KA TAN A NA LUA

Aw lungngaihna ka tan a na lua, Hmangaihtu lal duhawm, kiantir ang che; Ka nghilh lo’ng Salem thar ka thlir ang e, Aw ka nghakhlel lawmna par mawi vulna ram nuam, tih hla sak hlawh tak hi Ngurtawna phuah a ni a. Hla hi sawm chuang a phuah a ni. Chutianga keinin lungleng taka kan sak thin lai mek chuan, ni 9-7-2016 khan Pang Zirlai Pawl chuan an thil tihnaah min sawm ve khiah mai a, Pu Sangchhunga, LADC-a an EM chu khual Lian a ni a, tuhsawi a thiam hle a, a awrawl pawh a tha e, sermon a sawi thin a ni ang, a nupui pawh a tawngkam thiama a bum thluk a nih ngei kei chuan ka ring bawk.

Kan nula zaithiam DJ Lalvenhimi a zai a, a aw a tha hle a, a aw aiin a hmel a tha zawk, lenlai a rual hi a sawirem theih tihpuiah a duhawm hle. A kawr hak a lo thlak tawh avangin hmanah hmu tawh mah ila ka lo hai rum rum tawh, keini ang duang hi chuan nulate hi an kawr an thlak chuan kan hai zel. TV an zai ka en pawh hian hla chang khat an sak chhunga kawr dang vawi li vawi nga dawn an lo ha hman, an inphelha an inthlak lai ka hmu si lo, mi dang emaw ka ti hman ziah.

Ngurtawna hi Saitual lal Upa min Lama fapa a ni a. Ngaihzawng a nei a, kan tleirawl laia keini pawhin kan neiha kan vei a, khum laizawla kan inngaihtuah huai a, muhil thei lova kan let tawn chhen a, chaw kan ei thei bawk si lo, kan cher tulh tulh, hmangaihtu thau kung kungna ram, hmangaihte cher thik thiakna hmuna cheng ni lo awm zawk taka kan awm ang thin deuh khan. Hmangaihna sawi taka zarah chuan ka phur riau mai, hmangaihtu fuhte chu e, kum nga chhungin an thau chum buang hman a, an hausa thur thur hman nia, nuthlawi hmangaihtute an ni ang.

Ani Ngurtawna pawh chuan a vei em em mai a, englaipawh mai hian a ngaihtuah a ni ber mai. Chuti khawpin duhin vei mah sela, a ngaihzawng nen chuan an inhmu rem thei ngang lo, a tawpah phei chuan an inthen ta hial a. A tuar na em em mai a, aw Lalpa lungngaiin ka khat thin, a ti a ni ber mai. Chutianga lungngaihna chhumin a chima hrehawm taka a awm lai chu Pathian lamah a hertir ta hlauh mai a, chatuan khawvar hun a nghahhlelhtir a, mahse a lei lungngaih tah erawh a bang thei meuh lo a ni chek ang, Lalpa chu tireh tura sawmin, Aw lungngaihna ka tan a na lua, Hmangaihtu lal duhawm kiantir ang che, a han ti ta hial a nih chu.

Chatuan then lohna ram Pialralah chuan ngaihzawng leh hmangaihte mittui nena inthen a awm tawh lo ang a, hlim taka zaia an awm tawh tur hun chu a thlir reng a, Aw ka ngai then lohna ram nuam, Kan mi lungduhte nen lawma zaiin; Lawmna sawi sen loh kan hmu ang, Kan lawman ber, kan Chhandamtu, tiin a nghahlelh thu chu a han tlangaupui ta a, a rilin a thuk hle a, he hla hi sak a nuam a, sak hlawh ber pawl a ni ta a nih hi. 1954 khan Lalsiami nen an innei a, December ni 12, 1982 khan kum 82 mi niin a nghahhlelh lawmna par mawi vulna ram nuamah a chawl ta a ni.

Chutianga a hmangaih nena an inthena lungleng khawhar hrehawm leh thawpik taka a awm thin ang khan, he kan Zoram khawvelah pawh hian kan hmeichhiaten thawpik niin an inhre fo thin a, a nihna takah erawh a pik si lo, mahse pika inhriatna an nei laklawh ta ni berin a lang. Pi B.Sangkhumi ten an pasal an ngam em em lai a, pa Ramhluna Khiangte meuh pawhin ‘tik’ a tih ngam loha a sakei hlauh uipui tui lian thlir liam mek lai pawh khan, ani kan Pi lah MHIP lamah a hotunu a lo ni bawk si a, thawveng tak kha thawpika an ingngaih tlatna thinlung chu hlaa au chhuahpui ve loin, dan siamtu lamah an tuan a, kan Mizo Hnam Dan ve chu luahlan hial khawpa dan tha leh hmeichhe hamthatna tur hisap ranin tan an khawh ta mai a, nuin nawk nawk tak chu le, a tawp a tawpah chuan an duh ang chuan dan pawh chu siam a ni ta a ni ang chu ka ti mai a, hui hammm.

Chu dan chu kan sawi fo thin, The Mizo Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act, 2014 chu siam a niin hman a ni ta nghe nghe bawk a nih kha sawi nawn ngai loin kan hre vek awm e. Hmeichhe tan chuan, hmangaihtu lal duhawm kiantir ang che, tih hla sak a ngai lo, I angchhung muanna tunah chuan ka thleng ta, kan lawm hla thangchhuak se lei leh van mi zawng zawng hnenah, tih hla an sa ta zawk a ni ber mai. Tichuan he dan thar ang hi chuan, inthen dawn pawhin court-ah dil a ngai tih hre mah ila, dil erawh kan la tam hmel loh khawp mai. Inthen ka duh tawh, tia pawngtawng dil ngawt chi erawh chu a ni bik hauh lo a nia, engvanga inthen duh mai ta nge a nih chhan kha tarlan a ngai a.

Tin, heti hi a ni a, inthen diltu kha nupui a ni emaw pasal a ni emaw, chutianga an dil a nih chuan, an dilna lehkha copy kha a lehlam chu pek ve tur a ni a, chutihrual chuan enge sawi tur a neihte sawia ziaka thehlut ve turin tih a ngai a. Mi thiamthu sawina hun pe lova thiamloh chantir ringawt hi a dik lo va, chu chu a ni, Eden Huan Thuthlung tia kan sawi thin kha. Adama te nupa kha Pathianin theirah kha an ei tih a hre lutuk, mahse an ei nge ei lo tih thiamthu sawina hun pe loin hremna a lek kawh nghal lo va, a hnawtchhuak nghal lo, thiamthu sawina hun a pe a nih kha. Chutiang chu a ni. Kha Eden Huan Thuthlung kha khawvel court pawh hian a ngai pawimawh em em thin.

Tichuan court khan inthen an dil chhan kha awm leh tling tawka a ngaih chuan a phal thei a, a ngaih loh chuan a phal lo thei bawk. Hengte hi kan hriat a tha hle, keimahni Mizote tana siam a ni a, a hmangtu tur pawh kan ni. Kan dante hi keinin kan hmana kan zaha kan zawm lohin tuin nge ti se kan tih ang ti raw?