MAN HMAA BAIL

Fur khaw thiang leh zan thla eng hi kan sawi a bang tak tak dawn lo, I duh leh ngaithiam la thiam lo la, kan biak dan hi a rual tawh chuang hlei lawng e, tih ang deuh kha a ni ber. Kum 1935 bawr vel lai khan pi Kaithuami chu fasen te a pawm laiin a thi hlauh mai a. Chu a fa chu Kapmawia a ni a, chutia nausen nu thihsan avanga hnuchhama a awm ta mai chu Sialhawk Upa Chawngbuaia chuan a khawngaih em em mai a, Kapthuami hi a nupui nau a ni nghe nghe a.

Hnute tui hnek tur a nei lo, a tui a hal, a tap, mahse a nu hnute petu a awm tawh si lo. Nausen hnute tui chaka tap, nu hnathawh bo vang ni lo, a thihsan vanga tuihal dang chara awm chu a van lainatawm em. Hringhniang nau ang a tap, Lunglam ka vai ruai e; Dar ang lenna sumtual ka en, A chun riang ka tawng lo, Chham ang zalna kan dawhtling leh Kan run rialtui ang a lo dai e, tiin hla mawi leh lungrun tak mai chu a han phuah chhuak ta a. He hla hi Upa L.Kamlova phuah, a thluk Upa Chawngbuaia siam nia sawi a awm bawk.A thunawnte hian lung a kuai thin. Ka au zel dawn rihsang mual a liam hnu, I tel lo chuan awihlai riang te, Lunglai ka hnem zo lo; Lo kir leh la chunnu lungmawl, Rihsang mual liam kan la tiam lo ve, a han tih tak mai hi.

Upa Chawngbuaia tih hi mi pahnih an awm a, hla phuah thiam ve ve an ni a, he hla phuahtu hi chu chu Sialhawk khua niin, Fance ram kal a ni bawk a, 1942 khan a thi a ni. Tin, Hun ral ta zawng zawng ka thlir a, A chuaiin mual an liam zo ta; Vang pangpar leh lawmna chul lo chu, Chuai ni reng a awm tawh lo’ng, tih phuahtu hi Upa Chawngbuaia bawk a ni a. Ani hi chu Vanchengpuia piang a ni a, Saitualah an awm a, 1957 khan Saitual bialah Zalen Pawl ticket-in MDC-ah thlan a ni nghe nghe a, 1951-ah Aizawlah lutin July ni 14 1984 khan a thi a ni.

Sialhawk Upa Chawng-buaia chuan, nausen a thihsan ta mai chu engtin tak chuan a nu chuan rawn ngai ve ang mawle, nu chawilen lohin a dam zo dawn emaw ni aw, Pialralah awm tawh mah nise, rawn hawi kirin a fa pawmlai chu a rawn thlir ve ngei thin hian a ring a. Engtin han ngai ang maw, Hringhniang ar ang vaih hi? Chun chawi lohin dawntuai par ang Vul ni awm tak ang maw? Pialral rihsang mual a liam hnu, Hnutiang sul ang a hawi ma lo’ng e, a han ti ta hial a.

Mahse Kaithuami chu a lo kir dawn tawh lo, khawvel hi a kalsan tawh a, Zion Lalpa nen hlim takin a leng tawh ang a, Kalvari thihna avanga lawma zaiin khawvel ram reng ngai lo leh hawi kir tawh loin a liam ta si a, tiin, Hnutiang a chhawn ta a, He khawvel thlaler hi, Thangvan sangah Zion Lalpa Hlimthla a bel ang maw! Kalvari par mawi chu chawiin, Hnutiang hawi loten a liam ta e, tih chu a thu tawp nan a han hmang ta nghe nghe a nih chu.

A ni e, chutianga nausen hnute tui chaka tap a, nuin a thihsan avanga khawngaihna thinlunga mittui nena hla an phuah kan sawi a, kan sak thin mek lai chuan, Zion Lalpa hlimthla bel lo va, bail theih loh thubuai awrh avanga man a, jail run thim luh hlaua man hma hauha bail dilte hi an awm thin a nih hi. Chutianga dil theihna tur leh pek theihna tur chuan Cr PC an tih maiah chuan kawng a lo inhawng reng mai hi a lo ni a, kan sawi fo thin a nih kha.

Mahse e, bail theih case min siamsak ang a, man ka hlau e mai, tih avanga a pawng a taka chini dila dil ngawt chi erawh a ni hauh lo thung. Tin e, bail theih case an tih mai, bailable angah pawh dil theih a ni hek lo, a chhan chu bail theih a nih avangin lo man ta pawh nise, bail-a chhuah tur a nih avang a nia. Hman deuh khan mi pakhat chuan bail theih thubuai kha a awrh a, a Ukil chuan court-ah anticipatory bail an tih mai, man hmaa bail lo dil lawkna ti mai ila, chutiang chu a thehlut ta rup mai a, mahse court khan, hei chu bail theih thubuai a nia, hetianga man hma hauha bail lo dil ang hi a theih loh a lawm, a lo ti a, a Ukil pawh chuan a ni dawn tak e, tiin a thehlut ta bik lo.

Hetianga miin man an nih hma hauha bail an lo dil lawk hian, Police-ten emaw thubuai an ziak lut tur a ni a, eng dan bung leh chang hmangin nge case kha an ziah luh a, an case namber leh Police Hmunpui hming te dik taka tarlangin an dil tur a ni. Tum khat chu chutiang chu dil a ni a, mahse ukil khan a diltu kha an man tawh tih a hre lo a, a chhan chu a chhungten an buaipui tihna a ni. Chu a dilna chu an han ngaihtuah dawn a, sawrkar Ukil khan man a ni tawha he dilna hi ngaihtuah theih a ni lo, a ti ta mai a. Ukil pawh chuan a ni maw, a dik e, an man tawh tih ka hriat loh vang a ni e, ka inhnukdawk nghal e, a ti.

Hetianga bail an dil hian, court khan a ngaihtuah tur hun a ruat a, an dilna kha a ngaihtuaha a tihfel hma chuan a diltu kha, an dilna bik thubuaiah khan lo man rih lo turin a ti thin, chutiang chu chanchinbu thenkhatin, interim bail, an ti fo thina a dik lo, interim bail a ni lo. An dilna kha a hun an tihah khan an ngaihtuah a, a diltu lam ukil leh sawrkar ukil thusawi ve ve court-in a ngaihthlak hnuin thutlukna a siam thin. Babu lianpui pui, hrisel sen lel lul pisa kai pawh thulh ngai miah chuang lo emaw an tihte hi an lo hrisel lo ru duh a ni ang, damdawi lam lehkha tha deuh hi an lo hum leh fur thin ni awm taka chanchinbua chhuah a nih fo kha kan hre awm e, an hrisel famkim lo a ni ang.

Lo kir leh la chunnu lungmawl, Rihsang mual liam kan la tiam lo ve, tih ni loin, court khan pek tlaka a ngaih chuan a pe a. Tichuan kha thubuaiah khan an man tur a ni a, an man rualin bail-a chhuah leh nghal tur tihna a ni, man loh tur emaw kan ti thin, a dik lo, man phawta chumi hnua bail-a chhuah tur zawk a ni. Tin, court-in a phal loh chuan man nghal theih tihna a ni. Hetianga bail lo dil lawk Politician pakhat pawh hman kumah a dilna kha ADM(J) khan a phal lo a, man nghal theih a ni a, man leh man loh erawh chu thubuai siamsaktu lam thu a ni thung. Ani pawh chu an man bik ta lem hlei law!

Hetiang hi Anticipatory bail an ti a, chu chu Sap tawng a nih avangin kan tawng chuan man hmaa bail tihna a ni mai awm e, mi tam takin an lo dil tawh thin a, an dil mek zel a, he dan a awm chhung hi chuan an la dil zel bawk ang. Hman kum lawkah pawh hetiang bail an dil court-in a phal loh vanga an man kha, a hnu rei lo teah court dangin bail-in a lo chhuah daih, a theih bawk sia, a mak ti raw? Aw ti ve mai thin la. Man hma maha bail phalsak theih chu man hnua an phalsak mak kan ti thinte hi chu a mak lo ve ti raw, mak hi a mak lo va, mak lo hi a mak zawk thin fo zu nia.