NAUPANG ENKAWLTU TUR

July thla hi keini Mizote chuan Vawk­hniakzawn thla kan ti thin. Kan Mizoram Calender-ah pawh a dik takin an ziak nghe nghe a. Mi thenkhatin Vawkhniakzawn ni loin, Vawkhniahzawn tih zawk tur tia an sawi leh an ziak kan hre thin awm e. Tin, Calender thenkhatah pawh Vawkhniahzawn thla tia dah an awm nual mai.

Ruah hi tlem te tein a phingphisiauin an sur thin a, khawlaiah vawkhniakte hi a diak avangin chirhdiakah a inzawn litlet thin, chuvangin Vawkhniahzawn ni loin, Vawkhniakzawn Thla tih a ni. Vawkhniah ni lon a hniak zawk a ni inzawn lit let thin. Kumin khua chu ruahtui a tam lo em em a, Vawkhniakzawn Thla ni khat khua a lo var a, zing a lo nih meuh kha chuan, ruah phingphisiaua sur chu a hnai lo lutuk, van dumpawl a lang thiang ruih a, fur khawthiang kan tih ang kha a ni e, a lunglen thlak hle mai.

Kan tum ram lamah kal ila, kei tehlul hi, nupa inthen emaw innei lova fa nei emawte hian, naupang hi kum thum an tlin hma chuan nu hnena awm tur a ni lawm ni?  An duhthlanna zawk zawka awm tur a ni lawm n? tia min zawt an awm chawk mai. Dan a awm a, dan angin naupang awmna tur, a enkawltu tur chu court-in a ruat tur a ni mai zawk. Tun hma, District Council Court kan neih lai khan naupang enkawltu nih inchuh thubuai hi a awm fo thin a. A chang chuan court-in thaa a ngaih chuan naupang an awm duhna a thlantir chang a awm bawk thin a, a tlangpuiin an vau emaw a nih loh chuan an awmna an thlang thin. Nu hnena lo awm an nih chuan nu hnena awm an thlang a, pa hnena awm an nih chuan pa hnen an tlang thin chawk. Tin, a tuemaw zawkin an vau emaw nia court-in a hriat phei chuan a inchute pawnah an chhuahtira an awm loh hlana an awm duhna zawk sawi tura tih chang a awm ve zeuh bawk thin a ni.

Kum sawmthum chuang a ni ta, tum khat chu Lungleia Subordinate District Cuoncil Court-ah khan Nupa inthen hian naupang awmpuitu nih an inchuh a. naupang palite kha an pa kiangah an awm vek a, an hringtu nuin a ngai si a, awmpuitu nih a dil a ni ber. Chumi tum chuan Court khan naupangte kha an nu leh pate awm lai ve vein an awmna duhna a thlantir a, pa hnena lo awm sa an ni bawk a. An pa hnena awm an thlang vek a, hmangaihtu nu pawhin tihngaihna a hre bik lo, a nui ringawt. A, an pa hnena awm an duh si chuan an awm mai lohin, a ti a, lungawi tak chuan a awm ve ta tho mai.

Tum khat chu, Aizawl lam court-ah thung, hmeichhe naupang, tleirawl ni ve tawh kum 14 mi hi a nu leh pain awmpuitu nih an inchuh a. An innei chiah lo a ni awm e. Chuvang chuan naupang kha a pu, a nu pa bulah awmin a seilian a. Court chuan a nu leh pa awm laiin a awmna duhna a thlantir a, ani chuan a pu hnena awm a duhthu a sawi a. Awmpuitu nih inchuh a nu leh pa pawhin sawi tur an hre lo, court chuan a duhnaah chuan a awm mai tur a ni dawn lom ni? Tiin a zawta anni pawh chuan nih mai loh chuan an ti. An chang lo ve ve.

Tum khat chu naute pa pawh ni lo, a pa nau mipa leh naute nu hian naupang awmpuitu nih an inchuh a. Naute hnute hne lai a la ni ang lawi a.  Naute patea chuan bawnghnute leh Amul-in ka chawm mai ang a ti. A thubuaia a landan chuan naute nu khan fa dang la te tak te te pahnih a nei a, chawhmeh a zuar a, em phurh ngai a, naute puak ngai bawk, a buai thin viau a ni ang.

Chu chu thudang ni se, chawltuiningzu an tih mai hi a hawp, ni lo, a in ve thin niin a lang bawk a. A han ruih chang khan a lo kal ngil theih reng lova a tluk palh changte a lo awm ve a, a nau puak ai maha a hmathlak thlak thin chu a delh thleh thawi thawi thuak changte pawh a awm bawk thin a ni ang. Chutah chuan a la tawp mai lo cheu a, eng emaw chang phei chuan a naute chu a chawhmeh zawrh emaw a ti palha a lo zawrh tituai deuh roh chang te a awm deuh bawk a. Court khan a nu a hringtu bula a awm aiin a pa nau enkawl tha zawkin a hria a, hnute a la pek lai a nau pawm lai chu a nu a hringtu chhuhsakin a patea a pe daih.  Naute nu pawh chu a lungawi a ni ang, court sangah a appeal duh bik lo.

Kan dan thar ti mai ang, The Mizo Marriage, Divorce and Inheritance of Property Act, 2014, chang 17-naah hetiang chungchang hi a awm a. Court-in a ngaihtuah tur bera zawk chu, naupang kha a nakin hun zel tur ngaihtuahin, an zirna atan te, an seilenna atan te, tu hnenah nge awm se tha ber ang? Tih kha a ni. Entir nan, pa ni mahse damdawi ruih ching emaw zu ruih ching emaw, jail hrik emaw tih tur khawpa tang reng mai ni ang sela, a fate han enkawl tura ruat chi a nih a rinawm loh hle.

Chutiang bawkin, nu mah nise, fawr bo reng mai, mipa dang dang kawp lawr, rui ve deuh reng mai ni ta sela, naupang enkawltu atana han ruat chu a chi kher loh hmel tho mai. Chuvang chuan, naupang duhthlanna ni loin, an tan tu hnenah nge awm se tha ber ang tih kha court chuan a ngaihtuah tur a ni. A enkawltu atan tha ve ve, iaiawm loh ve ve ni ang sela, naupang duh han thlantir erawh a awm ve viau tho mahna le.

Tin, naupang kha kum thum a la tlin loh erawh chuan nu hnena awm tura ngaih a ni a, mahse chutiang pwh ni ta tehreng se, nu kha naupang enkawl tlaka court-in a ngaih loh chuan nu hnenah a awm tur a ni, tih ngawt a dik chuang lo, hetiang hi a chunga kan sawi tak dan ang chu a ni a. Mizote hian kan hnam dan ang khan mak emaw sumchhuah emawa inthen kan la ching tho zel a. Khi dan ang khi chuan eng ang pawhin inthen dawn ila, court phalna dil a ngai tih hi kan hre hlawm em aw?

Hmeichhain sumchhuahin pasal then a duh chuan court-ah a dil a ngai a, mipa pawhin a nupui a then duh chuan a dil a ngai tho. Court-a dil si lo hian kan lo inthen vel mai mai lo maw? Pathianin a zawm tawh chu ihringin then suh se, tiin han intiam viau mah ila, zawm tluan thei lo kan awm leh thin chu a nih hi.