Guest writer
KL Liana
EMAW TIA HAI
Hman kum deuh tawh kha a ni a, Gauhati kan kal dawn a, Zanlawn lam kawng aṭanga Kawnpui thlen hma deuh, kawngpui kan chhuak chho, kawng sirah kan han ding lawk, chutihlai chuan Kawnpui lam aṭanga lo kal motor pakhat chu kan bul a lo thlen chuan a ding chat a, pa pakhat vengva hmel tak hi a lo chhuk a, a hming ka theihnghilh ta, ani chuan, “E khai, kha Pu K.L.Lianchia, i dam maw?” tih pahin min rawn chibai a. Kei chuan, ka dam a lawm, i dam zawk maw? Kan ti ve ngawt a, kan dam dun a ni ber e.
Pu K.L.Lianchia emaw min ti a ni ve mai a, mahse ka lo ni si lo remchang a, ka ni emaw tiin min kalsan a, a lawmawm viau, keiniho erawh kan nui kan nui thung. Ka thinrim lo, mahse P.L.Liandinga emaw tiin min hai chu ni ngat se chuan a dan a dang ngawt ang, kan insual a nih loh vek pawhin court-a khin hial ka duh ang, ani emaw min ti se a lawmawm loh turzia leh van sanzia chu in hrethiam mai lawm ni? Ṭum khat chu Silchar lam kawngpui paltlanga khaw pakhata mi hian court-ah thurochhiah nemngheh a, chumi ang chuan rokhawmtu nihna a dil a, thuhretu pawh paruk lai an awm a, VCP leh A.O. pawhin an seal chhu meuhin an hriatpui a. A diltu tan lah a ngaihṭhat thlak a, a siamtu pawhin a dik ngeia ngaiin ngaihṭha takin a thihsan ni pawhin a lang.
The Inheritance of Property Act, 1956 angin miin thurochhiah a siam chuan a tlem berah thuhretu puitling chin pahnih tal an awm tur a ni a, a siamtu leh thuhretute kha an hming ziak laiin an awm tlang vek ang a, an hming ziak pawh an inhmuhpui vek tur a ni. Chu thurochhiahah chuan hretu paruk lai an awm avangin a ngaihṭhat thlak hle. Mahse court-in a nemngheha a pawmpui dawn chuan a dik ngei a ni tih finfiahna turin hretute kha thu a zawhfiah a ngai a.
Thuhretute court-in a zawh fiah chuan, tumahin a siamtu hming ziak lai an hmu lo va, hretute lah an hming ziak lai an inhmuhpui hek lo. A awmzia chu thurochhiah siamtu khan a siam zawhin tute emaw tirin a hrang ṭheuhin hretute kha, a mal malin hming an ziahtir lek chu a lo ni a, hretu tam dul si kha dan ang chuan thurochhiaha pawm theih a ni ta lo, tihna a nih chu. A siamtuin a dik emaw a ti a, nemngheh diltuin chutiang chuan a ti bawk a, mahse an hai a ni ber ang. Thurochhiah siama ngaihṭha taka thihsan, dik si lo a awm fo a, a siam dan chu a la ngai reng a, mahse a chunga dan kan tarlan khi chu tunah chuan an dan thar siam avang khan tihbo, paih a ni tawh thung.
Thingtlang lamah ramchhuak, ṭhiante sakhi emaw tia haia kap hlum ta an tam mai, chanchinbuah pawh kan hmu ṭhin, a pawi hle. Kei sam sei ha kuh hi, nu pakhatin a Pi emaw tia min hai te, kohhran upa emaw tia min hai ṭhinte hi chu ziaawm tak a ni. Ṭhiante sanghal emaw tia haia kaptute hian a tlangpuiin silai siamchawp an hmang duh phian a, kawl phalna an nei lo va, kawl a thiang hek lo va, ramsa leh nungchate humhalhna dan, Wildlife Protection Act a awm a, sapela ram chhuah a thiang lo va, an haia an kah palh hma daih aṭang tawh khan dan an bawhchhia tihna a ni a, hrem chu an phu hrim hrim niin a lang. Ṭhiante sa emaw tia hai a, kah hlum chu thil zahthlak, dan pawisa lo tih tilangtu a ni tih i hria ang u.
Kei pawh hi hai ka awl a ni ang, Magistrate emaw tia min hai te, ADM(J) emaw tia min hai a, Addl. District & Sessions Judge emaw min tia min hai leh District & Session Judge emaw min tih bakah Ukil emaw tia min haitu hi tun thleng hian ka la tawng ṭhin, emaw tia haiah chuan ṭhiante sazuk emaw tia haia kah hlum a pawi ber mai. Nu ṭhenkhatten mipa dang an pasal emaw tia an hai a, tlu tawhte chungah i ṭha si, an ti leh ngawt ṭhinte pawh a pawi em em bawk.
Hai hi a pawi chang a awm ṭhin a, dan bawhchhiatna leh lung in tan theihna a thlen fo ṭhin. Hman kumah tawh, Central jail-ah kan kal a, nula hmel chhe lo bawr bawr deuh hi rei iak a lo tang tawh a, a tan chhan chu emaw tia a hai vang a lo ni a. Zanah mipa pakhat nen an inhmangaih thut a, mipa chuan cheng za note lem kha a lo pe a, zan thim a ni nen, ani khan a lem tih hre loin a tak emaw tiin a lo hai a, mahse a lem a nih si avangin an man phah a lo nih chu. A pawi hle.
Kan Police Officer Pu Das (L)-an nui kiah kiah chunga min hrilh chu, MLTP Act awm tirh khan, Tuichhunchhuah bulah khuan nu pakhat kawng sira ding khan a lei duh em tih a lo zawt a. Ani chuan a duh a, sarangin a fun a, han tem chhin chi a ni si lo. Hmanhmawh tawkin an inpe a, nghakhlel takin in a thleng a, no-ah a han bun chhuak an in chu, a hang dup a ti. Buhfai silna tui lek chu niin. Zu emaw tiin a hai a, tuisik fun te khat cheng zain a lei a nih chu. An vanglaia kan Ukil Pu R.Thangkanglovan a Ukil-pui Pu R.C.Thanga (tunah chuan Kohhran Upa ngat), tuisik a leitir a, Pu RC-a rui tawh lahin hre hrang hek lo, zu emaw tia haiin a zu in hmiah, a ni lo tih pawh a hre chuang lo, a ṭha e. A pawi ber chu emaw tia hai avanga dan bawhchhiatna thleng ṭhin zawk hi a ni e.