Guest writer
KL Liana
CHANG 370-NA CHU
Lunglen lam thu ringawt hi chuan a daih bik chiah lo chu a ni e. Fur khawthiang te hian lung a tileng thin a, tunah hei August thla kan hmang mek a, lo zawh thla a ni ber a, September thla han kaite hi chu a tul zual deuh an ni fo thin. Rengchal leh ngirtlingten vau ngawpuiah min awi hler hlerh a, khaw tha van dumpawl thiang vuk hnuaia lo kan zo thin te tak kha aw.
India danpui chang 371-G kha keini Mizoram a bika enkawl kan nihna a nih vangin kan sawi fo thin a. Mahse kan tunlai India ramah chuan, a bika enkawl a nihna thin chang, 370 chu kan dan siam pawlin hnawlin, Jammu & Kashmir State chu, Union Territory pahnihah siam a ni dawn ta zawk hian ram pum a nghawr nghing a, titi dang a leng meuh lo chu a nih hi.
He chang 370 hian India President chu, India dan chang thenkhat he State-a hman ve tul loa a ngaihte hman lohna tur leh hman tul a ngaihte hman theihna turin thuneihna a pe a ni, vide Mohd. Subhan vs State, AIR 1956 J&K 1: 1956 Cr LJ 48 (FB). India danpui an siam lai vel pawh khan an lo buai phah deuh viau nghe nghe a. An hotupa ber Dr.B.R. Ambedkar phei chuan, hun lo kal zel tur atan hetiang a awm hi a tha loin India ram ngelnghehna tiderthawng thei tur a ni, a ti hial a ni. N.G.Ayyangar erawh chuan a hun lai ngaihtuahin leh Kashmir dinhmun enin a tul bawk si a ni, a ti thung.
India-in independence kan hmuh ni, August ni 15, 1947 khan, Quit Kashmir Movement an tih mai hruaitute zawng zawng chu lung inah tantir vek an ni a. Maharaja Hari Singh khan Kashmir hi India-ah a bet dawn nge Pakistan-ah zawk tih engmah thutlukna a la siam lo va. A ngaihtuahnaah a khawi mah mah zawm lova independence nih te pawh a awm zawk a. A duhdan ang chuan zawm tur chungchang chu thutlukna a siam hma chuan Governor General Lord Mountbatten-an ni 25, July 1947-a a lo puan tawh angin chutihlaia a dinhmun ang anga awm zel rih chu a ni.
India chuan chutiang dinhmuna a awm ngawt chu a remti lo va, chutihlai chuan Pakistan thung chuan Instrument of Accession an tih mai chu ziak ngeia a remtiha Pakistan a zawm dawn phawt chuan a remti thung a. August chawlhkar hnihna, 1947 khan Pakistan puihnain Poonch-ah helna a chhuak a, see White Papers on Jammu & Kahir, N.Delhi, 1948, Documents, Part 1, pp 6-13. Ni 20, October 1947 khan tlang mi hnam kawlh tak takte chu ralthuam tha tak nen Jammu and Kashmir ramri chu an bei a, Srinagar khawpui runah an vau nghe nghe a. Chutihlaia emergency administrator, Sheikh Abdullah thurawn angin Maharaja chuan Governor General lehkha a thawn chuk chuk a. India zawm a duh thu leh hnam kawlhsen ten Srinagar an run tur chhan tura sipai chakna hmanga pui tura a ngenna nen.
October ni 27, 1947 khan Governor General Lord Mountbatten chuan, Maharaja Hari Singh-an Instrument of Accession an tih a hming a ziak hnan chu a pawm a, Maharaja chu Jammu and Kashmir ramawptu, Ruler a ni a, see A.S.Anand: The Constitution of Jammu and Kashmir-Its Development and Comments, 2nd Ed., pp 90-91. Lord Mountbatten chuan Maharaja hnenah chuan D.O. lehkha an tih chu a thawn a, India rama a rawn bet ta pawh chu a pawmpui tih a hrilh nghe nghe a ni. Amaherawhchu India sawrkar policy angin India-a rawn beh chungchang thu chu nakinah State a lo ralmuana a rawn runtute pawh Kashmir leilung aṭanga umchhuah an nih hnuah Kashmir mipuiten an la ngaihtuah tura tih a ni.
Mipuite duh angin 1948 khan National Conference chuan sawrkar lailawk a siam a, 1951 khan an State tana danpui turte pawh an siam a. 1954 khan India rama beha awm ve chu lungrual takin an pawm tlang a. Chumi ang chuan Jammu and Kashmir danpuiah pawh, Jammu and Kashmir State chu India ram bung khat a ni, tih chu telh a ni ta nghe nghe a. Chuvangin Jammu leh Kashmir India rama a rawn awma a tel ta hi dan ang thlap a ni a, a mipuite duhdan ang a ni bawk. A famkim a, dan ang a ni bawk a, tih danglam theih pawh a ni lo, see Dr Justice Adarsh Sein Anand, Judge, Supreme Court of India: Accession of Kashmir- Historical and Legal Perspective, C.L.Agrawal Memorial Lecture, published in (1996)4 SCC(J), p 11 at p 19.
Tichuan State of Jammu Kashmir India-a a rawn awma a rawn tel hi a dikin anmahni duhdan a ni a, tihdanglam theih a ni tawh lo, vide The Constitution of India, An Analytical Approach, Second Edition, by H.K.Saharay, MA(Triple), MCom, LLB, barrister, p 795.
Tunlaia keini India rama kan buaipui ber leh titi tiamtu ber pakhat a nih avangin dan zirna ni pah fawmin kan Danpui chang 370-na lo pian dan leh kalphungte chu kan lo hriat sa tawh pawh a ni mai thei e, mahse chuti pawh ni sela, kan hriatna tizautu atan leh danpui kan zirna a ni pah fawm zel avangin ka han tarlang ve leh a ni e.
Amaherawh chu he State-in Special provison a lo neih, kan danpui chang 370 erawh chu kan dan siam pawlin a paih bo tain State pakhat ni thin kha U.T. pahnihah a siam dawn ta thung a nih hmel a, chu chu dan siam pawl Parliament thu thu a ni reng a. Chu chu danpui chang 3-naah chiang takin a awm a, keini tan pawh kan hriat ve mai mai tur nia ka ngaih chu he lai danpui ang hian Parliament hian, ramri buai chungchangah thu a nei a, a sawn thei bawk a ni, tih hi kan hriat ve mai mai a tha awm e. Ramri kha a sawn daih thei a, State pakhat a ti te theiin a tilian thei a, pakhat kha pahnihah pawh a siam thei bawk, tihte pawh hi i lo hre nawn leh mai mai ang u.