Dan leh hrai: LAL SIPAI KAN NI A

1990 bawr chho vel khan, Remsangpuii Pa, Pa Ranga (L) nen kan khel chiam tawh a, chu chu Lalber sipai kan ni, Thisena tlan kan ni, tih EL Nathana phuah hi a ni. Pa Rangan a rilrem theih loh a awm a, chu chu: Kan Lal Isua an khenbeha a chunga hming awm chu, Lal sipai kan ni a, tih lai hi a ni a. A ni ve viau lahtak bawk a, keinin kan Lalpa an khenbeh khan, a lu chungah khan, Nazaret Isua, Juda-te Lal, tiin an tar ni maiin kan lo ral hriat thawi ve thuak lai khan, he hla aṭang hi chuan, kan Lalpa lu chunga a hming awm chu, Lal sipai kan ni a, tih a ni ta daih si. 

Lal-sipai-kan-ni-a, tih kha kan Lalpa hming a lo nih si chuan, UPC-ho ṭawngṭaia a tawp a, Isu i hmingin kan dil a che, an tih hi, Lal-sipai-kan-ni-a, i hmingin kan dil a che, ti tawh awm tak an ni. Ka u, Revd Chuaua te ang chu an Halelui tuar tuar hial ang. Halelui sawi taka zarah chuan han peng leh lawk ila. Pa Ranga a thih khan, a tukah Nu Buangi(L), Remsangpuii Nu khan phone aṭangin min rawn bia a, kan pa ṭhian i ni si a, tinge i lo va lang har ve, a rawn ti a. 

Ka hman hun chawhnu lamah ka zu kal a, kan inhmu chu, e he, kan pa ṭhian ni si, amah ang rual i ni ang chu tih nakalai chuan i va la naupag si ve, min lo ti top. An zaia an hlim hle a, an lam mup mup a, kan zirtirtu hlui Pi Rami kha a ṭul hle a, rau a chang chhah a ni ber ang. Mi pakhat hian zun chhuak te in awm chuan he lamah hian zun in a awm a nia, tiin varanda-a inthiarna chu a kawk a. Pi Rami khan ring tawkin, Haleluia….a lo ti. Ka nuih kha a za deuh a, a Halelui chhan kha mak ka ti deuh a, a zun a chhuak a nih dawn hi, ka ti rilru ta mai mai a. 

He hla hi Rev. Bankuaia lehlin a ni a, sak hlawh tak a ni bawk. Khuangchawi thla ni 17, 1918 khan Tirhkoh atan lak a niin Khawbungah dah a ni a, 1938 thleng a awm a ni. Khawbunga a awm lai hian a ni mai thei, kohhranin pa pakhat an phuar a, chutah chuan ani hian a chhui a, enquiry a la tihna a ni awm e. An phuar chhan pawh a nau awm paha a hla sak vang a ni a. Chu chu, Ka bai mai dawn e, ka arpa hluisen khuan mawia, A thak nan kan huana vaihmarcha, tih a ni a. 

Pu Bankuaia chuan an phuara chu thu a zawt a, ani lahin ka bai mai dawn e, ka arpa hluisen khuan mawia, ka ti a ni mai a, mi ar ka ruk pawh ni lo keima arpa a ni a, ka duh leh ka bai ang a, ka duh leh ka chhum ang, kohhran pawi a sawina tur ka hre lo reng reng. Tin, a thak nan pawh ka huana vaihmarcha, ka ti a, mi huana mi ka ruk pawh ni lo keima huana mi ngei a ni a, pawi a sawi ka hre lo, tiin a ṭang khawh ve tlat bawk si.

Tirhkoh Bankuaia chuan Upaho chu thu a zawt ve thung a. Lehkhapuanah a ziak a, Ka bai mai dawn e, tih hi in hua em? A ti a. Haw lo, an ti a. A chhanna chu a ziak thlap a, Haw lo, tiin. A nih, Ka arpa hluisen khuan mawia…., in hua em? A ti leh a. Upaho chuan, haw lo, an ti a. A nih, a thak nan kan huana vaihmarcha….in hua em? A ti leh a, Upaho chuan haw lo, an ti leh a. Ani chuan, tlar khat te te chuan in haw lo vek a, a vaia a infin khawm khan in haw ta mai chauh a ni maw? In phuarna chu ka phelh nghal e, a ti e, an ti. Kan Lalpan, engpawh leia in phuar chu vanah pawh phuar a ni ang, a ti a, vanho pawhin lo phuar ve ta pawh nise a phuar chhan kha ropui an ti lutuk bik lo mai thei. 

Rev. Bankuaia hi 1890 khan a piang a, Hmar Darngawn hnam a ni. Chanchin ngah tak a ni a, hla pawh eng emaw zat a letling a, kan hriat lar deuhte chu, Aw fak ru Pathian Beram No, Kalvaria thi kha, Lo haw ru hming hlu i fak ang, Lalber sipai kan ni, Tunah hnehin leh ngam zel turin, Isuan ro a rel e, tihte leh Jordan lui kamah ka ding a, Nghakhlel takin ka thlir tihte hi an ni. 

A pianna khua hi Bunghmun a ni a, a pian hmain a pa Lala chu a thi a, naupang te a la nih laiin a nu a thi ve leh ta mai si a, a u Kawia nen rethei takin Chhawrtuiah an khawsa ve hram hram a. Mautam hmasak khan buhfai an phur thin a, a hla si a hah thei hle a, chuvang chuan lehkha zir a chak a. Dr Frazer-a hnenah khan a dil ve ta chawt mai a, ani pawhin a lo khawngaih a, Lower Primary thleng a zir a. A zir zawh chuan Chhawrtuiah a haw leh a, tum khat chu C.I. puak a phur a, ani chuan C.I. hna emaw Pathian thu emaw zir turin a rawn a. Zosaphluia hnenah a dil a, a zir ve ta a.

Unauten, Kan zirna khawl zawng a dang mang e, Cherra val leh BD an vai ta si a, Kan lal lai sang lur e, sang lur e, an lo tih thin Cherra-ah 1916-ah a zir a, 1918-ah a zo a. Tichuan Tirhkoh a ni a, Khawbungah an dah ta a ni. 1920 khan Khuangkungi nen an innei a, fa pawh Pathian namber pasarih lai an nei. 1924-ah Pastor atan nemngheh a ni a, Vanchengpuiah dah a ni a, 1958 khan a pension a, Favang lai, September ni 14, 1969 khan a rawng a lo bawl ṭhin Lalpa hnena chawl turin khawvel hi a chhuahsan ta a ni. 

Lalber sipai kan ni, tih hla phuahtu chanchin pawh hi sawi tham leh ngaihnawm tak a ni a, mahse kan sawi tel lo mai ang a. Tun hma chuan Kristianna te hi an la tak a, kohhran pawh a fir hle thin tih kan hre thei awm e. Hmanah ka sawi tawh kha kan la hrereng em? Ka Pu, Upa Chalhnuna(L), Mission Vengin a sawi chu, Kelsiha an awm laiin zawlbukah an riak a. Meipui rem hnu la inhmuh theih ri ruai si laiin tlangval pakhat zung turin puan a veng lo a. Kekawrte an ha ngai si lo a. Kohhran beng a thleng a, a chungchang an ngaihtuah a. Zahmawh chu a sawi chiah lo va, mahse a takin a lantir a, tiin thla ruk an phuar phah a ni. 

Kan ramah kohhran hmasa leh ringtu hmasate chuan Pathian chibai tihtakmeuhin an buk thin, ti ila a dik mai awm e. Kan tunlai khawvelah Kristian inti siin kan dazat tawh em em a, kan Baibul hi en ila, chhiar ila, kan chunga thuneitu leh roreltu thu kan zawm tur a nihzia leh dante pawh kan zawm a tulzia min zirtirna a tam mai. Chunglam dan khi chu thudang nise, he khawvela kan awm chhung pawh hian khawvela dante hi kan zahin kan zawm tur a ni a, chu chu kan sakhuana Kristianna nen pawhhian a inmil thlap a ni. 

Ringtute chu Lalber sipai kan ni a, sipai chuan thupek a zawm thin angin keini pawh sawrkar thupek, dante hi i zawm ang u, fir leh tihtakmeuha zawm kha kan bat a ni e. Tunge dan zaha zawm avanga inchhir awm ngai ang le?