Guest writer
KL Liana
LAWM EM EM
Hmu theia awm mitvar zawkte hian mitdel kan tluk lo fo chu a nih hi. F.J. Crosby-i chanchin kan sawi tawh a, mitdel a ni a, mahse mitvar zawk hla pakhat pawh la phuah lo kan tam em em laiin, ani mitdel zawk hla phuah sain rau takin kan lam zawk thin a nih hi. Mitdel khan, Ni ai pawhin i eng zawk e, Aw ka Chhandamtu Lalber, a han tih te chu keini mitvarten tui takin kan sa thin.
Aw sual thim lungngaih thlak tak hian chhumpui zing angin min tuam, tih te, Lalpa khawvel mi thim zingah, I enna ropui thlen la, tih te, Thihna lui piahah khawpui mawi tak chu a awm, A ropuizia sawi hleih theih loh chu, tih te leh hla dang tam tak a phuahte chu kan tuipuiin kan lampui si thin.
Keini Mizo zingah pawh mitdel Taivelan, Ka tan ni leh thla reng a eng tawh long, Thimin min bawm e, aw ka Chhandamtu, I hmun ropui thlen hlan ka nghakhlel e, a han tih te chu khawhar inah tui takin a mitvar zawkten kan sa thin a ni lo vem ni? A ni e, mitdel bawk, Laithangpuia hlate hi a va ropui thin em. Lungngaihna sual tinrengten mi hual a, Thihnaa hruai turin, Rinnain hnung lam ka hawi kir a, Ka Chhandamtun mi rawn zawng. Ka lawm em em a ni, tunah hian, Chhandamtu ngilnei tak hmangaihtu chuan, Ka thlarau a chhanhim leh ta, a han tih te phei chu kan hlimpui thin a nih hi.
Domawia leh Chhinghermawii fapa Laithangpuia hi Sesawng khuaah 1885 kum tawp lam khan a piang a, unau paruk zinga a upa ber a ni. Naupang kum ruk mi lek a nih laiin a nu leh pain Tuirini luiah an kalpui a, a vanduaia siamin lung nalah a tlu palhin a mit a sawh a, a del zui ta hial a. Sesawng aṭang hian Ralbawmah an pem a, 1911 khan Sihphirah an pem leh a, Chawngchhingpuii nupuiah a nei a, fa pathum an nei a ni. 1918 khan Sawleng khuaah an pem leh a, Sawlenga a awm lai hian Chhandamna Sipai Pawlah a inpe a, Mizorama Salvcation Army dintute zinga mi a ni.
Pem lam hi an tui emaw tih mai awlin, 1928 khan Thingsatah an pem leh a, 1937, Kumpinu sawrkarin min awp laia Bawrhsap leh a hnuaia Officers-ten thubuai hla buai an khawiha a remna tura dan an siam, a tawi zawngin Justice Rules an siam kum, chu dan chu Mizorama a hranga rorelna a awm hma zawng, 2008 thlenga Mizorama hman thin kha, khami kum khan Sawlengah an let leh a. Ralbawma an awm lai khan Khawcheii nen an innei a, mahse a nupui hian fa a neih theih loh avangin a ma a, Sihphira an pem hnu khan Chawngchhingpuii nupuiah a nei leh ta a ni.
Khuangchawi thla, October ni 25 1920 khan Sawleng khuaah Chalchhuana lung an phun a, chutah chuan Salvation Army dintu Brig, Kawlkhuman thu a sawi a, chu a thusawi aṭang chuan a inhmu chhuak thar uar uar a, tichuan khi hla khi a phuah ta a ni. Lei lawmna aia lawmna ropui, Van lawmnain ka khat thin, tih pawh hi a phuah dan takah chuan, Lei hlimna aia lawmna ropui, tih a ni.
Salvation Army, Chhandamna Sipai Pawl te hi a din tirh chuan endawng leh hmuhsit an ni a, Aizawl aṭanga hnawhchhuah an ni a, Durtlang lal Suakan a lo hum ngam lo va, Sawleng lalin a lo hum avangin Sawleng khua hi an hmunpui a ni ta a ni. Eng emaw avanga London nena an inzawmna hrui sah chah a nih khan, London aṭangin an lo kal a, thil awmzia an han thlir a, uaina hrui chat tawh kha an han zawm leh ta kha a nia. Khatia an hmunpui ber London nen an han inzawm leh ta kha chu, rambuai lai, 1986 zana India leh MNF-ten remna saui an tan a, remthu an han siam ta Mizo mipui kan lawm ang zet khan anni tan chuan lawmna ropui a ni hial ta ve ang.
Tichuan, chu thu an hria chu ani Laithangpuia chuan thu mai ni loin, hlain, I angchhung muanna tunah chuan ka thleng ta, Kan lawm hla thangchhuak se lei leh van, Mi zawng zawng hnenah, Sual thihna thima leng min chhanchhuak leh ta, Ngaih man i awm ka tawng chhan Lalpa, tiin a han au chhuak ta kha a ni a. Kum hlui thlahna kan neih chhun ni hiala mawi, Kum sul lo vei kan nun mawi leh hun tha, Hmanlai in chang ta dawn maw? Tinkim ka dawn khawlin, Awmkhua inti har ngei, tih leh Kum thar lawmna hla, Kan nghah kum thar lawmawm chu a lo thleng, I zai ang hlim takin aw; Nun hlui ngaih a sawt lo, Kan hma lam i thlir ang, a han tite hi a mawiin a ril a ni lom ni?
I angchhung muanna tunah chuan ka thleng ta, a tih lai kha chuan khawvel a la ni a, a hlimthla chauh a la niin he leiah hian zia a khel a la ni lek chauh a. A angchhung muanna tak tak thleng turin, December ni 3 1937 khan, khawvel hi chhuahsanin ropuina ramah a kal ta a ni.
A ni e, Laithangpuia chu Brig. Kawlkhuma sermon-ah hlimna leh lawmna a chhar a, a lawm em em a, khawvela kan la chen chhung hian chuan e, enteh, dan bawhchhiat avanga hlima lawm ta em em hi kan hre awm lo ve. Mahse dan zawma zah avanga lawm ta em em erawh an awm fo zawk thin. Mi pakhat ka hria, a hming sawi ta ila a huatthu ka sawi a ngem, tih erawh ka ngaihtuah nasa, ka sawi tawp ang a, mi dang tan entawn tlak a nih vang chauhin, a hua a nih taka leh defamation case court-ah a siam ang a, cheng tam lutuk chu ka chawi em lo turah inngai ve tawps ang.
Amah chu chhuanawma a ni a, a sual hranpa hauh lo, mahse a rahbi a tleu laklawh avangin case tenau te teah a tang fo a, a nun pum zatve dawn a tang a, mahse chutianga dan bawhchhiat a chin thinte chu kalsanin nun tharin a nung ta, a lawmin a hlim em em zawk. Chu chuan dan zawma zah hi lawm em emna a ni zawk fo thin tih a ti lang chiang hle awm e.
Tunah pawh a hma ang khan, kan ramah MLPC Act dan chu hnawlin zu khapna dan a awm leh dawn ta niin a lang, dan dang chu ka sawi thei chiah lo a, zu khapna dan kher hi chu hausa leh mi lianten an zawm a, rethei bakberhten an bawhchhe tlangpui niin a lang, a chhan pawh he dan bawhchhia an man thinte ka lo hmu tam tawha chutiang chu an ni thin. Hausa ila sa suh ila, rethei pawh ni ila, dan chu kn zawm tur a lo ni e, chu chu lawm em emna a ni zawk si a.