Dan leh hrai: ZO PANGPAR MAWI

Kumtluang par mah hian chuai ni a nei thin a, Chuailo par pawh a uai hun a awm thin, Khawvelah hian hlun chhung reng an awm lo, Tapin lungduh kan then fo thin, tih ang mai khan khawvelah hian tumah kumhlun tur tur reng kan awm lo va, famkin reng kan awm hek lo. Famkim lohna khawvel, kan Lalpa meuh pawh an khenbehna hmunah hian, tumah mi fel tak reng an awm lo, pakhat te mah an awm lo, tih a ni si a.

Mizote tana thu leh hla lama kan kungpui leh pangpar mawi chu, a vul lai takin a tliak ta mai a, Enge Lal rawn lova di in chhai, Moab kawna thamral leh mai tur Siali, Kumtluang thai tur mah ni si hlei lo, unauten an lo ti thin ang mai khan, kumtluang Zo Pangpar mawi vul reng tura kan lo ngaih leh duh chu, kumtluang vul reng tur a lo ni si lo va, kumtluang vul tur mah ni si hlei lo, a lo ni zawk a. Ka par mawi kung vul lai a tliak, Piallei thuah riat hnuaia zal chu, Tawn leh ni reng a awm dawn lo khawvelah hian, Ka tap tlang rel ka dawn zo lo, tih hla angin kan Zo Pangpar Mafaa chuan min lo liamsan ta.

A kum a la tam lo, a la upa lo, mahse a kut chhuak leh sulhnu chu kan chantawk a lo ni ta, khawvelah hi chuan kan tawng leh tawh lo ang.  Sap tawng a thiamzia leh Mizo tawng a thiamzia chu sawi vak a ngai lo, a hretu chu a thu ziak chhiar thinte kan ni e, ka tluk lohzia kha ka hre chiang hle. Fiamthu pawh a thiam em em a nih kha tu’n kan hai lo. 

Kan sawi tak khawvel famkim lohna ramah hian, famkim lohna lai leh chak lohna laite chu a nei ve ngei ang, chu chu a anpui ngeia a siam lei mihringte hian kan neih vek a ni. Kan tlin lohna lai leh chak lohn laite hi insawisak dawn tai la, tunge sawi tur nei lo khawvel mihring zingah awm thei ang le? Chutiang bawk chuan thatna lai pawh mi tinte hian kan nei vek a, mawi lohna lai aiin mawina lai zawk hi kan inhmuhpui zawk tur a ni dawn lom ni?

Kan Lalpa khan khawvel a fan laiin, a zirtirte nen an kalnaah kawng sira ui thisawn uih tawh puam uk mai hi a lo awm a, mi dangte chuan an ten a, an chil te an chhak a ni awm e, an demawm hran hauh lo mai. Mahse kan Lalpa erawh chuan a ka a han keu a, a ha, a ngho var chu a hmu a, a va mawi em, a ti, an ti thin a ni lom ni kha? Ui thi uih puam ukah pawh ani chuan a tenawmna leh mawi lohna lai ni loin, chutiang a ni tawh chung pawhin a mawina la awm ve chhun a ngho var chu a ni, a hmuh chu.

An sawi ka la hriatreng chu, tun hma deuh khan Treasry Square-a sangha an zawrh kha, pitar pakhatin lei a tum a, a duhtui em em a,  a en lawr a, a kep leh pangparh laite chu a keu lawr a, a hnim a, a thar lo a rim a chhia, a uih, a ti a, a let a let kual a. Amah chuan a phun a phun a. A sangha zuartunu ngaihdan a ni vak lo a ni ang, chutia a sangha zawrh ve lai a lei a zeng pawh ni si lo, sawisel lai tur zawng a ti a ti mai chu ningin, ka pi, nang pawh let let che ila, keu keu che ila, hnim lawr hnim lawr che ila, a uih laite chu a awm ve tho ang, a ti e, an ti. A dik ang.

A ni e, kan Zo pangpar pawh kha a mawi lohna leh a vul lohna lai zawnga pitar sangha lei tum kan sawi ang maia lo let kual an lo awm pawh a ni mahna, chutiang tur chuan leh leh dawl lo tur ber zawka chu keimah hi ka ni tih chu a hre chiang bertu ka ni ngei ang. Mahse kan Zo Pangpar chu a mawi em em a, thu leh hla mawi leh kan Mizo tawng tihausaa tiphuisui turin tam tak min hnutchhiah a, Sap hla ril tak tak keinin Dictionary nen tang kawp pawha a awmzia kan hriatfiah thiam phak lohte chu Mizo tawngin mawi em emin min han chhawpchhuahsak thinte kha tunge haider thei awm ang le?

Chu chuan a Sap tawng thiama a rilzia a tilang a ni mai lo va, Mizo tawng a thiamzia pawh a pho chhuak em em. Mizo ni reng sia mahni tawng pawh thiam em em lem lo, hnam dang tawng pawh thiam chuang si lo kan tam em hi. Tunlai internet khawvelah kan cheng a, kan thalai kum lama naupang zawngten Mizo tawng dik mang lo bakah a sipel dik lo, kim lo, ngaihruata lunglen hril chang chang hi social media lamah chuan an uar em em a ni, tih kan hre theuh awm e. Chutihlai chuan ani thangthar zinga mi naupang tein Zo tawng mawi tak taka thu leh hla min han hlui thinte kha, min kaihruaitu a niin amahah zir tur kan va ngah em. Chula uai mai tur hian kan la phal lo.

Tuar zawng a har ngei mai nang han then chu, Mahse tuantulin a nang si, Ka hrilh tam ta che i tawngkam nghakin, Aw min hrilh rawn zanin ngeiah, tih ang mai khan, van pangpar leh lawmna chul lo chuai ni reng nei lo tur ni bik si lo ta chu, tuantulin a nang ta, thu leh hlaa kan Arsi eng mawi tak chu a her liam ta si a. A thu leh hla atang khan lehkha a chhiar peih a, a rilzia pawh hai chi rual a ni hek lo. Ka chantawkah ka lungawi lo, Ka dam chhan ka luah zo si lo, tih hla ang maiin a thu leh hla hlu leh zir tlak tam tak min hnutchhiahte chu kan chantawk a ni ta, kan lung erawh a awi lo, a tawngkam chhuakah kan lungawi lo ni loin, hun lo taka min her liamsan taah zawk a ni e.

A ni e, a thu leh hlain tuma pawi reng a sawi lo ve. Kan thu leh hla ziaka kan dah te, tawngkam chhuakte hian mi dang pawi a sawi thei a, mi dang tan hmingchhiatna a thlen thei thin asin. Dawta in puh te, thudik pawh ni ang sela, ram leh mipui tana tangkaina leh pawimawhna reng nei lo sawi ang chite hi, intihhmingchhiat man chawi theih a ni a. Miin court-ah an khing thei a, chutiang chu civil case an ti a. Tin, a hrema hremna lam, criminal case an tih mai ang aiin thubuai a siam theih bawk a, IPC an tih mai chang 500, 501 leh 502 angin hremna dan a awm a, kum hnih lung in tan theih a ni a. Pawisa chawitir theih a ni bawk a, tantira chawitir theih a ni bawk.

Thu leh hlaa ka Zo pangpar mawi chu a chul zo ta, a vuaiin a uai ta, mahse Mizo hnam a awm chhung hi chuan engtikah mah amaha kha erawh chu a chul dawn lo va, a nung reng tawh dawn a, kan theihnghilh ngai dawn lo thung a ni.