CHAWNGKHUPA HLA

Mizote zingah Chawngkhupa hre lo hi kan tlem hle awm e. Sailamah April ni 9, 1909 khan a piang a, 1914-ah Kristian a ni a, 1917 khan inlarna a hmu a, Mizoram awmdan zel tur, rorelna inlumlet dan turte a hmu a ni. Thlarauah a hlim hle a, thupuan pawh a nei fo thin. Chutianga thlarau pawlna avang chuan mite khawsak ang pawhin a khawsa thei lo va, tihduhdahna pawh a tuar nasa a, mi aiawta chakai tlate a chhuah a, Zion ram nuam an hawng leh ta an ti e, tiin mi thlam bangte a sat thla hial a ni. Chhuah zalen taa inngaiin mi thlama mai leh maipawl an dah thatte a lumsak thin bawk.

Chutianga a awm avang chuan thuneitute chuan mi a-ah ngaiin lung in hial a tan phah a, an sawi dan chuan, mi a anga ngaih a nih avangin an man a, Bawrhsap hmaa an hruai khan Bawrhsap khan a han en a, a niin a hre deuh bawk si lo va, chuvangin Pathian thlarau hnatawh chu khawvel finna aṭanga thlir chuan hriatthiam a har reng a. Chuvang chuan, Mihring mihrinna hianin, A ngaihtuah chhuak zo lo va che, Ka chhandamtu i thuruk hi, a tih phah ta a ni.

A hla phuah chhun, Mizo hnam awm chhunga dai ngai tawh lo tur, Aw khawngaihtu Pathianin, Kan thinlung chhungah hian, Thlarau min pek nunna hi, Khawvel finin a zo lo ve, tih hi 1936, mi aa an ngaih avanga jail-a an tantir laia a phuah a ni a, a ni tak a, thlarauin a pek a nundan leh khawsak hmang chu khawvel mite leh khawvel finna aṭang chuan a awihawm loh a, khawvel finna hian a zo lo a ni, chuvangin khawvel finin a zo lo ve, a ti ta hial reng a. Rannung leh nungcha tihnat a duh lo va, zai ngaina tak a niin khuang a ak deuh reng bawk thin.

Pathian thu tlangaupuiin Zoram dung leh vang a fang a, mahni in chhungah pawh a awm hman lo, rulte a man a, a awrh mai a, mahse engtinmah a tina hauh lo, savawm an kah hliam pawh a kaptute lak aṭanga chhanchhuakin a pemah damdawite a hnawihsak a, a chetdan hi khawvel mihring ram
aṭanga thlir chuan mi a han tih loh rual chu a ni lawi si lo. Lunglei bual, Dawn khuaa a awm lai pawhin, a thlen in, a awmna pa Thangngaia te inah sava chi khat Varalthi hi a lawi ve thin a, khua a chhuahsan hnu chuan sava pawh chu a thlawk bo ve mai a ni.

Thlarau min pek lawmna hi, Khawvel finin a zo lo ve, tia hlabua dah a niin chutiangin kan sa thin, mahse aniin a phuah dan chuan, Thlarau min pek nunna hi, tih a ni a, lawmna tih a ni lo. Zoram a buai laite khan Pathian thlarau avangin a vak a vak thin a, ka thianpa Siama s/o Engvara (L), TT Bazar pawhin zan khat chu, ani thlarau lama tihdanglamna chang ni lo, chawltui ningzuin a tihdanglam avanga rau lo zawk rui lungpuamin zan khat chu a zui tlaivar thak. June ni 24, 1990 khan a khawngaihtu Pathian hnenah chuan a chawl ta a, Selesih Farm Veng, Durtlangah phuma vui liam a ni.

Pu Chawngkhupa te ang thlarau chan han sawi hi chuan, ka u Revd. Chuauthuama te ang han hriatthiam chi ni hek lo, a lo uipui tuilian thlir liam vel mai mai ang chu. Pu R.Thangkanglovan, kei zawng Setana thlem hman ka ni lo ve, min thlem hmain ka tihkhalh zel, a tih nen chuan inang lo tak chu a ni. Kan doctor Saia te, Thangchungnunga (Dr Rulngana), Maenga etc. angten mi tihdam an thiam a, thiamna kawng a dang a ni, chutihlaiin ka u, Lalberhuma Mizo thung chuan an kechawn aṭanga nupui zawn dan a thiam ve thung.

Thiangzau unaute, Kan zirna khawl zawng a dang mang e, Cherra val leh BD an vai ta si a, Kan namber sang lur e, sang lur e, an lo ti thin ang deuh khan, Pu Chawngkhupa Pathian mi pawh chu a thlarau chan chu hrethiam loin khawvel lal leh thuneitute chuan mi a-ah an ngai a, mahse a a hauh si lo. Thlarau pawh hi a sual leh a tha an awm a, thlarau sualin a luhkhung vang emaw, rilru lama kim lohna nei, englai pawha kimlo ni si lo, a changa rilru buai, a tam zawka buai si lo te, ramhuaiin a luhkhung avanga rilru buaite an awm bawk thin.

Hetianga rilru buai avanga an thil tih pawh hre lova enge a nih tih pawh ngaihtuah thiam lo leh hriat loh avanga thil sual an lo tihte hi dan pawhin a ngaihhnathiam a, chutianga an rilru buai vang a ni tih kha finfiahna a awm phawt chuan an thil sual tih kha an duh vang ni loin an hriat loh vang a nih zawk avangin hrem theih an ni lo thin.

Hman kuma Durtlanga mi pakhatin pa pakhat a that a, thlanmualah a pu a, a mawng aṭangin a kut lawngin a ril a phawrh chhuak a, a ei kha kan la hre hlawm ang chu maw. Han ngaihtuah mai pawh hian mi pangngai tan chuan tihchi a ni lo va, chemte pawh hmang miah lova mi mawng aṭanga zena an ril pawt chhuaka han ei leh nghal chu. Khatihlai khan chuan rapthlak kan tiin chanchinbu lamah pawh a lang uai uai a nih kha. ADM(J) court pawh khan, mi pangngai leh harhfim pangngai tan chuan tihchi niin a hre lo a, a titu khan khatiang takin a khawsa tih kha a hriat loh thu a sawi. Chutiang chu thil awmdan a nih avangin court pawhin kha a thiltih kha a rilru buai avanga a tih ngei nia ngaiin hrem loin a chhuah zalen ta nghe nghe a ni.

Tin, hman kuma Pachhunga College zirlai pakhat an exam laia tlangval pakhatin a vit hlum ringawt kha kan la hre awm e, a hmain inhuatna an nei lo va, a hriat pawh an in inhre lo ni awm tak a ni. Kha tlangval kha rilru buai chang nei niin sawi a ni a, a rilru buai a chhuah laia a tih, a thil tih awmzia pawh hre lova a tih a ni e, tiin amah chhantu Ukil chuan a sawi a, a dik pawh a dik ang. Doctor lehkha pawh court-ah an thehlut a. Court chuan chutianga rilru buai vanga a tih a nih chuan dan anga hrem theih a ni nang, mahse a dik ngei tih finfiah turin in lehkha hi in finfiah a ngai a, finfiahna turin a doctor hi court-a in hruaia a pek ngei a nih leh nih loh in tihchian a ngai, a ti a. Vawi sawm chuang zet chumi atan chuan chance pawh a pe a, mahse an finfiah thei ta si lo va, an finfiah theih miau si loh avang chuan damchhung tang turin ADM(J) court khan a hrem ta niin ka hria.

Pu Chawngkhupa erawh chu a rilru a buai lo va, thlaraua a awm avang a ni zawk, khawvel finna chuan a hrethiam lo, thlarau a chan avangin thil sual a ti lo va, mahse a tang lawi si, hla mawi leh tha tak a phuah phah zawk a, vawiin thlenga kan sak lar a ni ta zel a nih hi. Rul a mana a awrh avang leh savawm hliam a buaipuia damdawi a hliamah a hnawih avangin thil sual a tihek lo, tanpui ngai a tanpui a ni mai zawk.