REI LOTE SUAL HLIMPUI

Lal lal lai a ni a, an harsat retheih luat avangin an lalpa chu a bel a, tichuan lal inah a khawsain a awm ve ta a. Lal ngilnei leh ṭha, harsa zawk leh retheiin an belha hnar ngai lo an tam a, hetih hun lai hi chuan lalte chu ‘lal’ tih takah an lal em em a. Tunlai khawvel changkang Democracy inthlang ram kan tih mai a, lungthu pathum anga pawimawh an tih ṭhin, pawimawh ber bik chuang awm lo, pawimawh dan erawh thuhmun vek lo, dan siam pawl (Legislature), a kengkawh pawl, (Excutive) leh dan anga rorel pawl (Judiciary) an tihte hi lal khan a vaiin a pumbilh vek a ni, ti ila a dik mai awm e.

Chutiang chu a nih avangin lal chu dan siamtu a ni a, a dan siam kengkawhtu a nih bakah chu dan anga roreltu chu a ni a, a hlauhawm zawnga ngaih phei chuan hlauhawm tak a ni thei ngei ang. Chutianga inthlahrung tak leh ralmuang lo, ralṭi reng renga nunga khawsa ṭhin Patea chuan, Ka ropuina tur leh ka himna hmun, Ral hlauhawm leh ṭitna awm lo chu; Thlaler aṭang hianin ka hmu rinin, Chu hmun hlun chuan min tuam vel vangin, tih hla mawi em em, vawiin thlenga sak hlawh tak hi a phuah ta a, a hla phuah hmasak ber a ni, tiin a tunu Ruatteii, Lunglei chuan min hrilh a ni. A ni e, miten chu hmun chu hlui hian ring mah se, ani tan zawng a hlui ve lo va, tharin a lang zawk ṭhin.

Ka uaina hrui a chat a, a chat ta hmawk mai a ni, tihte ai chuan lung chu a kuai deuh zawng a ni e. Eden anchhe kal zelah kan Lalpa a lo kal hma hi chuan kan la thi zel dawn chu a ni phawt a, khawhar hla kan tihte hi a va hlu em, kan hlaphuah thiamte hlutzia hi khawvel a awm chhung hi zawngin kan hre tulh tulh dawn pawh niin a lang.

Chutianga keini kan lung a len a, lunglen tizualtu a nih loh pawhin min hnemtu tal chu a ni kher chuang lo pawh a ni mahna, a engapawh chu nise zing leh tlaiah kan thlir ni tin ve ṭhin a ni lo vem ni, Reiek tlang khu? A ni e, zuar reng si zuar lo ang taka lan tumin thup leh langsar deuh bawk siin MLPC dan angin zu zawrh a ni ta, tute emaw rin ang hehu erawh a ni hauh lo mai, khawlaia zu rui hmuh tur a vang daih zawk, tia kan lo sawi lai mekin kawng lehlamah dan dang bawhchhiatna a lo awm ṭhin a nih hi. Mi pali laiin hmeichhe kum tling lo, kum 17 mi chauh an pawngsual, tih thawmte chu kan hre leh ta mai zawng a nih hi.

Kan sawi chamchi a ni lo em ni? IPC an tih mai an siam ṭhat tawh avanga a hremna nat dan te leh pawngsual bikah phei chuan, "dam chhung” tih kha dam chhung tak tak, an thih hma a nih thute nen lam kan zep si lo. Sualna dangah hi chuan dam chhung chu kum sawmhnih anga ngaih a nih thute pawh kan tarlang fo va, chutihlaiin mi zan hnih khat emaw thla tlem te emaw kum tlem te emaw a tan laia a thih miau chuan, a tan chuan dam chhung tang a ni tho lo em ni?

Hmeichhia kum sawmpariat la tling lo, kum 17 pel duai tawh, mahse sawmpariat la tling lo lawi si chu naupang a nih avangin lo khawsakpui chu pawngsual a ni tho tho a, hmana kum sawmparuk tih kha sawmpariat tih a ni ta. Amah pawhin a duh ve tho a, a duh zawk mah mah a, aman min sawm a, a kum zat ka lo zawt bik si lo a, kum sawmpariat a tling lo tih ka hre lo a ni, tih kha chhuanlam atan hman theih lah a ni der mai si lo. Kan Ukil Pute R.Thangkanglova leh Rualkhuma Hmar ten, “Ngawi teh Pu Lian, kan han hlim var puak tawh hnua e, kum engzatnge i nih kha? han tih leh hnuhnawh hi chu a har khawp asin,” an tihte hi a dik lo pawh ka ti a ni bik lo, mahse dan kan sawi zawk si a nih hi.

A awmzia chu, naupang kum sawmpariat tling lo chu, a duh ve reng a ni emaw ni lo emaw lam a ni lo va, an kum zat zawh theihnghilh lam pawh a ni hek lo, mipain a lo mutpui chuan pawngsual a ni tho tho, tih hi sawi nawn a ngai fo ṭhin niin a lang zawk. Tin e, mi pakhat aia tamin an pawngsual a nih phei chuan chu chu ‘gang rape” an ti a, dam chhung ṭan theih a nih mai bakah chawitir bawk tur a ni asin. Chumai chu a la ni lo va, a rei lo berah thiamloh chantir an nih si chuan e, kum sawm tal tan bakah pawisa chawitir bawk tur tihna a nih chu.

Hun rei lo te, tuibur hmuamda chhung leka tisa chakna insum zawh loh avanga nawmna um leh a rei loh ngaihtuaha a hremna nat sizia hi a bik takin mipate hian hriat nawn a van ṭul em. Tirhkoh Paul-an, tuna kan tuarnate hi chu nakina kan chunga ropuina tihlan tur nen chuan tehkhin thamah ka ruat si lo, a tih ang deuh khan, rei lo te nawmsib bawla a hnua hremna nasa leh rei tak tawrh phah theihna ngaihtuah hian, tehkhin rual a ni lo ve. Hmana kum sawmpahnih tih kha sawmparuk tih a ni ta, a awmzia chu e, kum sawmparuk la tling lo mutpui phei chu a chunga hremna kan sawi tho khi a hremna a ni. Sualna a zawnga tenawm leh zahthlak, pawngsual hi a hremna kan sawi ṭhin hi i hrereng fo ang u, kan fel vang ni kher lo pawhin, hrem kan hlauh avang tal pawhin hetiang sualna leh dan bawhchhiatna ata fihlim tur hian mipaten tan i la ang u.