BILL HRIAT DAN DANG

Thil hriat dan hi a inang lo thei khawp dawn mai. Tun hma deuhin an sawi ka la hriatreng chu, Maubawk pa kha Tlawng luia len deng turin a kal a, len chu a kokiah a pu a, kawngah Tlawng lam aṭanga haw pa pakhat nen an intawk a, ani chuan, kha len i deng dawn em ni? A ti a. Ani chuan, dawn lo e, len ka zu deng ang chu ka ti deuh a, tiin a chhang a. A zawttu chuan, a nih tak chu, len keng ta che chu i deng turah ka lo ngai ngawt asin, a ti.

Pisa-a eng eng emaw thil pe a, supply-tu an tih te, contractor kan tih maite hian an bungraw pek man emaw, an hnathawkna man emaw kha sawrkarah Bill an siam a, ka Bill a tang, Bill ka la, an tih kan hre fo awm e. Thenkhat phei chuan a maktaduai telin an la thin. Chutiang chu keini Bill hriat ve dan chu a ni a, Bilthei pawh ka hre bawk.

Mahse kan tunlai India ram, a bik takin keini Hmar-chhak ramah ngat phei chuan ACB an tih mai hi a lar em em a, A Aw B chu kan hria, A B C pawh kan hre ri ruai, mahse ACB erawh sawi sawi mahse kan hre chuang lo tam tak chuan. ACB chu Sap tawng a ni a, Amenmend of Citizenship Bill tihna a ni awm e. Kan hriatthiam dan tur chuan India khua leh tui nih theihna tur dan siam that tumna, ti ila a dik loh pawhin a teuh ther ther viau mai thei a ni. Kan Bill hriat ang thin kha chu a ni lo deuh a nih hmel khawp mai.

Ram puma hman tur dan kan tihte hi dan siam pawl, Parliament khuan a siam thin a, chuta a member-te chu mipuiin kan thlan thin MP kan tihte hi an ni. Parliament hi in hnih a awm a, pakhat chu mipuite in, House of the People an ti a, Lok Sabha tiin kan hre lar zawk ang. Heta roreltu member turte hi mipuiten kan aiawha kan thlan thinte an ni. Pakhat dang leh chu State-te in, Council of States an ti a, Rajya Sabha tiin kan hre zawk mah, chuta member turte chu mipuiin kan thlan an ni lo va, MLA kan tihten an thlan an ni thung a. India rama State tin leh UT tinte aiawh an ni thung. Tin, India President a tel bawk. Tichuan Parliament kan tih chu Lak Sabha, Rajya Sabha leh President a nih chu.

Ram leh mipui tana pawimawh dan siamtu an ni a, dan dinglai a tula an hriat chuan an siam tha thin bawk a, an paih thei bawk. Chutianga dan thar emaw siam that tur emaw kha Lok Sabha emaw Rajya Sabha-in emaw a lo siama a pass kha Bill an tih chu a ni a. President-in a remtihpuina a awm hma chu Bill a ni a, a remtihpui hnu erawh chuan Dan ( Act ) tih a ni tawh thung. Khita in pahnih a khawi emaw zawk zawk aṭang khian Bill kha siam theih a ni a, mahse Money Bill an tih erawh chu Lok Sabha aṭang chauhin a siam theih a, Rajya Sabha khan duh lo mahse a dang thei lo, ni sawmpali a tikhawtlai thei chauh ti ila a dik mai awm e.

Kan Bill sawi kha tunlai chu a lar em em a, chanchinbu lamah te social midia an tih lamah te sawi hlawl ber pawl a ni hial ang. Keini Mizoramah pawh a duh lohna entir nan kawng te kan zawkin Vana Pa Hall kawt tual velah te kan pung khawm a ni em kha? Lok Sabha chuan a pass tawh a, a lo pass ve turin Rajya Sabha-ah thawn a ni a, mahse Rajya Sabha chuan ngaihtuah loin leh pass ve loin kha Bill kha thla ruk chhung a kawl ni awm tak a ni. Chu chu lapse an ti em ni kha?

I angchhung muanna tunah chuan ka thleng ta, Kan lawm hla thangchhuak se, lei leh van mi zawng zawng hnenah, tih hla ang maiin he laiah chuan kan lawm a, hahipin kan sawi a ni lo em ni? Sawi tak ang khan Parliament in hnih Lok Sabha leh Rajya Sabha ten Bill an pass dun ve ve hnuin President hnenah a remtihpui turin thawn a ni thin a, President-in a remtiha a hming a lo ziak hnan hnuah Dan, Act a ni ta chauh thin.

India ram chu kan hriat angin inthlang ram, Democracy ram a ni a. Mipuiten kan thlan kal khawm, Lok Sabha-in Bill a pass, Rajya Sabha-in a lo pass ve loh avang khan kha Bill kha a thi ta mai em ni? Tih hi zawhna pawimawh tak chu a ni ta a. A chhanna chu India Danpui chang 109-naah kan hmu thei awm e. Chulai chu dan kan zir ni fawm zelin leh mi thiam dan hre zawkte cho chhuah nana han sawi ka duh lai chu a ni.

Rajya Sabha khan thla ruk aia tam, engmah rawtna siam lo emaw pass ve si lo emaw a kawl ringawt chuan a lapse an ti a. Khatia a lapse avang khan Bill kha thi hlen mai tura ngaih ngawt erawh, eng Bill pawh nise, a dik ber lo mai thei a ni. Danpui chang 109-na ang chuan, khatia pass lova Rajya Sabha-in thla ruk aia rei a kawl ringawta lapse chuan President-in Parliament in hnih, Lok Sabha leh Rajya Sabha kha a ngaihtuah turin thu khawm dun turin a ko thei a ni, tih kha kan hriat a tha awm e. Tin, danpuiin a sawi ang chuan Prsedent chu Prime Minister-in thu a rawn anga thilti tur a ni bawk.

President-in chutianga ti tura a tih chuan President thu angin Parliamnet in hnih kha an thu khawm ang a, chuta member kal a tam zawkin an duh ang kha a ni mai tur a ni. Tichuan a tam zawkin tha an tih ang kha thutlukna tur a ni a, chutiang a nih chuan Parliament in hnihin an remtiin an pass ve ve anga ngaih tur a nih chu.

Tichuan Parliament in hnihte kha lo thu khawm dun ta se, Lok Sabha-ah hian member kal kim thap ta sela 550 an ni ang. Tin, chutiang bawkin Rajya Sabha-a mite pawh kal kim ta se, 250 an ni dawn tihna a nih chu. Lok Sabha-a mite chu Rajya Sabha-a mite aiin a let aiin an tam zawk a ni. Chu chu kan India danpui chang sawmriat leh sawmriat pakhatna kan en chuan kan hmu thei ang. Member in hnih aṭanga kal a tam zawkin an duhdan kha a lal tur a ni bawk tih kha kan hriat tur a ni a.

Lok Sabha lama mite chuan an lo pass tawh a nih avangin a tha kan ti an ti ang, ban an phur rual dual dawn tihna ang a nih ber chu. A lo pass ve duh ve lo Rajya Sabha lama mite thungin tha kan ti lo, tiin ban an phar dual ve thung ngei ang. A tam zawk tur a hriat sa reng mai, chepa nge i duh vahrit? Tih ang chauh a nih hmel. Ti hian India danpui kan zir a ni mai awm e.