Guest writer
KL Liana
IN LUAH MAN
Lallukhum ropui ber mai chu, Hnehtu lallukhum chu; Vanah Isua ka hmuh hunin, Kei pawh ka khum ve ang, tia kan Lalpa thih hun lai vela kan han sa dap dap mai thin te hi chu a lunglen thlak thin a nih hi. Mahse chulam erawh kan sawi tum erawh chu a ni si lo. Good Friday boruakin min la chen chilh a, lung hi a leng ṭhin a nih hi.
Hmanah khan vawi khat chu kan sawi zuai tawh a, mahse sawi leh hi ṭulin ka hre thin. Pathian thu pawh hmanah kan sawi tawh kha, an ti lem lo, chutiang deuh chuan ngai tawp ang. Khawpuiah kan khawsa a, mi tam tak chu mahni in leh lo nei lo, mi in luahin kan awm a, chuvang chuan mi tam takin, keini zawng thinga sava fu ang chauh kan ni a, a neituten chhuak rawh u, min tia chhuak mai thei dinhmunah hian kan ding, an ti thin.
A ni tak a, a zan a zana eng emaw mai mai avanga han inhnawtchhuak ta mai te pawh hi kan awm ve zauh bawk thin. A ni e, kum tina in luah man san ziah tawk lah bo hek suh, thenkhatte lahin mahni pawh ni ila kan luah ngam lohna tur a ni tih hriatrenga a luah man a in nena inphu lo taka tisang vak tawk lah awm bawk. Kamding leh thla tina pawisa lak luhna fumfe tak neite tan chuan a zia tak a awm a, mahse chutihlai chuan tam takte erawh thung chu ni tin ei chawp zawnga inhlawhfate an ni thung.
Mipui an thuhmun fo thei lo, dam leh damlote an awm thin, tih hi a ni leh mai si thin. Hetiang hi thil awmdan a nih laiin, mi fel tak tak, in luahtu nena inremna siam thlap, kum eng emaw zat, kum nga emaw atana inremna siam a, chumi chhung chuan luah man pawh tihsan loh, hun tiam a ral hnu erawh chuan inbiak that leh tur, tia remna ziak thlapa siamte pawh an awm ve tho mai.
Mizote hian ziak ngeia inremna han siam hi tul kan ti lem lo fo a, chuvangin in luah chungchangah pawh hian sawrkar Department-ten an luah a nih ngawt loh chuan, mimal phei hi chu ziaka dah thlip thlep a vang khawp ang. Kei paw hmanah hmun pakhat hi hralh kan duh a, chu chu 1988 vel daih kha a ni ta awm e. ZIDCO lama an hotu pakhat Pu Kaia nen kan indawr a, Mizo pa ve ve kan ni a, kan inring dun tawk a lawm, kan ti a, engmah ziak kan nei lo va, thuhretu an awm hek lo. A man kha min pe tawp a, keiin a Pass ka hlan tawp a, engmah buaina reng a awm lo. Chutiang vel chu kan chin dan thin tlangpui a ni thin.
Mi ram, State dangah chuan hetianga in luah chungchangah hian dan fel takin an nei thlip thlep a, dan chu a lal thin avangin an zawm bawk thin. Chutiang tho chuan keini pawhin dan tha tak kan nei a, chu chu Urban Rent Control Act an ti a ni awm e. A hmingah chuan buai lo ila, dan kan nei tih erawh i hre thung ang u. Assam angah te chuan kha an dan ang chuan in neitu khan kum tin in kha rawng a hnawih te a ngai a, in neituin a duh hun hunah a hnawtchhuak ngawt thei hek lo. Kum nga emaw sawm emaw chhung inremna fel takin an siam a, chumi chhung chuan a neituin a luah man a pun ngawt thiang hek lo.
Inthlan zawha kan pawlah i awm lo a, tia in luahtute chhuak tura tih ngawt lam a lang ve lo. In neitu khan amahin a luah dawn emaw, a sa tha siam tha emaw dawn emaw. A luahtuin luah man a pek theih loh emaw a nih ngawt loh phei chuan a pawng a takin a hnawtchhuak ngawt thiang hek lo. Tin, chutianga amahin emaw a luah ve duh a nih pawhin a luahtu kha hriattirna pein, in dang zawnna turin hun thla hnih emaw tal a pe thin. A luahtu pawh a chhuak duh a nih chuan a chhuah duh hun hma thla hnihah emaw a neitu kha a hriattir a ngai ve tho thung. A in neitu lungawi loin, in dang zawng rawh u, naktukah chhuak rawh u, tih ngawt lam a ni ve lo.
Mizoram chu Assam hnuaiah kan awm thin a nih kha kan hrereng ang a, 1972 aṭangin Union Territory-ah kan awmin Sawrkar laipui awpna hnuaiah kan awm ta kha a ni a. Khatia U.T. kan nih kum khan, Assam-in in luah chungchanga dan an lo neih tha tak chu kan entawn pawh a ni mahna le, keini pawhin dan kan nei ve ta a, kan siam pawlin a siam ve ta a ni ber. Mahse utawkin tur tha deuh a nei a, a hmang ngai thung lo, tih ang deuhin kan dan erawh chu kan hmang rim lo hle thung niin a lang.
Kan Rent Control Act kha a tak taka kan hman ve ta hi a tul a ni lom ni? Sawrkar Department-in mimal in an luah dawn chauha hman hi chu a tawk ta loin, mimal in inluahtir chungchangah pawh a nihna ang taka kan hman ve hi chu a tulin a hun ta hle niin a lang. Dan tha deuh nei ve reng sia hman loha a awm reng mai chuan awmzia a nei pawhin a lang lo. In neitu tan pawh a luahtuin luah man a pek duh loh emaw avanga chhuahtir theih a ni dawn tho a, a luahtu tan lah a neitu hlau reng renga awma an lung kan tiawi lo palh anga min hnawtchhuak mai ang, tih hlau reng renga awm a ngai bik tawh hek lo ang.
Keimahni ram, keimahni State dan siam ngei a ni a, zu khapna dan pawh kan hmang chak a, hmanah pawh hman a nih thuai mai kha, khatiang deuh khan kan State dan siam pawlin a dan siam theuh theuh chu hman ve ngei tura keini mipui lam pawhin hma kan lak a tha mai thei a. Sawrkar tan pawh, hetiangin dan kan siamin kan nei ve a, hman mumal vak lova a awm ringawt hi a tha lo ve, tia hmalak a ngai ve tho mai thei bawk. Kan ram, kan State pawn lama awmte tana siam a ni lo va, keimahni tana pawimawh leh tha tura dan siam pawl dan siam hi kan rula raw neih mai mai chuan a dik dawn em ni?
Kan Ukil Pu R.THangkanglova leh Pu Rualkhuma Hmar ten, nuthlawi chhul lak tawhten min ruai ngei ang a, tih rilru nei rana zu khapna dan tha tia hman an nghakhlel ang em em ang erawh a tul kher chuang lo. Chuvangin a chunga dan kan sawi khi haw u, a taka mimal inkara in luahte pawhin kan hman vekna turin hma lam i pan ang u hmiang. Kan mi thiam leh danhremiten in ngaihdan rawn sawi ve teh u, dan nei reng sia hman mumal loha a awm reng hi a tha ber lem dawn em ni, tih hi lo ngaihtuah ve teh u.