Guest writer
KL Liana
KUM THAR LEH THIL THAR
Khawvelah hian thil thar hi a tam a, mahse a hlui a ni fo si ṭhin. Keini Mizoram India hmar chhak kilkhawra awmte phei hi chuan, Lalpa zawn chhuah ram kan ni, te hi kan han inti deuh bik ṭhin a nih hi, leilung leh a chhunga awm zawng zawng siamtu hian rin ai takin min rawn hmu chhuak har zawk. Tun hmaa kan la hriat tam em em loh, mawngkawhurte pawh an kat nuk a, hmeichhia leh hmeichhia nupa anga khawsaa awm dunte pawh kan awm nuk bawk.
Mahse heng thil hi Nova dam lai huna awm tawh, Sodom leh Comora khua pawh hrem an nih chhan kha a ni a, chuvangin Sodom khaw hming chu chawiin mawngkawhur hi Sodomy tih a ni nghe nghe kan tih tawh kha. Hmeichhia leh hmeichhia inkawpte pawh hi Tirhkoh Pawla te huna lo awm daih tawh a niin, amah ngeiin hmeichhia leh hmeichhia ṭha lo takin in inti a, a tih kha. Thil hluite hi a lo thar leh ṭhin a ni mah zawk ang.
Kumin 2015 erawh hi chu a danglam deuh a, kum danga kan hriat ngai mang loh, April thlaah pawh khua a la vawt a, thlipuiin Aizawl khawpui chhunga veng hrang hranga in a tihchhiat kumin ang tluka a tama a nasat hi thil thar danglam tak chu a ni awm e.
Mizo inneih, inṭhen leh rokhawm chungchangah, kan Hnam Dana mi chu tlem tlema tidanglamin a hranpain dan siam pawlin dan a siam hman kum, thil hlui lo thar a ni bawk a. Mi tam takin Mizo Hnam Dan kha paih a ni ta nge a la awm zel tho? tiin kei takngial pawh hi min zawt ṭhin. The Mizo Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act, 2014-in a sawi tel loh kan Hnam dana mite kha chu a pangngaiin a la awm reng e, tih hi kan hriat atan a ṭha awm e.
Chutah le, MLPC Act, zu khapna leh dan anga zawrh theihna dan chu kuminah a taka hman, thil thar a lo ni bawk a, ka u, Revd Chuauṭhuama phei chu a lawm nasa khawp a, a bal a langsar lo deuh ang tiin puan dum khai meuhin a lo hmuak mawle, hui haaa. Chutah kum danga kan hriat ngai meuh loh thil thar dang a lo awm leh ta, he danin a nghawng tel pawh a ni tho ang a, “Kan vengah zu dawr a awm kan phal lo,” tih thawm a ri sup sup a, State dan siam pawlin dan a siam tiṭhuanawp zawngin kan khawsa a ni deuh ber mai, in chunga roreltu thu thuin awm rawh u, tih kan Pathian thuin min hrilh nen chuan a inkalh hmel viau. Mahse le, hlawha phu lova in leh lo ṭha pui pui nei a, huan zau pui pui leh sangha dil mawi, thlam changkang tak tak rin aia nei ṭha thei kohhrana inhmang pui puite tamna Lalpa zawn chhuah ram atan chuan a mak lem lo ve.
Thil thar deuh leh danglam deuh, kan la hriat zen zen loh thlarau lam thil pawh a thleng mek zel a, thlarau nausen, bawnghnute dawt diam diam te a lo awm a, Sawntlung lei damdawite pawh kan hriat ngai loh kha kan hriat phah a, Pu M. Lalmanzuala phei chuan chutiang damdawi chu, a rau em em leh a lam nasat em bik thin avang leh thlarau lam a dawn chhah bik vang pawh ni hran loin, a lei mihring hriatna avang zawkin sawi tur a lo hre hnem khawp lehnghal a, ṭawnghriatloh zaite pawh a la dawng mai thei a nia, nuam dawn eee.
Thil hlui kha a thar zel a, Kelkang hlimna chhim tura kumin tluka hmun hrang hrang aṭanga pan nasat hi a la awmin a rinawm loh hle bawk, hei pawh hi thil thar a ni ngei mai. Sawi tawh ang khan, hengte pawh hi India danpuiin sakhaw zalenna a khua leh tuite min pek zar kan zona a la ni zel e, ti ta ila, tumahin a dik lo an tih ka ring lo. Sawntlung lei damdawi pawh chu thil hlui kan hriat thar a lo ni leh a, thil thar a ni tho bawk ang chu. Thlarau lam nau vei, nau hringte kan hriat khat em em, kei phei chuan ka vawi khat hriatna, kuminah erawh kan hre lar hle a, mipa nau vei, te rawng rawng puan zar thawm kan hriatte pawh hi kumina kan hriat a ni deuh mai lo vem ni? Mipain nau han hrin tak chu, keini ang duang hi chuan a rau lam thil bawk a, mak tiin kan ral thlir a ni deuh ber ta mai e.
Mipa hi rai se, puan emaw hrui emawin vet ila, chutiang chu ni awm tak a ni, Pa-rai-vet (Private) an tih chu. Thil thar ve tak chu a ni e, keini tan chuan. Chutah kum danga kan la hriat ngai reng reng loh, zu lei duhte tana pek tur Permit siam kum a ni a, a intiang vum thur thur khawp mai. Hmana an zawrh kha chuan puitling chin hnenah an hralh mai a, tunah erawh chutiang a theih ta loh a, Permit neih kher a ngai a, chu chu ṭhenkhatin kan lo do a, a nei nei chu pulpit tlang aṭanga “nangni rul thlahte u” tih phal loh kan lo ti mek thung, hei pawh thil thar a ni e. Permit nei miah lo a ruka mut dawna in zeuh zeuh ṭhin kha chu a ding ving veng ang a, Permit siamtira a taka vawi khat mah lei loa in bawk lo erawh chu a ding ve lo vang, a van thar em.
Heng thilte hi a ṭhente chu dan a ni a, a ṭhente erawh khawvel thil, a dang leh chu rau lam thil a ni thung. Thlarau nausen bawnghnute in te, sawntlung lei damdawi leh thlarau nauvei, nau hringte chen hian a nihna takah chuan danpuiin sakhaw zalenna min pek avang a ni tih hriain i lawm ang u.