EMAW TIA HAI

Hman kum deuh tawh kha a ni a, Gauhati kan kal dawn a, Zanlawn lam kawng aṭanga Kawn­pui thlen hma deuh, kawngpui kan chhuak chho, kawng sirah kan han ding lawk, chutihlai chuan Kawnpui lam aṭanga lo kal motor pakhat chu kan bul a lo thlen chuan a ding chat a, pa pakhat vengva hmel tak hi a lo chhuk a, a hming ka theihnghilh ta, ani chuan, “E khai, kha Pu K.L.Lianchia, i dam maw?” tih pahin min rawn chibai a. Kei chuan, ka dam a lawm, i dam zawk maw? Kan ti ve ngawt a, kan dam dun a ni ber e.

Pu K.L.Lianchia emaw min ti a ni ve mai a, mahse ka lo ni si lo remchang a, ka ni emaw tiin min kalsan a, a lawmawm viau, keiniho erawh kan nui kan nui thung. Ka thinrim lo, mahse P.L.Liandinga emaw tiin min hai chu ni ngat se chuan a dan a dang ngawt ang, kan insual a nih loh vek pawhin court-a khin hial ka duh ang, ani emaw min ti se a lawmawm loh turzia leh van sanzia chu in hrethiam mai lawm ni? Ṭum khat chu Silchar lam kawngpui paltlanga khaw pakhata mi hian court-ah thurochhiah nemngheh a, chumi ang chuan rokhawmtu nihna a dil a, thuhretu pawh paruk lai an awm a, VCP leh A.O. pawhin an seal chhu meuhin an hriatpui a. A diltu tan lah a ngaihṭhat thlak a, a siamtu pawhin a dik ngeia ngaiin ngaihṭha takin a thihsan ni pawhin a lang.

The Inheritance of Property Act, 1956 angin miin thurochhiah a siam chuan a tlem berah thuhretu puitling chin pahnih tal an awm tur a ni a, a siamtu leh thuhretute kha an hming ziak laiin an awm tlang vek ang a, an hming ziak pawh an inhmuhpui vek tur a ni. Chu thurochhiahah chuan hretu paruk lai an awm avangin a ngaihṭhat thlak hle. Mahse court-in a nemngheha a pawmpui dawn chuan a dik ngei a ni tih finfiahna turin hretute kha thu a zawhfiah a ngai a.

Thuhretute court-in a zawh fiah chuan, tumahin a siamtu hming ziak lai an hmu lo va, hretute lah an hming ziak lai an inhmuhpui hek lo. A awmzia chu thurochhiah siamtu khan a siam zawhin tute emaw tirin a hrang ṭheuhin hretute kha, a mal malin hming an ziahtir lek chu a lo ni a, hretu tam dul si kha dan ang chuan thurochhiaha pawm theih a ni ta lo, tihna a nih chu. A siamtuin a dik emaw a ti a, nemngheh diltuin chutiang chuan a ti bawk a, mahse an hai a ni ber ang. Thurochhiah siama ngaihṭha taka thihsan, dik si lo a awm fo a, a siam dan chu a la ngai reng a, mahse a chunga dan kan tarlan khi chu tunah chuan an dan thar siam avang khan tihbo, paih a ni tawh thung.

Thingtlang lamah ramchhuak, ṭhiante sakhi emaw tia haia kap hlum ta an tam mai, chan­chinbuah pawh kan hmu ṭhin, a pawi hle. Kei sam sei ha kuh hi, nu pakhatin a Pi emaw tia min hai te, kohhran upa emaw tia min hai ṭhinte hi chu ziaawm tak a ni. Ṭhiante sanghal emaw tia haia kaptute hian a tlangpuiin silai siamchawp an hmang duh phian a, kawl phalna an nei lo va, kawl a thiang hek lo va, ramsa leh nungchate humhalhna dan, Wildlife Protection Act a awm a, sapela ram chhuah a thiang lo va, an haia an kah palh hma daih aṭang tawh khan dan an bawhchhia tihna a ni a, hrem chu an phu hrim hrim niin a lang. Ṭhiante sa emaw tia hai a, kah hlum chu thil zahthlak, dan pawisa lo tih tilangtu a ni tih i hria ang u.

Kei pawh hi hai ka awl a ni ang, Magistrate emaw tia min hai te, ADM(J) emaw tia min hai a, Addl. District & Sessions Judge emaw min tia min hai leh District & Session Judge emaw min tih bakah Ukil emaw tia min haitu hi tun thleng hian ka la tawng ṭhin, emaw tia haiah chuan ṭhiante sazuk emaw tia haia kah hlum a pawi ber mai. Nu ṭhenkhatten mipa dang an pasal emaw tia an hai a, tlu tawhte chungah i ṭha si, an ti leh ngawt ṭhinte pawh a pawi em em bawk.

Hai hi a pawi chang a awm ṭhin a, dan bawhchhiatna leh lung in tan theihna a thlen fo ṭhin. Hman kumah tawh, Central jail-ah kan kal a, nula hmel chhe lo bawr bawr deuh hi rei iak a lo tang tawh a, a tan chhan chu emaw tia a hai vang a lo ni a. Zanah mipa pakhat nen an inhmangaih thut a, mipa chuan cheng za note lem kha a lo pe a, zan thim a ni nen, ani khan a lem tih hre loin a tak emaw tiin a lo hai a, mahse a lem a nih si avangin an man phah a lo nih chu. A pawi hle.

Kan Police Officer Pu Das (L)-an nui kiah kiah chunga min hrilh chu, MLTP Act awm tirh khan, Tuichhunchhuah bulah khuan nu pakhat kawng sira ding khan a lei duh em tih a lo zawt a. Ani chuan a duh a, sarangin a fun a, han tem chhin chi a ni si lo. Hmanhmawh tawkin an inpe a, nghakhlel takin in a thleng a, no-ah a han bun chhuak an in chu, a hang dup a ti. Buhfai silna tui lek chu niin. Zu emaw tiin a hai a, tuisik fun te khat cheng zain a lei a nih chu. An vanglaia kan Ukil Pu R.Thangkanglovan a Ukil-pui Pu R.C.Thanga (tunah chuan Kohhran Upa ngat), tuisik a leitir a, Pu RC-a rui tawh lahin hre hrang hek lo, zu emaw tia haiin a zu in hmiah, a ni lo tih pawh a hre chuang lo, a ṭha e. A pawi ber chu emaw tia hai avanga dan bawhchhiatna thleng ṭhin zawk hi a ni e.