Guest writer
KL Liana
KHAWLO ZO
Mizoten Tripura khu Rengram kan ti a, an lalte pawh Reng lal tih a ni. Mizo hnahthlak tam tak an khawsa ve a, 1920 chho khan Ringtute chu an hlim em em mai a, mahse an hlimna leh lawmna, an piantharnate chuan rei a daih thin lo a, an kraws put chu a awn leh to to mai thin a. Kan Excise Officer pakhatin, piangthar chu thil rei lo te sawina a ni e, a tih ang deuh kha a ni ber ang chu.
Chutiang chu a nih avang chuan, Rengrama kan Zo-hnahthlakte chenna Tlangsanga Siamliana chuan a vei em em a, nula leh tlangval hlima da leh mai thinte chu nakina van mipui chhiar sen rual lohte zingah an tel ve loh mai a hlau thin a, a engto em em mai thin a ni. Ka u, Revd. Chuauṭhuaman, Vairengte pelhah mi tam tak tan Pathian a awm lo, an kal lamin an thlarau chan Vairengte daiah an tung tha a, an lo haw lamin an rawn hawl haw leh thin, a tih fo thinte pawh min ti hre chhuak deuh roh.
Chutianga harhna a thlen pawha an chauh leh mai si thin avang leh nula leh tlangval tam takte an khawloh leh thin avang chuan: Kan lo khawlo zo tawh a, kan hlimna A reh zo ta, kan hmangaihte Nena kan inthen enge ngai tawh ang, Lungngaiha inthuam a ngai lo vang chu, a var tawh ang, a han tih phah ta hial a. Mahse Pathian hmangaihna ropuizia leh a hmangaihna lak ata engmah rengin min then thei dawn lo a ni, tih a han ngaihtuah chuan nula leh tlangval da leh thinte pawh chuan an sim phawt chuan ngaihdamna chu an chang leh dawn a ni, tih chu hriain: Van khawngkhar vengtuin thu lawmawm chu, A lo la chhawng a, vengtu chhanna, Mi sual sim leh ngaihdama awmte chu, Chatuan in lam panin an lo kal mek, Haleluia, a han ti leh thei ta thung a ni.
Chutianga ani Siamlianan Thupuan lam ena hlate a siam thin tawh hnu, kum tam tak a ral tawh hnuah chuan, kan lo sawi tawh thin ang khan keini Mizoramah remna leh muanna 1986 June ni 30-ah kan nei ve ta kha a ni a. Sawi leh sawi hnu, kan India danpui pawh siamthat niin chang 371G pawh a lo piang ta kha a ni a. Chuan special provision kan neih phah ta tih kan sawi fo kha. Tah chuan kan Hnam Dante pawh humhim a nih thute pawh sawi nawn ngai loin kan hre hlawm ngei ang.
Siamliana hla angin kan khawlo zo lo va, kan Hnam Dan tia kan lo sawi fo thinte pawh hi a nihna takah chuan, rokhawm chungchang leh nupui pasal inthen chungchang, inneih leh bungrua thil vel hi a bupui chu a ni deuh mai a. 1920 khawvela cheng reng thei kan ni lo va, thlanvawng thlenga chaw ei chu kan bansan zo tawh a, keini naupan ve laia sephung kan laia kan insiktir a, ui eka mi a huai duh tia zungchala kan kawm pherha sephung kan hum thlan dup, kutah a ek a kai luai a rimtui fahran lo, kan kekawr sir ipte chung deuhah kut bal tial tawk kan tat nawk nawka kut sil lova chaw kan ei, kan kham meuh chuan a fai ve vuk zel tho, perhpawng chiri kan hup fanghma nen kan ai ang khawvel kha chu a thing zo tawh a, tunah chuan computer khawvela khawsain fb kan ti, Whatssap kan ti, khawvel hi a zim zo ta.
Chutiang khawvelah chuan kan khawsa mek, changkanna leh hmasawnna tui lianin min chim mek zel a, tui an khuahna tur leh tuiin a chim chhiatna lai turah ram neiha mahni ram awmna pawh hre lo leh hmu lo mah ni ila, a ni e, rel kawng kalna tur pawh nise emaw thlawhtheihna tumhmun tur vel lai pawh ni ta tehreng se, a tuikhuahna daih deuh thaw leh a kawng siamna tur daih thuak pawh nise, a engamah hma hauha keinin zangnadawmna tangka a nuai tel, a maktaduai tela kan ruh huau huau dawn phawt chuan pawiti lo tamna Kristian rama khawsa kan ni bawk a, a zia hi chu a awm viau thei zel tho mai. Lamlian kawngpui kama tukverh pawh hawn theih loh khawpa inhnaih, bang insi renga kan in sakte a inhnaih ngaihtuah chuan, kan in sak a inhnaih poh leh thinlung lam erawh a inhlatin a inpersan duh thin angin ngai tawk pawh awm se, an demawm lem loh ve.
Siamliana kha lo tho leh ta nise e, Kan lo khawlo zo tawh a..tih hla thar dangte hi a rawn siam leh lo vang tih sawi har tak a ni e. Chutiang khawvel changkang computer khawvela kan khawsak tak avangin kan ni tin eizawnna leh mamawh leh duh pawh a danglam zel a, chungte avang chuan kan dan siam pawlte hian kan nun leh khawsak, mamawh a zirin dan hluite chu paihin emaw siam thain emaw, a thar hialte pawh an siam a lo ngai thin a nih hi.
Kan lo sawi ve fo thin kan Mizo Hnam Dan pawh chu, The Mizo Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act, 2014 siam a lo nih hnu kha chuan he dan chhungah hian khung a lo ni ta a, Mizo Hnam Dan a nihna chu a lo hlauh ta. Aw Eden khawpui thar, hmana mi aia nuam, tih ang mai khan hmana mi aia tha leh changtlung zawkin kan dan siam pawl, Legislature chuan a lo siam tha ta a, mahse Hnam Dan a nihna erawh a bo tawh ang a, India Danpui chang 371G pawhin huam tel lo pawh ni ta se, keimahni tana a that zawk si chuan enge pawi ang? A hmingah chuan i buai lem suh ang u.
Kan Hanm Dan kha kan khawlohpui lo va, a aia tha zawk siam a ni mai a ni chauh, Hnam Dan tih ni tawh loin, danpui khan huam tel lo pawh ni tehreng ang sela, keimahni a neitu leh hmangtute tana a that zawka hnu chuan sawisel tur reng a awm lo. Venghlui kan tihte pawh hi hmanah chuan Makthanga veng tih a ni a, tunah a hming chu a pu reng tawh lo va, thlak a nihna pawh a rei tawh. A hming thlak a nih avang khan enge a pawina awm, chutiang chu a ni ber ang.
Chuvangin a chunga kan sawi dan thar khi Mizo Hnam Dan tiin ko thei tawh lo mah ila, a hming thar a pu a, a hmaa mi aiin a tha zawk a, hmeichheho lawmah a lo tla bawk nen, a that tawk lohna laite nakinah a lo awm thei ang a, chutiang hunah chuan a tha dangin an thlakin emaw an siam tha leh mai dawn a ni zawk. Khawvel finna sang zelah hian dan hlui pui pui hman tlak meuh tawh si loh la paih bawk si loh tam tak a awm a, chungte chu a tangkai tawh loh avangin kan PM pawhin paiha tiral mai tur a ti em ni kha? A dik zet mai. Duhtawk rih phawt ang aw.