POCSO

Khawvel sualna hi chhumpui angin, A lo zing e Lalpa, ka thinlungah; Rawn hlip kiang la van meialh chuan, I tan par ang ka vul leh ang, Kapruman a lo ti ang maiin, khawvel changkang Social Media an tih khawvelah kan cheng a, sualna lah a pung tulh tulh a, a changkang ve zel bawk a ni deuh ber mai. Finna leh changkanna hian sualna hi a keng tel ve zel chu a lo ni e.

Ukil-te hi thubuai chi hrang hrangah an ruai ṭhin a, Pu R.Thangkanglova sawi hi ka hrereng ṭhin. Kan ṭhiante ruaitu chu, Hotel chhawng chuti zatnaah min pawngsual, tia an puhte an ni a, fee tur pawisa a tam tih hi a chiang nghal reng mai a, keini min ruai vetu thung chu, chul rama phuihnam chawrno ka vai min pawngsual, tia an puhte an ni a, sum lam hi chu han tam chi rual a ni lo ve, a ti. A dikna chen pawh a awm ang.

Han duham ta zel ila, ṭum khat chu Ukil-ho awmna Bar an tihah hian ka vai ui dum vahluh ve rawih a, chutihlai tak chuan Pu Kanglova kha pa pakhat hian a ruai dawn a, an lo indawr mek a. A ruaitu tur kha thingtlanga awm a ni a, a beng kha a chhet ve deuh bawk a, an inbia chu a ring khawp mai. A mit kha a lo kalh ve em lahtak a, Pu Kanglova chuan, Ukil fee atan cheng sangthum ka inchhiar ve a nia, a lo tih lai mek hi a ni a. Ani chuan, ka hria a lawm, a ti tha ve mai a. Chutah Pu Kanglova chuan, hei stamp leina tur cheng sawmthum a ngai asin, a ti a, a ruaitu chuan, ka nei hleinem, a ti. Cheng sawmthum pawh nei lo khan a fee sangthum chu a pek theih hmel hian ka hre lo ve khawp mai a.

A chhuah hnu chuan, Pu Kanglo, kha i va hlawk awm ve ruaitu i nei ṭha bawk a, ka va ti a. Ani chuan, nia, kan khaw lamah chuan rawn in-candidate ve la chu vote chu ka hmuhpui ṭeuh thei ang che, te kha min ti mai mai a, a mitte lah kha, awm lo kawngka ang mai, a ti. Amah vek chuan, kei chu Politikal Party ka han luh ve chat tawhna hi chu an tla zat zat zel, a ti. Hman kumah inthlan dawnin kampenin R.C.Thanga nen kan chhuak ve a, Zawlnuam lamah kan kal a, kan riak ngam lo va, kan chhun pelh thuak ringawt a, chuti chung pawh chuan vote chu kan tiheu hnem hman khawp mai, a ti. An Campaign-pui tan chuan a manhla vak hmel loh khawp mai.

Chutiang chuan tualthata puhte pawngsualtua puhte hian dan anga mana thubuai siamsak an nih angin dan anga court hmaa dinpui tur leh chhan turin Ukil an ruai thin. Tun hma kha chuan hmeichhia an kum zata zir pawh awm loin pawngsual kha chu pawngsual a ni tawp mai a. Mahse kum 2012 aṭang kha chuan hmeichhe kum tling lo pawngsualtu hremna dan thar siam a ni ta a, chu chu tunlai pawha kan hriat lar em em POCSO an tih hi a ni. Chu chu a Sap tawng chuan Prevention of Children from Sexual Offences Act an ti a ni awm e.

Kan sawi tawh thin a, kum sawmpariat la pumhlum lo hi chu naupang an ni a, hmanah kha chuan kum sawmparuk tih a ni thin a, mahse tunah chuan naupang kha kum hnihin a lo pung ta a ni ber mai. A awmzia chu kum 16 hnuai lam naupang ni thin kha an la ni zel a, hmana kum 16 pel chin puitling kha tunah chuan naupang an ni tawh thung a, kum 17 leh thla 11 leh ni 29-a upa pawh nise, naupang tihna a nih chu. Chutiang naupang lo khuaikhemtu chu a chunga kan sawi tak dan POCSO an tih mai khian hrem theih a lo ni ta a ni.

Mipuite tan, a bik takin mipa tan hriat a tula fimkhur a ngaih em avangin kan sawi fo a, chuti chung chuan naupang kum 18 la tling lo pawngsualtu an man, an chhungten kei tehlul hi, pawngsual pawh a ni lo, an inngaizawng a, a hmeichhia pawhin a duh ve reng vanga awm dun an nia, tia min hrilh hi ka tawng fo si thin. A dikna chen a awm ang, mahse a duh ve reng, tih lam a ni lo, hmeichhia khan a duh em em zawk reng vanga lo khawsa dun pawh nise, dan angin a duh ve reng, tih kha tanchhana hman theih a ni lo. Kum 18 a la tlin loh chuan pawngsual a ni tho tho a, naupang khuaikhem a ni tho tho tihna a nih chu.

Chuvang chuan he dan hi mipa tan chuan hlauhawm tak a ni a, fimkhur pawh a tul em em. Pute R.Thangkanglova leh Rualkhuma Hmar pawhin, Pu Lian, tunah zawng he POCSO dan avang hian tun hma angin nula pawh kan fawrpui ngam ta meuh lo, an kum zat han zawh lah hi a chi ber si loh a, an Birth Cerficate ensak hmasak loh phei chuan ka zum dui tawh mai, tun hma ang khan kan basa ngam (risk), ngam ta hauh lo mai, an ti, a dik ang.

Khi dan bawhchhiat avang khian keini Mizoramah ngei pawh kum sawmpahnih, kum sawm, sawmpanga tang tur leh pawisa chuti zat chawi tura tih an ni, tih tun hnai maiah pawh chanchinbu lam aṭangin kan hmu fo thin a nih hi. Han ngaihtuah teh, dan bawhchhiatah chuan a zahthlak ber pawl a ni hial lo ang maw? Dan bawhchhiat chu a eng dana pawh nise tha reng a awm lo. Mahse e, ka ngaihve dan chuan maw, chulai khalai hmuna meizu an mana cheng zahnih an chawitir tih mai mai ai chuan, POCSO dan bawhchhiaa kum tling lo a khuaikhem avangin kum 10 a tang dawn, han tih chu a let zain a zahthlak zawk hian ka hre thin.

Hmanah ka sawi tawh a, ka sawi leh teh ang. He POCSO dan avang hian a khuaikhemtu an tang thin a, a khuaikhema leh a tuartu an tan hi a vang hle. Pu Rualkhuma Hmar hian kum tling lo khuaikhem ta se, amah ni loin a hmeichhia zawk kha tang ta zawk se chu e, mak tiin hahipin kan sawi mai thei. Central jail-ah khuan a tuartu, a khuaikhemtu ni loin a khuaikhem tuartu zawk kha a tang a, chhuak tawh tak maw ka hre law. Mahse hmeichhia erawh a ni chiah lo va, tlangval awki-nem-chi a nia, hrethiams?

Ani chu dan angin puitling a ni tawh a, amah lo khawsakpuitu kha kum 18 la tling lo a ni lawi si, chuvangin amah zawk kha a tang a, hman deuha dan lam sawi tura kan zu kalin tang tam tak hmaa lo dingin a lungawi lohzia a sawi a. POCSO dana a tuartu, victim tunge tang awm ve tawh reng reng? Tih kha keiniho kha min zawt ta khauh mai a, chutianga tang tawh kan hre si lo va, chhan ngaihna pawh kan hre lo, kan nui liam vel mai mai.