KA HMAAH PAR MAW

Tanpuia chuan, Turnipui leh thalfavang lo thleng tur hi, Kei zawng senlai nau ang ka tahna; Thapui nang ngai reng renga khua romeian, Ka zam nang e, i tuanna tlang bawman, a lo ti a. Favang lenkawl eng ri riai, chawhnu tlai lam khawthiang vandumpawl kan hmuh thin dante pawh hi a inang vek kher lo, keinin lunglen thlak kan tih em em laiin ka u Revd. Chuaua te ve thung chuan an uipui tui lian thlir liam vel mai mai thung thin a nih hi.

Khawvel kan chen dan leh hmuh dan thleng hian a inang vek hek lo. Upa L.Kamlova chuan, Lei lungngaih mittui a hul ang, Ka tah lai ni a ral ang; Aw Lalpa hmel hmuh ka nghakhlel, Aw ral mai rawh lei ninawm, a tih mek laiin Suakliana ve thung chuan, Lei hi Lalpa i thilthlawnpek hmasa a ni, Ka chhiar seng lo lei lawmna, a lo ti thung a. Pakhat tan lei ninawm a nih laiin pakhat thung chuan lei lawmna a lo chhiar seng lo ve thung si.

Kelkang hlimna, harhna 1937 khan a thleng tih chu kan hre theuh ang a, hman kum lawk pawh a thleng a, ni lo, tun thleng hian an la hlim a ni zawk awm e. Kan Aizawl khawpuiah pawh bingbiletin motor jam put putin kawng an zawh nghe nghe kha. Khami tum khan TV aṭangin ka lo thlir a, ka u, Revd. Chuaua leh Pu M.Lalmanzuala hi an tel ve ngei awm si a, khawnge an binglet lai ka lo en teh ang, tih rilru ka pu deuh ber a, mahse an hmel ka hmu ta mai si lo a, an tel ve lo a ni ang aw, a va mak ve a, te ka ti rilru mai mai! Raufela Nu a bingleh nasat ka rin em em laiin a let lo emaw ni, mak tak chu a ni.

Hman kum lawk, a vanglai khan Ruatfela Nu nen u Vanhnuna nen kan pathumin kan han chhim ve a, a ziaawm viau e. Mahse kan bingbilet ve lo thung a. Mite chuan Bus an hmang a, veng khat aṭang pawhin tam deuh deuh an ni a, Veng khat team khat an ni mai a. Keini pathum lek kha chu kan tlem si a, Missionary leh Vairengte aṭanga lo kal tlem te an infintir zingah min teltir a. Kan team hruaitu kha keimah anga meizial nghei tum lo mi a ni ang, kan inphu tawk. Mi an tula an bingbilet a nih chuan a tha, chutiang pawh ni hlei lo, a pawnga taka bingbileh tur, tih ngawt chu ka ti ve ngai lo va, a ti chu kan lawm hle. Kan rilrem zawng tak a nia. Ruatfela Nu a hlawkin ka hria, mei a nghei phah a, la nghei zel tak maw. A sawi ka awih em em chu, mi pate hi kan kawp a, an nupuite hian min thik thin a, ka hmel an hmuh hnu hi chuan tumahin min thik tawh ngai lo, an ngaih hi a tha em em tawh mai a ni, a ti. Ka awih zawng tak a ni.

Suakliana chanchin hi kan sawi tawh a, 1901-ah Maite khuaa a pian thu te, Kanghmuna an awm laia a mit that loh vanga a khaw hmuh that theih loh laia hlo thlova a feh a, Kan nghak reng che kan Lalber, Khawvel hreawm thim hnuaiah, tih a phuaha a sa nghal a, mahnia buh zinga a lam thute kan sawi tawh a, sawi nawn a ngai lo e. Khatia 1937-a Kelkang harhna a han thleng kha a hnu rei vak loah a reh leh deuh ta duak mai a. An hlima an lam nasat thin vei nen khan, chutia a han reh ta deuh ruih mai chu Suakliana pawh a khua a har em em mai a.

Saichala an awm laia Tawitawkawna hlimna nasa tak a thleng a, kohhran an hlim em em khan, a hnu lawkah Upa Chawngbuaia a va zin leh, hlimna chu a lo chuai zo tawh a, thlarau par tlana hlim taka a zaipui a lampui thinteho an lo bo ta duak, a khua harin 1923 kum a, Thlarau Thianghlim par tlante zawng, ka thlir hian mual an liam zo ta; Aw ka Lalpa rawn hruai kir leh la, Tlantu zaiin kan awi ang, tia a lo au chhuak ang khan, Suakliana pawh a au chhuak ve ta a nih chu.

Aw Chhandamtu, sual leh buaina karah hianin, thlarauin min hruai ang che; I thisena i tlan sate suala hliamin; Lawmna luipui luang lai an chawl e, tiin Harh hlimna chawl ta deuh duak chu a han aupui ta a. Hlimna chu chawl loin tui angin luang reng se a duh a, Lawmna luipui luang rawh se, Khawvel hrehawmah hian; Van Lal fapa, sual tlantu, Ka hmaa par mawi lo cham reng rawh a ti thlawt mai a ni.

Fianrialin daiah a kal a, a tawngtai lai chuan, rei lo te-ah mau a tam dawn a, thing pawh a tam dawn bawk a, i fate i nun zo lo vang, chuvangin i in leh lo hi naktukah ching fel la, a tuk lehah chhuak nghal ang che. I bungrua pawh tam tak ken a ngai lo vang, i kalna turten an lo tanpuina tur che ring mai rawh, tiin aw a hria a. In lamah a haw nghal a, Ka hmaah par mawi lo cham reng rawh, tih chu a rilruah a lut tlut tlut mai a. Tichuan, Lei hi Lalpa, i thil thlawnpek hmasa a ni, Ka chhiar seng lo lei lawmna, Van hmun ropui i malsawmna famkim a ni, Kalvari tlangah kei min pe e, tiin a han phuah zawm leh ta a ni.

Zanriah ei kham chuan a thianteho chu a sawm khawm a, a hla chu a hrilh a, kohhran ngui tawh inkhawm tlem thinzia an hria a, an lawm ta em em a, a then an tap hial a. Inkhawm hun a lo thleng a, a hla thar chu an sa a, an hlim ta em em mai a, kohhran ngui tawh kaih harh lehna tura Lalpa pek hla chuan an kohhran pawh chu a tiharhin an hlim ta hle a, Zoram dung leh vang hi rei lo te-ah a fan chhuak hial a ni.

A ni e, chutiang chuan kohhran ngui tawhte pawh a kaih harhna turin hla thar ruah tham lohte a lo ngai ve thin ang bawkin, keini khua leh tuite pawh hian dan hriatna lam leh ngaihsakna lamah harh tharna kan chan fo hi a lo tul thin a, chumi chu chang tur chuan thlarau lam aṭanga han tih vak chi lah ni hek suh le, mahse sawrkarin sum leh pai tam tak sengin mipuiten dan kan hriatna turin seminar an tih maite huaihawtin mi thiamte dan sawia mite zirtir turin a tir chhuak thin a. Keini Mizoramah pawh, Mizoram State Legal Services Authority an tih mai hian chutiang chuan vawi tam tak a ti tawh thin a nih hi.

Tin, kan lo harh tharna ni fawmin, anni hnuaiah Pre-litigation an ti a, Lok Adalat tiin kan hre lar zawk ang. Court-a inkhing ni loin, Court thleng lova leiba chungchanga insawi remte pawh tam tak an awm tawh a, hengte hi harh thar nan i hmang ve ang u aw. Court pui pui thlen kan hreh a nih pawhin, Ukil rawih pawh a ngai hran hek lo, an pisa-ah zu kalin a thawkte tihdan tur zawhfiah mai theih a ni a, hei hi mipuiten kan hriat a pawimawhin a tha khawp mai. Tichuan dan lamah kan harh thar ve te pawh a ni bawk zel mai ang chu, ti raw?