32 A NI TA

Kan hriat ṭheuh angin 1966 March thla tir aṭangin Mizoram chu rambuai kan ni a, a buai aṭanga kum rei lo teah khaw tam takte chu sawi khawmin khaw khatah an dah a, chu chu PPV an ti a, A.O.-in a awp a ni ber. Pi leh pu aṭanga an in leh lo, huan leh ramte chu hreh em em leh ui chungin, mittui tla zawih zawihin an chhuahsan a tul zo ta. Kan hla phuah thiam Suaklianan, Kan hun tawng zingah khaw khawm a pawi ber mai, Zoram hmun tin khawtlang puan ang a chul zo ta; Tlang tina mi kal khawm nunau mipuite, Chhunrawl a vang riakmaw iangin kan vai e, tih hla a phuah aṭang hian chutihlaia Zoram dinhmu chu a tichiang a, Zoram dung leh vang a fan chhuak rang hle a nih kha.

Karfiu pawn chhuah khap, in hal, pawngsual, sawisak vuakhlum, inkah, inman, puakphurh, tihte chu ngaia neih theih pawh a ni lo va, lungngaih thlaphan mangan, hlauhna chhumpui dum chhah tak chuan kan ram hi a tuam a, rambuai hre pha chinte chuan sawi nawn ngai loin kan hre vek ang. Lungngaihna leh hrehawmin min bawm, buainaten tui lian angin min len, tih hla chu a takin kan sa a, kan chang a ni ber mai.

Chutianga hreawm leh hlauthawng reng renga kum sawmhnih kan awm hnu chuan, kan kohhran hruaitute thahnemngaihna zarah te, chutihlaia kan Chief Minister Pu Lal Thanhawla tlawmna puan sin avang te, Pu Lalduhoma inpekna avangte leh MNF lama an hotupa Pu Laldenga avangte chuan India sawrkar leh MNF-te chuan June ni 30, 1986 zan chuan remna thu an thlung thei ta a nih kha. Aw kha mi zan takte kha, Zoram chu hlimin a au chhuak a, I angchhung muanna tunah chuan ka thleng ta, Kan lawm hla thang chhuak se, lei leh van mi zawng zawng hnenah, Sual thihna thima leng min chhanchhuak leh ta, Ngaihman i awm ka tawngchhan Lalpa, Laithangpuian a lo tih kha a takin kan chang a nih kha.

Kan sawi tawh thin a, sawi nawn erawh a nuam si thin. Tunah chuan kha hun kha kum 32-na kan lo thleng dawn ta reng mai le. Ṭhangkhat lian a ni ta, kan pasaltha rammute pawh thinlung khauh leh huaisen, Mizo tlawmngaihna thinlung pu mah nise, hotute thu an zawma tihnuam taka an awm theihna turin Lalpan a lo buatsaih a, Arakan-ah khan hlimna thlipui chuan a nuai a, thlarau hrual zawiin an awm a, an peih tawh loh avang ni loin, an tlawm vang ni hek loin, mipuite tawrhnate hrereng chung leh an hotute thu awiihin a bo a bang awm loin an lo chhuak a. Kum tam tak an nupui ve aia an lo kuah, an silaite chu tlawmngaihna puan sinin ui em emin mittui tla zawih zawihin an tung ta.

Hmana an ral do ber thin, India sipaite chu anmahni hruaitu leh vengtu an ni zawk tawh a. Khatia remna a lo awm tak avanga an lo chhuah lai khan Lunglei-ah kan awm a, an hotupa Pu Zoramthanga hoin an lo chhuak a, mipuiin an lo lawmzia tak te kha aw, amah chu pa lian lo tak mah nise, kum 32 kal ta kha a ni tawh a, tlangval a la ni bawk a, a chal a la lang vak lo deuh bawk a, nui sanga a ban a phar laite kha mitthlaah a la cham reng mai.

Kum 32 a ni ta, mahse thinlungah hian a cham reng a, mitthlah a cham reng thin a nih hi. Kum kha leh chen rambuai hreawma awm tawh, a ni e, kum sawmhnih chhung a ni, khatia remna kan han nei thei ta mai kha chu hlim awm tak kan ni a, lawm a phu bawk a, a nei neiin an motor an thawh a, a duh duh an chuang a, Aizawl khawpui kha hlim leh lawmin a awm a, mi tam tak an tlaivar a nih kha. An hlim lutuk tih ngaihna hre lo, patlingpui pui khan a huhoin hmun thenkhatah chuan, "Pi buhdeng Pi buhdeng, pakhatin buh ṭhap buh ṭhap,” ti ringawt saa lo lam tawk bo hek suh.

Upa L.Kamlovan, Lei lungngaih mittui a hul ang, Ka tahlai ni a ral ang; Aw Lalpa hmel hmuh ka nghakhlel, Aw ral mai rawh lei ninawm, a tih chu buai lai kha chuan a dikin a takin kan sa thin zawk a, mahse kha kum 32 kal ta a, a ni, Remna Saui an Tan zan kha chuan, Suaklianan, Lei hi Lalpa i thilthlawnpek hmasa a ni, Ka chhiar seng lo lei lawmna; Van hmun ropui i malsawmna famkim a ni, Kalvari tlangah kei min pe e, a lo tih kha a lo ni ta zawk si a.

Tichuan kha REMNA avang khan India Danpui chang 371-G chu a lo pian phah tain, kha leh chen rambuaia awm tawh khan, Special Provision kan lo lo nei ta hial a nih kha. Chu mi ang chuan, tun hma aṭanga Mizorama dan lo awm tawh sa leh hman mek lai a nih loh chuan, sawrkar laipuiin a dan siam reng reng chu kan sakhuana leh kan khawtlang nunphung leh kan tihdan thin te, kan hnam dan leh chumi anga ro kan inrel dan thin te, ram inlei leh hralh, inpek thin ang chite khawih thei thil a nih chuan Mizoramah hman ve ngawt theih a ni lo va, kan hmang ve duh a nih chuan helaia kan ram rorel khawl, State Assembly hian hmang ve nise, tiin thu an tithlu tur a ni chauh zawk.

Chuvang chuan, entir nan, sawrkar laipui hian bawng talh khap, a sa lei leh zawrh khapna dan lo siam ta sela, chu chuan kan nunphung leh kan chin than dan, a rawn khawih ngei dawn a, kan sakhuana pawh a khawih tel theihna tur a awm mai thei, a chhan chu e, Krismas ang hunte hian bawng leh vawk, arin kan lawm thin a ni lom ni? Chuti a nih chuan kan ram rorel khawlin i hmang ve ang u aw, an ti a nih ngawt loh chuan Mizo­ramah chuan a hman ve h loh tihna a ni dawn lom ni? India danpuiin min humhim tlat a nih chu.

Chumai pawh a la ni lo, India rama State liante chuan MLA tam tak tak an nei a, keini erawh chu ram te reuh te, thing leh mauin a bawm, tlangram leh kawr lunglen thlak, mihring lah tlem te kan nih avangin MLA pawh sawmli chauh kan neih min phalsak a, chuvang chuan a lawm, vawiin thlenga chumi zat chu kan neih tak hi.

Heng thilte hi a bul thum aṭanga chhui chuan, kha remna zan, kum sawmthum pahnih kal taa miin a hrin chhuah ngei kha a ni a, rambuaia karfiu tih reng mai, a hming pawh Mizo tawng emaw tih khawpa kan lam zin leh hriat than hial a nih phah a lo tawp tak chu. Amah Lianthuam-tingtangan, Karfiu a vin hler hlur, Karfiu a vin hler hlur, Nula rim a phal lo, (ti rawh le), a lo tih ang khan.