PUH DIK LO

Tunah chuan ‘Bar’ thla kan thleng ta, kan hma lawkah Krismas pawh a awm leh reng ta mai. Mahni khaw lama a hmang tura min han hawsan duak mai hi chuan, Pu C.Z. Hualan, Kan thian duhten he khawvelah hian, Min kalsanin ka rilru a ngui; Mahse ka lungngai lo mala ka lo awm hian, Lili par mawi Isuan min awmpui, a lo tih hi a ni leh mai thin.

Lianthuama leh Zokungi te fa hmasa ber Saikhama hi 1902 Mas thla, December khan Vanchengpuiah a piang a. Tum khat chu a pain zawng rual tam fe mai hi amah chauhin a hual khawm ruih ta mai a, chumi avang chuan ani chu koh fiam nan, Zawnghuala an ti thin a. Chu an koh fiamna zawka chu a pu hlen ta a, C.Zawnghuala, C.Z. Huala tih a lo ni ta a ni. Lehkha thiam thei tak a ni a, 1919 khan M.E. passed-in pakhatna a ni nghe nghe a. 1921 kum tir atangin 1930 kum tawp thleng Biate Primary Sikul zirtirtuah a awm nghe nghe a, Biatea a awm lai hian a ni, a hla tam takte hi a phuah ni. 1994, September ni 28 khan Mission Vengah a thi a ni.

Lei lal puan ropui chu a tlawm ang, Lei pangpar mawite pawh a chuai thei; Kan dam lai ni pawh hi a lo la tla ngei ang, Mahse Lal duhawm Isua ka nei, tih hi 1922-a a phuah a ni a, Solomona hla, Ka lo ni e, saron par leh phaizawl lili par chu, tih behchhana a phuah a ni. Lili par a hman chhan pawh hi, Lalpa pian leh sei lenna Israel ram pangpar a nih thu, pa pakhatin a sawi chu a theihnghilh thei lo va, tleirawl kum sawmhnih mi chauh a la ni a, tum khat chu Biate atanga Aizawla a haw tur kalkawngah, ram hnim chi khat, puan tihdum nante pawha an hman thin, ‘ting’ an tih hi a lo par a, chu chu kawnga a kal lai chuan a hmu a, a mawi a ti em em mai a, Lili par mawi Lal Isua ka nei, a ti chhuak ta hial a ni.

1923 kum laihawl vel khan Biate kohhran chu an hlim hle mai a, Chawlhni zan inkhawm bana an zaikhawmte chuan nuam an ti a, an zai ning thei lo, mahse le, tlaivar ngawt thu awm bik hek suh. Tin darh a lo tul lo thei bik si lo, hreh tak leh inngai, zai la kham lo em em chung chuan an haw darh thin a, a tuk Thawhtan khua a lo var meuh chuan hlo thlawh tul lai a nih avangin mite chu an feh bo duak zel mai a. Ani erawh chu zirtirtu a nih avangin sikul a kal lo thei bik lo. A khua a har thei em em mai a, chhun chawlh lai chuan lehkhapuan leh pencil kengin sikul chhak tlangah chuan a han kal a, a han hawi vel a, a lung pawh a lengin, keini lungleng ang ngawt erawh ni si lo khan, van lamah zawk a ni a lung a len ni. Tichuan, Ni tin ka hnenah awm reng ang che Lalpa, Kei pawh i kianga awm ka ning lo; Ka ngaih ni hian chawlhna ram min thlirtir la, Ka zai nang e, lungngaihna chhum hnuaiah pawh, tih hla chu a phuah a, a ziak ta nghal a nih chu. Vawiin thlenga khawhar ina sak hlawh ber pawl a la ni ta zel a nih hi.

A ni e, chu Zoram khawvelah vek chuan, heti hi a ni a, hmasawnna leh changkanna tui lian chuan ni tin thla tin kum tin min hrut a, hmana kan hriat ngai loh leh hmuh ngai loh, Mihring thinlunga lut ngai lo, Mit hmuh loh beng hriat ngai loh, tih hla ang maiin computer, mobile phone, internet, facebook, whatsapp tihte chuan kan ni tin nunte chu a rawn her danglam zo ta, a hming leh enge a nih kan hriat ngai loh No-4 an tih, heroin an tih bawkte chuan kan thalaite a run mek a. Hmana vawk damdawi atan bak hmanna pawh kan hriat ngai loh ganja an tihte pawh chu an lo zu rui zel ta mai a, keinin damdawi emaw kan tih tam takte pawh chu ruih nan an hmang a, ruih-rau chan loh kan hlau emaw tih mai a awl hle.

Khing angte khi ND&PS Act an tih mai dan chuan a khap a, chu dan ang chuan mi tam tak an man tawh a, an man mek a, an la man zel bawk ang. Tin, he dan anga an mante thubuai ngaihtuah tur hian Special Court a awm a, mahse sumdawn nana ti ni lo, mahni tiha tlem te te lo kawl ve, Sap tawnga small quantity an tih ang mansak avanga thubuai neite chu, Special Court kher ngai loin, Magistrate 1st Class-ten an khawih ve thei thung a, an ngaihtuah tur pawh a ni mah zawk. An mi mante reng reng kha a thubuai nen Chief Judicial Magistrate hnenah a thleng vek a, thubuai kha an chhuifel zawha charge sheet an tih mai chu an thehluh hnuah erawh chuan, CJM khan a khawih phak loh a nih avangin Special Court-ah khan a pe chho ta thin a ni.

An mante khan mahniin ukil an ruai thiang a, an ruai bawk thin, mahse rethei ukil pawh ruai ve thei lote erawh chu Court khan Ukil a pe a, a fee chu sawrkar pek tur a ni thung. Thenkhat chuan chutianga ukil an rawih vang chuan hrethiam loin, Ukil-te kha drugs avanga pawisa lo hmu ve a, hlawkna tel ang dawn dawna ngai zu han awma mawle. Tualthat emaw pawngsual emaw, eng thubuai pawh nise, miin an duh phawt chuan Ukil an ruai thiang a ni. Mi an inthah vanga hlawkna neih ve lo tum, tuman an tiin an puh ngai lo. Doctor-ten damlo an enkawl a, damdawi zuarin damdawi a zuar a. Mi dam loh leh natna hlawk nan leh pawisa hmuh nana hman tum, tumahin an ti ngai lo. Chutiang tho chu kan Ukil-te dinhmun chu a ni, tih hi i hre nawn thar leh ang u.