HMANGAIHNA ROPUIZIA

Mizoten fur kan tih ber, June thla pawh kan hmang zo leh ta tep mai. Nikir thla kan ti a, ni 21 hi ni rei ni ber a nih avangin Lalmanga Nu lawm rawih ni, tih a ni thin. Tichuan ni rei ni ber a lo ral chuan ni chu zawi zawiin a rei lo ta hret hret a, a kir ta a nih ber chu, chuvanga  Nikir thla tih a ni. 

Keini lungleng mite tan lunglen tizual tur renga fur lai e, ti loa khua a thiang a, zan lamahte thla a han eng no kal ruai a, van dumpawl a han lang ruih ang hi fur khawthiang tih a lo ni thin. Mizo khawsak phungah hlo thlawh hun lai lo ni bawk, buhin ngal a zem chek a, thlawh fai chinah a hring hliam hliam thlifimin a han chhem chhawkawlh bu siau siau mai thin takte hi chu maw, lunglenah rualkhum a awl awm e, tih hi a ni leh mai thin. 

He fur khawthing lung tilengah hian kal zel ila, Frederick Martin Lehman-a hi German ramah August ni 7, 1868 khan a lo piang a, mahse America ramah lehkha zirin a sei lian a. Lehkha te a zir zawh hnuin Pathian rawngbawlin a khawsa a, Pastor hna hmun hrang hrangah a thawk kual a. Chutihlaiin kuh hnathawka buai lawp lawp chang a nei bawk.

Kan Mizo tlangvalte France rama Indopui laia an zu kal kum, 1917 kha a nuna thil pawimawh tak lo awmna kum a ni. Keini Mizo tlangval France ram kalte pawh kha meihawl rawhin an zu kal a ni ber a, mahse meihawl rawh chu an inti duh bik lo, German ral do mahni tawkah an inti ve tho, silai vawi khat pawh hmet puak lem kher mah suh se, Ka nu lungphangin mi ring lo’m ni? German  ral lian kulhpui dai kan tawn ni chuan, A sur hian ngen mu a sur chum chum, an ti.

Chutia hnathawka a awm, chhuna a chawl chu, ser dahna bawm chungah a thu chawl a, Pathian hmangaihna ropuizia chu rinna mitin a thlir a, a thlarau mit chuan a hmu chiang em em mai a. Ngaihtuahna leh inrin lawkna engmah reng nei lo kha, a suangtuahna ram leh thinlunga lo lang chu, lehkhapuan leh pencil lain a ziak nghal ta mawlh mawlh a, chu chu Pathian hmangaihna ropuizia, tih hla hi a ni. A ziak zo chu a sa nghal zui zat mai.

Kan hla phuah thiam Suakliana, favang laiin amahin a feh a, a tawngtaia a tap a, a thinlungah hla thar a thluk nen Lalpa hnen aṭangin a lo thleng a, mahni chauha zaiin lo mawng zawlhah hlim takin a lam ta zak zak a. Changthumna, Lalpan a pek lai chuan van a lo inhawng uar a, Pathian engah chuan van mipui chhiar sen lohten, Thianghlim, Thianghlim, Thianghlim, tia an thawk kual eng zuai zuai chu a hmu a, a thlir reng a, mahse rei lo teah van chu a lo inkhar leh ta a. Aw khawvel hi a ral ang, Rei lo teah a ral ang; Chhandamtu a au ang a, lei ram kan pel tawh ang, Krista hmangaihtuten, Lal ropuna an chang ang, Hmangaihna a fawn vel e, lawm ru Haleluia, tia a lama ngaihtuah lawkna leh inriina awm loa hla a lo phuah ang deuh kha a ni ber awm e. Mizoramin State puitling kan neih ni, February ni 20, 1953 khan Lehman-a chu a rawngawlsak thin Lalpa hnena chawl turin khawvel hi a chhuahsan ta a ni.

He hla Mizo tawnga letlingtu hi Upa, Dr. L.N.Tluanga a ni a. Kei erawh chuan Pa Tluang, tiin ka ko thung. November ni 1, 1933 khan N.Bukpuiah a piang a, a pa chu Chalkunga a ni a, a nu Selluaii a ni a. Lehkha thiam thei em em mai a ni a, chhiarkawp hi a thiam em em a, ka hre sual a nih loh chuan Mizo zinga M.Sc (Mathematics) hmasa ber a ni nghe nghe. Keinin J.L. High Sikula pal sawm kan zir kum 1975 khan, Ph.D. a zo.

Mi tam zawkin Synod Chalhnuna tia kan hriat thin, Upa Chalhnuna (L) fanu Nu Biaki (Biakveli ) nen Vawkhniakzawn thla ni 12, 1960 khan an innei a, fapa pakhat leh fanu thum an nei. Mizoram U.T. kan la nih lai, Pu F.Malsawma, Pu FK Laihnuna(L) phei kha chuan Fanai-Pawi pachal a ti kher thin, Education Minister a nih lai khan Education Dirctor a ni nghe nghe a. Chu a hna ropui tak chu kalsanin Pathian rawngbawl turin Missionary hna a thawkin a inpe a. Tin, Synod Mission Board tirhin Interserve (India)-ah Executive Secretary niin a pension a ni.

Hetia a pension hnu hian, Overseas Missio­nary hna a thawk leh a, a hun a hman zawh hnuin Mizoram sawrkar hnuaiah Education Administrative  Reforms Commiisiion-ah Chair­man hna te a thawk leh a. Tunah hian a nupui fanaute nen, Mission Veng, Upa Chalhnuna Compound chhungah an mahni in leh lovah an khawsa mek a ni.

Lalpa Isua ang turin khawvela dam chhungin, Pathian rawng chauh bawl turin mahni inpe vekin, an tih lai mekin keini mi tam tak thung erawh chu kan inpekna kawngte hi, Kristian inti lo chuang si loin, dan kalh ngata khawsaa eizawng turin, zu siam tur ringawt maia inpete kan ni nuai mai. A thente lah ND&PS Act dan kalh tih hrerenga damdawi zuar a, mi fate leh chhungkuain a chhiat phah pawh pawiti miah loin kan hausak a, sum kan hmuhna tur a nih dawn chuan engmah pawitih nei lo kan ni thung. A va zahthlak em.

Chutah rukruk chu an eizawna emaw tih mai tura ru reng lah bo hek suh. Zu avanga mana jail tang thin, damdawi ruih theih thil vanga jail bang zut fo, rukruk vanga tan in mahni in ang hiala inpui bear neihho hi, kan tang kan chhuaha kan tang leh a nih pawhin a hmaa kan tanna thin ang tho thubuaiah bawk a ni kan tan nawn awn awn fo chu. Kan ngaihtuah chiang lo a ni, khua leh tui thate chuan dan hi kan zawmin kan zah tur a ni asin. A zahthlakzia kan ngaihtuah ngai em?

Fuke kim Pathianin min pe a, kan peih phawt chuan hna kan thawk thei a ni. Dan palzut leh a kalha kan khawsaa kan tang thinte hi a zahthlak a, a mawi hek lo. A chhan ber ni fo chu, sum vang a ni. Tangka sum ngainat hi sual tinreng bul a ni, tih ziak hi a lo dik khawp mai, Pulpit-a changthlana hmangtu an tlem em e, tih mai lek chauh a ni. Haw u, dan hi zawmin zah hram hram zawk tawh ang u aw.