KAN RAM A NI

Mau a tam thin a, kum sawmnga danah a ni awm e. Mau a tam chuan a rah a, a rah chu lian ve deuh deuh a ni a, serthlum rah tiat dawn lai a ni, tichuan a rah hnu kha chuan mau kha a thi ta thin a ni. Mau bul aṭangin a lo chawr leh a, a rah chu thlai dang ang bawkin a tiak a, tichuan mau thar a lo awm leh a, hetia mau a tam hian mak deuh chu sazu hi a pung vak thin a, hun danga awm ngai lo thangnang lah a puang chiam bawk. Tun hma phei kha chuan mau a tama sazu a pun nasat em avangin bawkbawn te hi sazuah a chang e, an ti a, chu phei zawng awih a har lam deuh.

2007 khan mau rah chu kei pawh ka chhar ve nasa mai a, mautam a nih kha, thangnang lah a tam a, bazarah rial no khat chengsawm an ti a, ka hrawk ngeih zawng a ni ang, cheng sangkhat man chu ka ei nghe nghe a ni. Hetia mau a tama sazu a pun vak hian buh an ei thin a, loa buhte an ei nasat em avangin tam kum a thleng thin a, lo neitu a buh thar tur sazuin a ei zawhsak avangin tam a hmabak thin. 1960-1 mau a tam a, tam kum a ni a, chuvang chuan sawrkarah chhawmdawlna hmuh dante an ngaihtuah a,chutiang ngaihtuahtu pawl chu a ni ber ang, Mizo National Famine Front an ti a, Pu Laldenga hoin an din a. Keini hriat ve phakah pawh 2006-7 mau a tama sawrkar aṭanga lo neitute chhawmdawlna BAFFACOS sum an hmuh ang kha a ni ber ang.

Tichuan a lo rei deuh hnu chuan MNFF pawh chu, a laia Famine tih kha paihin Mizo National Front tiin kha pawl kha Politiks Party-ah a inlet ta a. Hmanah rambuai laiin kan ramah pawh Human Rights Committee a ding a, a lo rei deuh hnu chuan kha pawl kha Politiks Party-a inletin PC Party kan tih hi a lo ni ta a. Tun hnai maiah pawh eiruk lam do pawl thin ti mai ila, PRISM an tih chu Politiks Party-ah a inlet ta a ni awm e. Chutiang deuh chu MNF pawh chu a ni a.

He Party avang hian vawiin thlenga hla ngaihthlak hlawh em em chu a lo pian phah ta a ni. 1964 velah chuan ram a la buai lo va, MNF Party pawh chu a thang chakin a thawm a na hle mai a. Sialsuk MNF Unit chuan an khaw hlaphuah thiam Tanpuia chu hla phuah tura ngen an rel ta a. A lo be turin Pazawna chu an ruat a. Ani chuan a va ngen ta a, tichuan an ngen angin Tanpuia chuan June ni 24, 1964 ni chuan: Aw Zoram, i finna leh thiam i thuruk chu puang chhuak la, I vela hnam ze hrang kara i chi i kuangte hruai chhuak la, Kan ram nuam hi Mizo hnam tana puang turin, Rorelna khawl hma hmaa zam lo, nang kan vote ang che, tiin a han phuah ta a lo ni e.

He hla hian Zoram dung leh vang, chhak leh thlang a deng chhuak tak meuh a, J.L. High Sikula kan kal laia kan Miss thin, Pi Lalsangzuali Sailo chuan thiam takin a sa a, chu chu kan ngaithla thin a nih hi. India danpui ang leh Election Commmission of India-in dan siamtu tur thlan hun a ruat thin a, chutianga inthlan dawn kum leh a hnaih deuh aṭangin, he Tanpuia hla hian ngaihthlak a hlawh hle a, Sialsuk MNF Unit ngenna avanga phuah a ni bawk a, MNF chuan a inti tatu deuh a ni ang, anni lo chu ring tak taka zaitir an tam vak lem lo niin a lang.

Hla hi a hlu a, thil a tih theih danzia pawh kan sawi tawh a, Pathian hla a ni emaw eng lam hla pawh nise, a pawimawh a, keini ang mi lungleng mi tan phei chuan kan thinlung ram a fan thin a nih hi. Tin, khatia 1966 kum bul lam deuh aṭanga rambuai kan lo nih hnu khan, Volunteer an tih maite chu sipai hlauin ramhnuaiahte an riak thin a. Ka han peng leh lawk, Sumsuih khuaah kan la awm a, naupang te te kan la ni a, Aizawl khawpui Jet Fihgter an tih maiin a bomb alh zuai zuaite chu kan thlir a. Chutihlai chuan Sialsuk lama mi an ni awm e, Chempui Bn. An ti a, iptepuia chem aka an thlir ve a, pakhat phei chu a hnap a tawlh deuh kha ka mitthlaah a la cham reng mai. An do tumten ralthuam leh silai tha tak tak an neih lai a, Chempui Batalion han niha Mizopa iptepuia chempui aka va beih chu a hautak duh dawn awmte khan naupang ta chuan kan ngei deuh a.

Tichuan, hnam sipai an tih mai, chutihlaia Volunteers an tihte chu ramhnuaiah riakin hreawm tinreng an tuar a, Phulpui khua Dozinga chuan hla bawkin mawi takin a auchhuahpui a. Aw kan Zoram nuam, suihlung phang lo la, Thlang kawrvai bawih atan kan phal lo che…tiin. Chu hla pawh chuan a hun lai chuan Zoram a deng chhuak a, keini pawhin zan thla eng hnuaiah lukapuiah lungleng takin a thu awmzia hre tak tak phak loin kan sa thin. He hla hi chu Congress Party hian an inti tatu deuh thung a ni awm e, dan siamtu tur thlan dawn hi chuan an zaitir thin bik deuh niin a lang.

Khing hlate khian kan ram chanchinah pawimawhna tak mai an nei tih chu kan hre vek awm e, tichuan ram a lo buai ta a, kum tam tak ram buai tur kha a lo hril lawk a, mahse 1986 kumah India leh MNF chuan remna thu an thlung a, rambuai rapthlak, thih leh tahna ram, lungngaih chhum dum khuh Zoram chu remna kawl eng chuan thlasika Tuirial leh Tlawng lui phui chuka tiau chhum a zing a, ni a lo tlang sanga a um bo duak thin ang mai hian a rawn um bo ta a. Tahna ram leh lungngaihna zan thim hi, Hlimna van Pialral khian a rawn en, tih hla ang khan.

Chumi avang chuan India danpui meuh pawh chu tihdanglam a ni ta hial a, chang 371-G chu siam a lo a, keini Mizoram tan chuan special provision kan neih phahna kawng thui leh pik tak, bumboh leh chhuk chho kan zawh tur kha kan hla sawite khian a lo thlun zawm reng mai kha a ni a.

Kan tan chuan a hlu em em a, kan sakhuana leh kan hnam dan leh kan tihdan thin phungte khawih zawnga India Dan Siam Pawl, Parliament-in dan a lo siam a nih pawhin keimahni Mizoram dan siam pawlin kan ramah hman ve tur a ni e, tia thutlukna an siam a nih ngawt loh phei chuan a hman ve ngawt theih loh va, India Danpui chuan min lo humhimsak daih mai a lo nih chu. Chuvang a lawm, India ram pumah Vawk emaw Bawng emaw talh khapna dan pawh lo siam ni sela, kan khawtlang tihdan phung social practice nena inmil lo a nih ngat chuan, a hman ve theih ngawt loh va, Danpuiin min hum tlat e, kan tih thin chhan kha.