bungrua, ram, in hmun angte hi a ni. Zaa 25 aia tam lo chanpual a nei ve dawn ta a nih chu. Pi Sangkhumi ten ṭha an ti ngawt ang, an monu tan pawh ṭha an tihkep ka beisei, hui ha.
Kei sam sei ha kuh hian, ka buaina ram thlalerah hian, ka lal ka tlantu hmel duhawm, luiral a buatsaih ramte nen, ngaiin ka lung a leng mang e, ka tih a lo ngai ta chu a ni e. Uire chu maka chhuahtir chuan bungruaah chan tur a nei ve dawn ta chu a ni phawt mai a. Pa ro kan khawm kal zelah erawh chan tur a nei lo thung ni awm tak a ni. Ka buaina lai ber zawka chu, he dan thar hian kan Mizo Hnam Dan kha a paihin a thlak ta vek tihna a awm lo a, a thlak thu pawh tarlanna a awm hek lo, kan hnam dan nen khan a kal dun rial rial dawn ni berin a lang.
A nih Mizo Hnam Dan ang chuan uire chu ma loin, uire chhuaha chhuahtir theih a ni a, tuna dan thar ang hi chuan mak chauhin bungruaah chan tur a nei ve niin a lang bawk si a, chuti a nih chuan mipain ma loin uire na na na chu, uire chhuaha chhuahtir mai kha a van ṭha awm ve? Chutiang a nih chuan bungruaah engmah sawi tur a nei dawn lo tihna ni mai awm tak chu a ni. Court-ah pawh kal se, ka ma lo a, uire chhuaha chhuahtir ka ni, mak chauhin a lawm bungruaah chan ve tur a neih, tiin sawi ta ila, a dik lo tunge ti thei ang? He dan tharah hian, he dan hian Mizo Hnam Dana inṭhenna, uire vanga inṭhenna kha a thlak a ni, tih pakhatmah a awm bawk si lo. Kan Danhremi, Ukil-te khan in ngaihdan rawn sawi ve teh u, buaina laih tham tling tur a ni e, kan changthlan hi.
Uire chungchangah, Mizo Hnam Dan kha nge dingchang ang a, tuna dan thar hi? Mizoten thurochhiah kan siam theihna tura dan kan hman ṭhin, Inheritance of Property Act, 1956 kha chu, dan thar chang 40-naah hian thlak a nih thu tarlan a ni, mahse Mizo Hnam Dan kan hman mek lai erawh hi chu thlak a nih thu khawiah mah tihlan a ni lo va, chumi awmzia chu a la ding ve reng tho tihna a ni. Mahse he dan thara awm ang erawh hi chu, Mizo Hnam Danah nen a awm dun a nih chuan he dan hi lal zawk tur a nih hmel a, mahse kan hnam dana awm, he dana awm ve lo tam tak a la awm a, chungte erawh chu kan hnam dan a la ni zel turah ngai ila.
Tin, dan siam pawlin Dan (Act), an siam hian kha dan kha hman a nih theihna tur leh a kim lo lai leh belh emaw, hman a nih tak tak dawna ṭul a awm ṭhin avangin chumi atan chuan Rules siam a ni ṭhin a, Rules siam a nih theihna turin, khawi laiah emaw a tawp lamah, Rules a siam thei ang, tiin dah a ni ṭhin. Mahse kan dan tharah hi chuan chutiang a awm lo a, dan siam pawl pawhin emaw sawrkar pawhin, he dan ang hian Rules siam ṭulin duh mahse, siam theihna turin he dan hian thuneihna a pe bawk si lo. Ka buaina ram thlaler a ni ta zel chu a ni e. Danhremiten rawn sawi ve teh u le.