AIDS KAN VEI A

Hman kum deuh tawh kha a ni a, chanchinbuah kan milar leh zaithiam chungchang hetiangin an chhuah a, NGTV-an AIDS a vei, tiin. Han en thuak kha chuan, e he, Pu Ngura chu….tih mai tur kha ni a. Mahse a AIDS vei dan kha ka han chhiar chuan a lo dang zuai mai a. Mi tam takin, i u Revd Chuaua hian zu chu a lo rui ber zawk e, min ti fo thin a, a dik lo lo lem lo, a zu ruih dan kawng erawh a danglam thung a, sawi duah ngai loin kan hre vek ang. NGTV-an AIDS a lo vei pawh kha amahin a kai ni loin, khawngaih leh hmangaih takin a veite a lo vei a ni zawk daih si.

Tlem lai deuha Delhi-a inentir tura a zu kal dawn khan, Pu R.Thangkanglova chuan, AIDS ka vei a nih loh chuan ka cancer a ni mai, a khawi emaw zawk zawk hi chu ka ni hrim hrim, a ti a. Mahse ani hi a eng emawti fimkhur phian a, lo ngai bir lo ula, lo ngai daam lo hram teh u, ani chuan KS-te ka kawp dawn hi chuan CD ka neih loh pawhin sarang emaw polythin emaw hi ka ak reng thin, a ti a, chuvangte pawh chu a ni ang, AIDS a lo vei lo mial a, a lo cancer ta kha a ni a. A pawi hle rualin kan lawmpui a ni zawk ang.

Hmanah 2001 daih tawh khan kei pawh ka u, F.K.Laihnuna(L) pawlte khan, cancer i ngeih, min ti. Tak tak a nih chuan, Pu Kanglova pawhin cancer a ngeih a nih hmel ve tho mai, nuthlawi inleng a neih a la ngai reng tho. Kei pawh chu le, AIDS vei ve deuh rohin min ngai a ni chek ang chu ka ti mai a. AIDS veiho khan min rawn sawm ve ta rup mai a nih chu. Vei emaw min ti a nih loh pawhin a vei ka ang a ni tal ang. AIDS Control Society an ti a ni awm e. District Level Co-ordination Meeting on AIDS/HIV, an ti emaw ni, a hriat pawh ka hre ve thiam chiah lo, an thut khawmnaa tel ve turin min sawm hi a lo ni a.

Ka AIDS vei thut ve ta vel mai mai. Ni 8-8-2018 chawhnu dar 2-ah NLUP Hall-ah kal tur an ti a. Aizawlah kan cheng a, kan hnathawhna aṭangin hnai te, in chhung dung chen awrh chauh a ni a, mahse a awmna lai tak chu ka hre lo. Chawhnu dar hnih a rikna tur minit sawmin a la ri lo, tih velah chuan kan Pisa aṭangin ka chhuak a, Larsap Gate bul tih chu ka hriat a ni mai a. NLUP tih lo intar kuau chu sipel chawpa ka chhiar hnu chuan ka rinna berah chuan ka lut a, a lo ruak deuh huai a.

Mi ka zawt a, Hall an tih lam chu min kawhhmuh a, ka vawi khat kalna a ni deuh zel bawk a, a tawpah chuan engtin tin emaw chuan step thui tak kawi kawi ka zawh hnuah chuan ka han chhoh hmuh ve ta hlawl a. AIDS veiho hmeichhe hmel tha tak tak leh mipa sek deuh deuh chu an lo thu fur a, ka thu ve ta tawp a. Chungho, AIDS natna darh zel tur veia thahnemngai taka a sur a sa hnuai, zan khaw thimah pawh, kawng chhe tak tak pawh pawisa lova lo thawk thintute kiangah chuan ka awm a, kei aia thiam leh hre vek zawk, tawnhriat ngah zawk an ni tih kha rilru hian a hrereng mai si a, inthlahrunawm duh deuh chu a ni.

Chutah le, Hall chhungah chuan kan lut a, thingpui tui tawkin a thlum ngei khan min um lut a ni ber, a ziaawm hle. Thingpui hang dup in hnam ka ni lo va, kurtai a tel lo a nih chuan thingpui hang in ai chuan in loh law law kei hi chuan ka duh zawk a ,khawpui awm ve manah thlum hle mai se ka duh ber, no tlanga tho fute hi tang va va mai se, ban chap mai se tih hi ka duhthusam zawk a. Kei aia hmeltha hlir kha an lo ni hlawm a, hmel tih lohah chuan ka chhiat bik em em loh hi, ka ti rilru. Tum khat chu Phone aṭang hian mi pakhat hian i tha em? Min ti a, hmel tih loh chu tha e, ka ti, a dik a tih hmel khawp mai!

Tichuan kei chu The HIV & AIDS ( Prevention and Control) Act, 2017 an tih mai chu sawi tura tih ka lo ni awm e. Mizo tawnga a awmzia nia ka hriat chu AIDS thunun leh invenna dan, tih ni mai awmin ka hria a. Han sawi tur lah ka hre em em mang si lo va, ka phauhchawp a ni deuh ber mai e. AIDS veite mi dangin an hriat tura zaizir emaw ziak emaw tawgkain emaw tih a thian loh thute chu ka han sawi ta mai mai a, chutianga titu chu lung in tan theih a ni a, pawisa chawitira hrem theih a ni bawk a. Tin, mi an phalna tel lo chuan an vei nge vei lo tia test neih ngawt a thian loh thute a awm bawk a.

Tunlai hian kan ramah AIDS an tih hi a hluar hle a, a veite chu thisen endik aṭanga hriat a ni ber a. Jail tang zawng zawng an sual lo va, tang lo zawng zawng an fel vek hek lo ang bawk hian, thisen endik si loh vei si hi engzata tam nge awm ang, tih chu ngaihtuah ngial tham erawh a ni thung awm e. Tin, a lo darha a hluar zel loh nan invenna sawrkarin a siam a. A tlangpuii damdawia inchiua hriau inhman tawm aṭang leh inpawlna aṭanga kai a ni ber a, vanduai vanga kai pawh chu awm thei tho bawk.

Chuvangin condom te, hriau tharte a thlawnin an sem thin. Kan intih Kris deuh avangin kan hrethiam ta mang thin lo a, intih loh mai tur, inchiu loh mai tur a lawm, ti tawk kan awm thin. A dik ang. Mahse an ti tho zel sia, chuvangin an tih dawn tho tho si chuan condom hman leh hriau intawm loha a thar tha an pek khaa mak lo, hriatthiam loh tur a awm hek lo. Rilru zau deuh neih a hun ta. Chutianga condom, Thangkura kawhtebel ti mai ang, an sem leh hriau an sem an pekte lo tihbuai emaw phal loh emaw lo dan emaw kha dan kalh a ni zawk.

Tin, hmeichhe thenkhat a veite mi dangin an kai chhawn pawiti loa kaitir tam tuma hmala ta mai an awm thin nia sawi rik hi a awm thin, tak tak a ni em chu ka hre lem lo. Chutianga a vei tih inhrereng si, zepa mi dang mutpui emaw chingte chu India ram hmun thenkhatah chuan tualthah tum ti ang hiala thubuai siamsak pawh an awm a ni awm e. Mahse a dik chiah dawn em ni kei chuan ka ti ve deuh thung. Mahse IPC an tih mai chang 269 emaw 270 emaw anga thubuai siamsaka hrem erawh chu a dik hmel hlein ka ngai deuh thung.

Engpawh nise, a chunga dan khi a thunun leh invenna lam a ni a, Mizoramah pawh a vei an tam avangin dan hi kan hriata kan zawm tlan chu a tul ta ni berin a lang. A veite pawh eng emawah chuan zep loha hrilh mai kha a fiar ka ti. Kan danhremiten a chipchiarin han sawi ve teh se.