Dan leh hrai: NGAINEP LO

Hman deuh tawh kum sawmhnih kal ta vel khan ka sawi tawh a, tlema kum lama upate chuan kan la hre mahna, chutihlai chuan thangthar zawkte erawh chuan kan hre kher lo mai thei bawk. Chu chu engdang ni loin, Sahuai chungchang a ni a, sahuai pathum a awm, ni lo, pali a ni zawk, tih a ni ber mai. Thil thar leh la thleng tur hian kan lung a tileng lo va, thil hlui leh kal tawh zawk hian a tleng ṭhin zawk. 

Chung zinga pakhat chu han sawi ka duh a, sahuai chi hrang hrangte chu kan Zawlkhawpui hi han thlir ve ula, in hmu mai thei. A hmasa ber chu hla sa huai a ni a. Kan  sakhua leh kohhran hruaitute pawhin Pulpit tlanga pawh an sawi ṭhat duh meuh loh, tangka sum ngainat hi sual tinreng bul a ni, tih ziak hi a ni a. Mahse keini erawh chuan, Lalpa sum ka ngainep a, Rangkachak tangka nen, Vanram thu ka ngaihtuahin a chhunga ka luh nan, tih hla erawh tui takin kan sa thin a nih hi. Mahse sum, tangka erawh kan ngainep lo hle si a ni lom ni? 

He hla hi Mary Ann Kidder-i phuah a ni a. Boston-ah March ni 16, 1820 khan a  piang a, Methodist Episcopal Kohhran a ni a, a chanchin thui tak kan hre em em lo. Vana a kal dawn a, Nunna Bua a hming a chuan phawt chuan khawvel hausakna leh sum leh paite chu chanin engahmah a ngaih loh thu a tlangaupui a ni ber a. Chhandamtu hnenah a hming a chuang ve em, tiin a zawt a ni. 

A chang thumna leh tawpna, Aw chu khawpui mawiah chuan in eng ropui a awm, Chhandam mite thlarau chuan puan var ropui an sin; Sualna a reh tawh anga chung chu tichhe turin, Angel ven khawpuiah khian ka hming a chuang tawh em? Tih lai hian ka lung hi a tileng em em mai thin a. Van khawpuiah chuan in lian tak pakhat a awm ni tur a ni, Chatuan in nuam ropui taka lengte zawng chhungkhat an ni, tih hla ang khan.

Tin, Thupuanah kan hmu a, vanram kan tih chu in lianpui a ni a, a san zawng, a dung leh vang a inchen vek a. A san zawng chu mel 1500 a ni a, a dung pawh chutiang chu a ni a, a vang pawh chutiang tho chu a ni. Kawngkapui pali a awm a, mel 500 dan zelah a ni a awm chu. Kawngkapui pakhata lut a, a danga lut leh tur chuan kal vang vang tham a ni ang. Chutiang khawpa in lianah chuan mihring an leng hnem em em dawn a, chhawng engzat nge kan hre lo. 

Thlarau khawvel a ni dawn a, thlarau len zawng kan hre chiah lo va, Pu R.Thangkanglova chuan, vaihmite tiat a nih phei chuan a leng tam ngawt ang a ti. Nia mi pakhat kawchhunga ramhuai lut kan Lalpan a hnawhchhuah khan a hming a zawt a, an tam a ni ang, Nuaia a ti tawp. Mi pakhat kawchhungah pawh ramhuai nuai an len chuan an lian vak lo a ni chek ang. V.Hawla chuan, Ka Lal ram chuan ni a ngai lo, A hmelṭhatnain khawpui chhung a en, a ti a. Ni leh thla leh arsi, elektrik a ngai lo a, Lalpa hmel thatnain a chhung pawh a tieng kulh mai tihna a nih chu. 

BPL kan tih, an inkhel kan ena kawr pawl ha thin deuh ber, football club lian Mizote pawhin kan hriat lar em em, Chalsea-ah khi hla phuahtu, Kibber-i chu November ni 15, 1905 khan a thi a ni. He hla hi Sap hla a nih avangin Mizo tawnga letlingtu chu Zakunga a ni. Keini ang sum ngainep lo leh duh tak tak, duham em emte pawhin tui takin kan sa thei a, chuvangin hla sa huai kan ni ber mai.

Tin, Thlanrawkpa khuangchawi laia ni a do avanga en duh lova kun tlat, tun thlenga la kun reng, ransa pakhat, zawhte tiat vel emaw ni, tuan rang lo ve tak, ringchih em em, sahuai a awm bawk a. A dawi ru viau ta pawh nise, sahuai a ni tho tho. Chutiang bawk chuan, han hawi vel ila, kan Aizawl khawpui ngat phei hi hi chu zawl duai lai a vang em em a, kham-awih vet vut a ni a, mahse a neite chuan in lian pui pui an sa ding leh luah mai a. A awih poh leh a chhawng tam a ni mai. Thlipui leh rial chu kan hlau lem lo mai thei, lirnghing erawh kan hlau hle thung. Tichuan khampanga in sa huai kan nih chu. 

A tawp ber atan chuan, an thla tin sum lakluh kan hriat chian thawi ve thuakten, ni tin chawnghei ṭawngṭai vawi hnih nei ta ziah se, engmah lei loin an hlawh kha khawl ta zel pawh nise, a tlin dawn emaw ni aw, tihpalh mai awla in lian pui pui an han sa chhawng uaih uiah maite pawh hi sa huai chu an ni chiang a lom, a ni lom ni? Mahse, ni tin chawnghei ṭawngṭai chu sawi loh, chawhmeh nei tha leh tui hlei hlei thehlei man thei hlei hlei ni lawi si, a mak e. Khehpuam emaw damdawi thil emaw avanga in tha pui pui sa huaite pawh an awm emaw ni, ka hre law. Pu Rualkhuma Hmar chuan hetiang chi in hi, damdawi in, a ti. A nih hmel viau loh maw? 

A ni e, vanram kan ngaihdante pawh hi a inang vek lem lo va, han hmu kan la awm miau lo tlat a. Thuhriltu leh zai pawlte pawh an lo reh thuap tawh ang, a thenin an tih laiin Pastor Liangkhaia thung chuan, Thisen, thisen, thisen, tiin bang loin kan zai ang, a lo ti ve leh tlat thung, a khawi zawk nge ni dawn tih erawh kan hre mai rih lo thung. Missionary pakhat, Mizoram chhung si, khawthlang lama kalin a sawi ka la hriatreng chu, hla pakhat chauh an thiam a, a ti. Krismas kan han hmang a, kan hlim ve khawp mai, mahse hla dang an thiam si lo, han thlang dawn ila kei chu ka haw dawn, an ti zel bawk si. Kan sa zo chiah a, pakhat a lo ding a, hla ka thlang ve dawn, a ti a, kan sak zawh chiah kha a rawn thlang a, hla dang sak ve hi ka chak theihzia mai chu aw, a ti. Chutiang deuh chuan Thisen, thisen, thisen tia bang lova chatuana zai ngawt mai chu, hla dang sak a chakawm duh khawp ang. 

Engpawh nise, rangkachak tangka phei chu ngaina emaw ngainep emaw turin a hmuh pawh ka la hmu lo. Hla sa huai pawh ni ila, in sa huai pawh ni ila, dan a kalh lova diktaka sak a nih phawt chuan a ṭha vek a, hla sak huai phei chuan eng dan mah a kalh ka ring chiah lo. Mahse ND&PC Act emaw PC Act emaw kalha a sakna pawisa kha kan la lut a nih chuan sa dawi deuh mah ila a dik tawh lo hrim hrim. Kan Pathian pawh khian dan bawhchhia hi a haw em em asin. Eden Huanah khan a dan siam Adama ten an bawhchhiat pawh khan a ngaidam lo. Chuvangin, keini pawhin khua leh tui kan nih angin hla sa huai pawh ni ila, dan erawh i zawm ila, dan bawhchhe huai nih kha a hlauhawmin a tha lo ber zawk si a.