ZU KHAP A NI LEH TA E

Tumah inhau lova hnial lo in, Lalngaih­chhing Pa runah dar dawn a hawng e, Lunglen zu a ni e, thal mai rawh, kan pi leh puten an lo ti thin ang ngawt kha chu a ni thei ta meuh lo. Assam hnuaia kan awm lai, District Council kan nih lai khan a khapna dan hran kan nei lo a, Assam sawrkar khan a khapna dan ti mai ila, The Assam Excise Act, 1910 chu a siam a, mahse Mizoramah hman a ni ve lo thung. 

Hun a lo kal zel a, January ni 21, 1972-ah Mizoram chu Union Territory kan ni ve ta kha a ni a. 1973 khan Mizorama kan dan siam pawl chuan a khapna dan, The Mizoram Excise Act a siam ve a. Mahse hman erawh a ni lem hlei law, Bawrhsapin Cr PC an tih mai chang 144-na tanchhanin rem leh rem lo chungin a khap thin a ni ta deuh berin a lang. 

1983, kum sawmnaah a Rules siam a ni a, dan an siam aṭanga kum sawmpakhatna, 1984 Khuangchawi thla ni sawmah hman a ni ve ta hram a, hman lohin a awm rei vang vang hle. Chutah India leh MNF inremna avangin, ti ila kan daw awm lo ve, February ni 20, 1987 khan Mizoram chu State puitling a ni ve ta a. Sawi tawh thin angin District Council kan nih laia Mizo Union unauten, Duh tin aia ka thlan, Mizoram State, Zam lo reng reng tura pawl siam kan ni, tia khuangpui nena an lo awih dur dur thin kha a taka kan neih meuh chu a rei vang vang e. 

1986 vel kha a ni em kha? zu senchi dan anga zawh a ni a. Tlema a lo rei deuh hnu kha chuan miin zu lei nih an zak a, a lang pawhin an keng duh loa chanchinbu chhiain an fun a, mahse kan Ukil Pu R.Thangkanglova ve thung erawh chuan, Bible mah an ken zah loh chuan enge ka zah bik ang, a ti a, a langin a khai vaw vaw. 

Zu zawrh kha tha an ti leh lo a ni ang, Zu khapna dan, MLTP Act kan tih mai thin kha 1995 khan kan dan siam pawl chuan a siam a. Mahse a tak taka hman erawh chu February ni 20, 1997 aṭang chauhin a ni thung. Khatia zu khap a han ni ta  kha chu le, Ni tin mi an thleng, thla tin an tam, kum tin an pung zel, tih hla ang maiin zu zuar kha ni tin thla tin an man tam tual tual a ni ber mai. Zu Khapna Dan awm reng sia ni tina zu leh a siamtu man tur an tam em em reng mai kha chu a hlawhtling vak lo nge a hlawhtling viau, tih chu hmututen an hre fo a ni ber. 

Khatia zu zuar an mante khan Ukil an ruai  deuh zel bawk a, amah kan Ukil Pu R.Thangkanglova bawkin, zu khapna dan a awm hi chu a tihzia a nia, keini ukil leh a zu zuarte hi a hlawkpui ber kan nia, min thik anga an hlip ang tih ka hlau a nia. Kan thian thenkhatten in an sak phah thei a, a thenin motor an lei theih phah bawk a, zu khapna dan a awm kher kher hi chu a tihza teh asin, a ti, tak tak nge dawt lah hriat ni suh. 

Intih hmingchhiat man, tiin court-ah chuan min khing em lo turah ngai ila, khatia zu khapna dan kha Pu Kanglovan a chhawr ang thoin kan Ukil R. Lalhungliana (Hungtea) pawhin a chhawr niin ka hria, ka hre sual lo turah ngai top ang. Jeepsy kha a lei a, Bawrhsap Pisa thlang kawngpui sirah a dah a, a chhungah dan bawhchhe ruin Zorami, hang ve rel rawl tak nen an lo thli dun ker ker a. Chu chu Tanpui paliana, Dam Venga miin a lo hmu ru dek dek a, Hungtea nupui Dam Venga mi daih  tho chu hrilh turin a zu kal vang vang. Peih ve tak chu a ni. 

Hungtea khan a lu hi puan var pan deuh hian a tuam luk a, engtizia nge maw ni ta le? Ka ti a. Ani chuan, khatia motora Zorami nen zu kan lo in tui ve chet chet kha kan nu a lo kal a, a ti. Zorami chuan a lo hmu a, a tlan chhe hman bik a, kei ka tlan chhe ve hman si lo va. Kan nuin lungin (bolder lung hriam tawk) min han chhu mai chu maw, ka let tawp, a ti. Damdawi inah kan thuitir a, min tuamsak, a ti. A dawin ka ring lo. 

Chutah le, Pu Kanglovan min thik anga an hlip ang tih a nia ka hlauh ni, a tih ang tak tak khan, ani an thik vang bik chu a ni lul lo ang a, kan dan siam pawl chuan khapna dan+ kha hlipin dan dang MLPC Act kha an siam leh ta kha a nia. Dan ang bawkin zu senchi zu zawrh a ni leh ta a. Pu R.Thangkanglova sawrkarin a vel a ni ta ber mai. Mahse le, a vanneiha siamin zu khapna dan bawk, a thar chu May ni 28, 2019 aṭangin hman a ni leh ta. Lei lungngaih mittui a hul a, Ka tah lai ni a ral ta, a ti a ni ta ber awm e. Enge a hlawkpui leh viau dawn em? Tih chu I lo thlir teh phawt ang. 

Eng kohhran man hian biak in chhunga meizial zuk an khap awm thawm hi kei chuan ka la hre fuh chiah lo, mahse biak ina meizial zu duh khawpa a leh mawl erawh ka la hmu miah lo thung. COTPA  an ti em ni kha? Puipunna hmuna meizuk khapna dan hi a la pian hma kum rei tawh takah khan keini Vengah chuan khawhar inah meizuk an khap lo. Mahse kan hotuten tan dawna hunserh hman pahin tumah meizu an awm loh a, kuhva ei an awm hek loh a, thelret thutthleng chhung khawi emaw laia tat an awm loh avangin lawmthu an sawi a. Chuta tang chuan tumahin mei an zu ngai tawh lo a, kuhva an ei ngai hek lo.

A ni e, chhia leh tha hriatna thiang aṭanga kan ngaihtuaha tihawm tak leh tihawm loh takte hi kan tih emaw kan tih loh emaw hian dan kan zawm hi a lo ni mai thin. Khawhar in leh eng emaw puipuina hmuna meizial lo zuk khuk luai luaia te chu ngaihtuah pawhin a dik lo, kan tih loh kha dan zawmna a lo ni mai a nih chu. Tunah pawh zu khapna dan hman a ni leh ta, han ngaihtuah mai pawhin a siamna leh zawrh phalna nei uk si lo zu lo siam emaw zawrh emaw chu dan kalh a nih mai bakah chhia leh tha hriatna aṭanga ngaihtuah pawhin a dik lo hrim hrim.

Chuvang chuan, zu khap a nih chuan dan zawma zawrh loh a, lei loh a, siam loh kha a him ber a, a mawi bawk a, dan zawm nihna a lo ni dawn bawk si a. Mizo kan nih mai bakah Kristian kan nihna ang pawhin dante hi kan zawm tur a ni dawn lom ni? Chu chu khapna reng kan Pathian Lehkhabu Thianghlimah pawh a awm si lo va.