Dan leh hrai: PAWLA SAI

A tua mahin la hmu kher mah lo ila, hmana kan pi leh pute Pialral aia nuam Vanram kan nei tawh a, kan hlimpui a, kan lawm a, a taka hmu tawh erawh kan awm lem hlei lo thung. Kan naupan laiin an sawi ka hriat thin chu, Chalhfilh tlangah khian zawhte ki nei a awm a, a hmu chu an thi zel a, a hmu lo pawh an thi tho a, hmu erawh an la awm lo, an ti thin a, a dik ka ring khawp mai. 

Mihring kan thih hian kan thlarau chu chhipah a chhuak a, tungchaw a zawh chho a, khanchhukah a kal a, liang a zawh leh a, Rihdil khi a kalna kawng a tlawh ngei ngei tur niin an ngai a. Mi naran thlarau chu Mitthi khuaah a kal a, thangchhuah nu leh pa te, sa kap thei te chu Pialralah kalin hna pawh thawh ngai tawh loin fai sa ringin an awm der der tawh nia ngaih a ni. 

Mithhi khaw kawtchhuahah chuan Pawla a awm a, sairawkherh lianpui mai a nei a, Mitthi khuaa lut turte chu mipa an nih chuan hmeichhe ngai tawh leh la ngai lo chu a lo hre mai a, nula pawh tlangval ngai tawh leh la ngai lo chu a hre zel a. Tlangval nula ngai miah lova kal leh nula tlangval ngai tawh chu a sairawkherh chuan a perh pawp mai a, a na em em mai a, kum thum a ngawt an ti. Chuvang chuan Pawla sai pumpelh nan tlangvalin nula ngaih hram a tum a ngai a, nula lahin tlangval a ngaih loh hram a ngai thung, a inkawlkalh hle. 

Chuvang chuan tlangvalte chuan nula an ngaih tawh chuan Pawla perh, a sai kha an hlau tawh lo va. Di nei lo Pawlan a sai an ti, Fam mah ila min sai bil tawh hlei lawng e; Ka nemrang puan tial ka di zawnna, an lo ti thin reng a nih chu. Lo thi ta pawh ni se, Pawlan a sai an hlau tawh lo, mahse chutihlai chuan nula lam thungin an hlau nge lah hriat ni suh le, hlaa an tlangau ve erawh hriat tur a vang hle thung. Nausen chu Pawla khan a sai ngam lo an ti.  Ani khan mi perh teh vaih, lo puitling ve ila, mi that sa kap pawh ka ni theia engtin nge ka awm dawn tih i hre hleinem, tiin a ke a per terh terh a, a dik ve bawk sia, chuvangin a perh ngam lo, an ti.

 

Tunah erawh kan nun a dang ta. Aw en teh an nun a dang ta, Chu ram ropui han thlengte zawng, An lungngaihna lawmah a chang, Thihna chatuan nunnaah nen, tih ang mai khan, Pawla chu a bo ta, a sai lah kan hlau tawh hek lo. Nula leh tlangval kan tih lah a danglam ta bawk. Hmanah kha chuan kum sawmparuk chin chung lam kha chu, nula, puitlingah kan ngai thin a, chu chu dan pawhin a sawi ang a ni a. Pawla sai hlauh leh hlauh loh lam ni loin, tunah chuan kum kha a lo danglam zo ta, kum sawmpariat chung lam kha puitling tih a ni ta thung. 

Josepha hre ngai lo lal dang an lo awm ta a, tih ang deuh khan, Pawla pawh hre lo thangthar kan tam ta, keini India ramah ngat phei chuan hnam dang Mizo ni ve lo Pawla hre lo hi a maktaduai tel an awm a, Pawla sai reng an hlau ve lo. Chutiangin chi tin hnam tin awmin kan sakhua biakte danglam hlawm mah sela ram pum atan Pialral ni loin Mitthi khua ni hek loin, dan zawk chu kan zavaia chungah a awmin kan tan siam a ni a. Pawla sai hlau mah suh ila, ka pu Vawm Vawma tui a ni, i in ngam leh in la, i dawt ngam leh dawt la, tih ang mai khan a bawhchhetu erawh danin a hrem thung dawn a nih chu. Pawla sai nge hlauhawm zawk tih erawh ka hre chiah lem lo. 

Di nei lo chu Pawlan lo sai tawh thin mah ni ang sela, di neih lam a ni ta lo ve, neih loh lam lah a ni hek lo, dan siam belha siam thatna an tih mai, The Criminal Law (Amendment) Act, 2018 an tih mai chu nikum 2018 khan India rama kan dan siam pawl chuan a siam a. Chu chu India sawrkar chanchinbu, Gazette of India an tih maiah chuan August ni 11 khan chhuah a ni a. He dan siam that hi nikum April ni 21 aṭanga hman tur a ni. 

President hian dan siam pawl, Parliament kan tih mai a thut khawm lai a nih loh a, ram tana tul nia a lan si chuan ama thuin dan, Ordinace an tih chu a siam thei a. Chu chu dan siam pawl dan siam ang thoa hman tur a ni a. Mahse dan siam pawl khan thla ruk a ral hmaa dan anga a pass a ngai a, a pass loh chuan a tawp mai thin. Mahse a pass erawh chuan kha Ordinance kha dan tak tak a lo ni tawh thung thin a ni. Chutiang chu a nih avangin President dan siam chu chhhunzawm zel nan a siam a nih chu. 

Ka thlawhlai pangpui a thuam laiah, Chung muvanlaiin chhawl a bang e, Kei zawng lalngo ngaih ka bang thei lo, tih ang ngawt a ni lo. Hmeichhia kum 18 la tling lo chu, a duh ve em em zawk pawh ni sela, mipain a mutpui chuan pawngsual a ni tho tho. Chutianga lo ti, dan bawhchhia hi an awm fo a, a puitling ve uaih tawh a, amahin a zir loh leh a duh ve reng a nia, pawngsual a ni thei lo reng reng, tia ka beng hriata sawi ta hi ka hre ve nual mai. Mahse ngaih dan mai a ni e, dan erawhin chutiangin a ti lo. Kum 18 a tlin loh chuan, kum 17 leh thla 11 leh ni 27 pawh ni ang sela, pawngsual a ni tho tho. 

Pawla sai ai khan a hremna hi a hlauhawm zawk mahin ka hria. Kum 10 aia tlem lo tan tur a nih mai bakah pawisa cheng tam tak chawitir tel bawk tur a ni. Dam chhung tantir theih a ni bawk. Tin, kum 16 hnuai lam chutianga lo mutpuitu phei chu e, Pawla sai chu kum thum a  ngawt a na a, he dan IPC/ POCSO ang hi chuan maw a rei lo bera kum 20 tantir tur a ni a, damchhung a tantir theih bawk a, chawitir bawk tur a ni. A pawisa kha hmeichhe chhawmdawl nan khan pek tur a ni nghe nghe a. 

Pawla sai ai chuan a hlauhawm zawk i ti ve lo em ni? Tin, kan sawi tawh thin ang khan, dam chhung tih hi kum 20 anga ngaih tur a nih kha. Mahse pawngsualtu hremnaah chuan a ni ve ta lo thung a, damchhung tih chu dam chhung tak tak, a thih hma tihna a nih chu. Chuti a nih chuan court-in pawngsualtu a hrema damchhung tang tura a tih chuan a thih hma chuan a tang tur a ni mai. 

Tunah Pawla sai hlau tawh lo mah ila, he dan hi chu i hlau ang aw, kan fela dan kan zawm duh vang a nih loh pawhin kan hlauha a hremna a nat em avang tal pawhin he dan hi i zawm hram hramin i bawhchhe ve lo ang aw.