Guest writer
KL Liana
MOTOR I LEI DAWN CHUAN
Van pangpar leh lawmna chul lo chuan chuai ni reng nei dawn lo mah sela, lei pangpar chu a chuai si thin, chuvang chuan tunah fartuah leh vau chu vul rih mah se, a vul hun chhung a rei lo, a chuai leh tan chu a ni ta der mai. Kei zawng Upa Chawngbuaia, Ram eng mawi tak chu a awm, tih hla phauhtu Vanmawia pa, Pu Thangkima Cherpoot, IFS leh Mizo zinga B.Sc Nursing pass hmasa ber Pi Thanpari pa pawh ni bawk, hla phuah mawlh hian, sawi tawh thin mah ila, ka lung a tileng bang thei lo.
Tun ang hun romei zam pawt chi chiai a, nipui thereng an hram hlerh hlerha fartuah leh vau an vul chuk lai nge favang khawthiang van dumpawl hun tih erawh hriat a ni lo, 1923 a, Saichala an awm lai a, Tawitawkawna harhna a thleng a, kohhran an hlim em em laia a va chhim a, a hnu rei pawh la ni em em lova a va kal leh, hlimnate a lo chuai zo tain a hma lawka Lalpa faka zaia lama hlim taka thlarau pawlna nena kohhran a hlimna zawng zawngte chu a lo chuai zo ta. Hun ral ta zawng zawng ka thlir a, A chuaiin mual an liam zo ta, Van pangpar leh lawmna chul lo chu, Chuai ni reng a awm thaw lo’ng, a tih phah ta hial a nih kha.
Thlarau Thianghlim par tlana hlim taka a zaipui a, a lampui thinte chu hmuh tur an awm ta lo, khawiah nge an awm zawh tak, a thlir a, a hawi vel a, an hmel reng a lang lo, a khua a har ngawih ngawih a, tihngaihna dang reng a awm si lo. Lalpa hnenah chung a thian thlarau par a lo tlanpuite chu rawn hruai kir a, amah Tlantu zaia fakpui leh tura dil mai loh chu tih theih dang reng a nei si lo. Thlarau Thianghlim par tlante zawng, Ka thlir hian mual an liam zo ta; Aw ka Lalpa rawn hruai kir leh la, Tlantu zaiin kan awi ang, tih chu a tah hla a ni zo ta.
Lalpa faka aan zaia an hlim chuan an lawm tawk a, motor reng reng an awt lo va, kein an kal zawk thin. Aksiden leh kawng thlanga tlan liam, kawng zau lai taka chetsual a awm lo va, a ni e, tunlai anga Dr Saia te leh Dr Thangchunga ten a thawka phit a, meizuk a tha lo cancer veina tia hahipa an tlangaupui thin ang thawm reng an bengah a lut lo va, Zurpui vaihlo kan hla phuahthiam Vankhaman, Tui berah chuan Lengi zialtir ang che, a lo tih ngei chu sitetmenin lianpui tlangarh tawkin an zial a, an pak khu luai luai a, cancer hlauh chu sawi loh an mangah pawh cancer a hmuh pawh an hmu si lo.
Mizo iptepui an ak a, chempui hriam ver vawr a chhungah an dah a, chu aia ralthuam tha reng an nei chuang lo, ka ralthuamna ka dah ngam lo, aw ka chenna raltirna hmun, an ti zawk thin. Chunglai hunah chuan maw, elektrik eng reng a awm lo va, zana thla a en chang chuan chu aia eng tha a awm lo, an tan chuan zan thla eng chu a hlu bik em em a, motor lei tur tan eng Insurance Company nge tha ang, tih reng an engto lo va, motor an lei ngai si lo.
Tlaiberh leh vahui chuan siam tirh ata an bu chheh dan a la pangngai reng a, an hnungtawlh lo va, hma an sawn hek lo, chutichung chuan a thil siam zawngin amah an chawimawi a, mihring chauh lo chu zirtir an ngai lo. Mahse a anpuia siam mihringte erawh chu finna leh thiamna thinlung kan nei a, keini Mizote pawh chu hmana di ina cheng kha rangva inah kan khawsa tawh a, rangva ina cheng thin kha concrete in tha pui puiah kan cheng a, thlanvawng thlenga chaw ei thin kha thleng mawi zawk kan nei tawh a, krismas-a thlangraa ruai theh khan a hrang te tein thleng var dar hiu hiau leh satui dahna no, paih mai threihah kan ei ta.
Hma kan sawn nasa em em a, phai hla deuha zin tur phei chu Lengpui aṭangin a thlawk ngatin kan thlawk ta duai duai a, khawpuiah phei chuan, hmana zan thim khawchhe hnuaia ke ngata kala nula rim thin khan, tunah chuan motor ke pahnih neiah kan lim per per a, miin chaw eia min ko leh damlo kan tur pawhin mahnin motor nei lo mah ila, Taxi lo chuan kan kal peih tawh lo. Ni tin mi an thleng, thla tin an tam kum tin an pung zel, tih ang maiin motor a pung nasa em em a, ni tin mai hian a thar engemaw zat a awm zel a, kan changknna leh hmasawna chu a lawmawma a ropui rualin kan thih phah tam hle thung thin a ni lom ni?
Chuvangin, thlawhtheihna em chu la nei hlawm lo mah ila, puk chawp pawhin motor erawh kan lei hram zel thin a nih hi. MV Act an tih mai dan angin motor kan lei chuan kan insure ngei ngei tur a ni a, chu chu danin min phut tlat a, dan zawm lova insure lova tlan an awm zauh thin a, lo accident palhin an mi phurhte an lo thihin emaw hliam an lo tawrhin, anmahni motor neitute khan an chawi tur a ni, tih reng kan ngaihtuah lo. Mahse insure a nih chuan chutianga chhiat an lo tawk a nih pawhin Insurance Company khan a chawi thin.
Motor accident avangin kum tin mi tam tak an thi a, an hliam thin, chutiang tawkte chuan Motor Accident Claims Tribunal an tihah zangnadawmna an phut thin a, a nuai tel, a maktaduai telin mitthi chhungte hnenah Company khan pe tura tih a ni thin. Chuvangin motor lei tumte tan chuan hei hi hriat a tulin a pawimawh em em. Motor kha insure ngei ngei tur a ni, chu chu kan tan a tha a ni mai lo va, dan kan zawm tihna a ni bawk ang.
Tin, Mizoram, Aizawla Insurance Company office nei lo an tam a, nei pawh eng emaw zat an awm bawk. Motor kan lei dawn chuan kan va leinate thu ni loin, keimahni a leitute khan kan insure-na tur chu duh kan thlang thei a, kan duh ber Company-ah kan ti thei a, chu chu kan thu a ni tih hriat a tha hle mai. Mizorama office pawh nei miah lo Company-a insure ta mai hi mi an tam mai, hei hi a tha lo khawp mai, engemaw accident tawh palhin buaina a awm fo thin. Mipuiten kan hriat a pawimawh takzet a ni.
Chuvangin, motor lei turte chuan hei hi hriat a tul a, i motor kha i duh ber Company-ah i insure thei a, i va leina tur khan chumi khami Company-ah ti rawh, an tilui thiang lo che a, Company i insure-na tur khan Aizawlah Office a nei em? Tih kha hriat hmasak ngei a tha, helaia office nei lo a nih chuan tih loh a, office nei ngei Company-a insure hi a finthlak ber. Chu chu mi sawi thawm ka hriat ni loin keimah pawhin a taka ka hmuh leh hriat a tam mai. Mipui, motor lei turte chuan kan sawi khi i hrereng ang u, zawm hram pawh a tha khawp mai.