Guest writer
KL Liana
ANNI TAN ZALENNA DAR
Mimkut Thla, chu chu September a ni a, keinin favang kan tih lai hi a ni deuh ber, khua a thiang mawi thei em em a, van dumpawl a lang ruih a, a lunglen thlakin boruak nawm lai tak pawh a ni bawk, ni 6, 2018 chu India ramah chuan ni pawimawh leh chhinchhiah tlak a ni ngei ang. Mahse kan lei hringnun ang maiin sik leh sa, khaw awmdante a danglam zo tawh a, mumal a nei ta lo, chuvang chuan tun hmaa favang khaw thiang eng mawi van dumpawl ruih ṭhinte pawh kha chhum leh ruahpuiin a khuh bo fo ṭhin a nih hi.
Kan tunlai khawvel changkang tawh tak, phone avanga mahni chauh pawha kan tlei em em tawhna hmunah hian kan suangtuah phak lohin, mipate pawh hmeichhiaah an siamin hmeichhia pawh mipaah an siam thiam tawh a. Chutiang chu mi tam tak an awm tawh a, an awm mek a, an la awm zel ang. Khawvel ram ṭhenkhatah phei chuan sawrkarin mipa leh mipa inkawpa inneih te, hmeichhia leh hmeichhia inneih te kha dan angin a phalsakin a pawm a ni, tih chu sawi vak ngai loin kan hre hlawm ang.
Nova damlaia thil awmzia angin, Leh Sodom khua angin; Mahni nawmsakna ngaihtuahin, Aw Lalpa an hawisan ta che, tih hla ang mai khan, Nova hun lai aṭang tawhin mawngkawhur an lo awm tawh a, chutiang hur sualna avanga Sodom pawh hrem a ni a. Kan sawi thin tawh ang khan Sap tawngin mawngkawhur chu sodomy an ti a, chu chu Sodom aṭanga lo chhuak a ni. Chutianga khawvel ram changkang ṭhenkhatin dan anga an phalsak tawh laiin keini India ramah erawh chuan, IPC an tih mai chang 377-na angin damchhung lung in tan theih thlenga hrem theih a ni thung a.
IPC an tih hi Kumpinu hun lai 1860 daih tawha siam, Mizoram, chutihlaia Lushai Hills tihah pawh, Gazette of India, India sawrkar chanchinbu, 1898, Part-11, P.345-na angin kan ramah pawh hman a ni ve tawhin vawiin thlengin a la ni ta zel a, a ni zel bawk dawn a ni. Puitling leh puitling, mahni duhthu ve vea khawsa dun chu hrem theih a ni lo ve, tiin 2009 khan Delhi High Court chuan ro a lo rel tawh a. Mahse Supreme Court-ah chu rorelna chu a lungawi lo lamin an appeal a. India ram rorelna sang ber Supreme Court chuan 2013 khan, Delhi High Court rorelna chu paihin dan ding lai chu a tungnung leh kha a ni a.
Mahse, patil kan tihte, mawngkawhur kan tihte leh tlawmngai pawl thenkhatin thubuai hla buaiah an la a, he lai IPC hian India danpuia intluk tlanna a kalh a ni, ti lam hawi zawngin tan an khawh a. A hma kum 2013-ah he lai IPC bung leh chang hian India danpui a kalh lo ve, tiin lo rel tawh mah sela, a Sap ṭawng takin han sawi ve ngial ila, larger bench an ti a ni ang, Chief Justice Of India hoin, Judge dang pali nen, an vaiin an ngaihtuah leh ta a. An thute ngun taka a ngaihtuah hnu chuan, Court chuan helai chang hi a dik lo a, mimal zalenna danpuiin a humhimsak chu a kalh a ni, tiin ro a rel ta a nih chu.
Chutianga Court rorelna puan a han ni ta chu, keini Mizoram kum sawmhnih chuang rambuai hrehawm tak hnuaia kan awm hnu a, India leh MNF-ten remna thu an siam zan, June ni 30, 1986-a Zoram a hlim a, Aizawl khawpui lawma a lam ang deuh kha a ni ber ang, an zalenna rahbetsak nia inhria leh inngai, patil leh mawngkawhur-te chu lawmin an au chhuak a, a thente chu an lungte a chhia a, an mittuite an biangah a sur zung zung hial a nih chu. Nang hi maw ni Lallai-Sangzuala, Belzu kungah i par ka tlan rih dawn e, Salam ka buk ang che, dam reng rawh, tiin India ram rorelna sang berin a rorelna chu lawmin an lam a ni ber mai.
Mahse he rorelna hi Kristian pawl thenkhat thung chuan lawmawm tiin an hlimpui ve lo a, an do zel tur thu an sawi ve thung ni awm tak a ni. Kan hriatreng tur chu, mipa leh mipa emaw hmeichhia leh hmeichhia emaw an inneih kha a remti tihna lam a kawk lo va, naupang ni lo, puitling chin tawh, duh leh duh intawng, lo khawsa dun kha kum kha leh chen, kum za leh sawmnga chuang, damchhung tan thlenga hrem theih ni thin kha, hrem theih a ni lo e, a ti a ni chauh zawk tih kan hriat a tha awm e.
Kan sawi lai mek bung leh chang hian ran lo pawlte pawh a hrem theih tih a tar lang a. Chu erawh a hremna hi a la ding reng tih hriat tur a ni ang. Chutiang han sawi takah chuan hetiang thubuai hi a awm ve zeuh zeuh thin a. 1996 bawr kha a ni a, tlangval pakhat kha vawkpui sex hmanpuiah puh a ni a, man a niin thubuai, kan sawi meklai, IPC chang 377 anga siamsak a ni a. Doctor-in vawkpui mei hnuai deuh an endiknaah chuan mipa chi an hmu mauh mai bawk si. Vawkpui ngaizawnga an puh khan a tukkhum lamah sam a tawn kawh lauh a. Magistrate hmaa a din chuan, ka awma ka hmu ve a, ka pu, vawkpui it khawpa luck lo em em chu ka ni bik lo asin, nupui pawh a hrang ṭhiau vawi thum ka ru tawh, a ti. Magistrate pawh chu a nui tawp.
Hman deuh khan ka sawi tawh a, keima mimal ngaihdanah chuan tuna kan India ram Court sang ber rorelna hi a dik ka ti a, a dik ka tih avanga puitling chin duh leh duh, mipa leh mipa emaw hmeichhia leh hmeichhia emaw lo khawsa dun thin kha a tha e, ka tihna erawh a ni hauh lo thung. Puitling chin duh leh duhin sex an hman thin dawn chuan, nupa ni si lo, condom hman a tha e, an ti ang hi a ni mai. Chu pawh chu AIDS laka him zawk nan a ni. Patil hmeichhia leh hmeichhia inkawpte hi Paula te hun lai daih aṭanga lo awm tih Bible-ah kan hmu a, thil thar a ni hauh lo asin.
Ṭha kan ti emaw ti lo emaw, India ram rorelna Court sang berin a rorel chu a dikin a tha a ni mai, dik loa ngaitu tan pawh han zualko lehna tur chuang a awm tawh lo, court rorelna lamah chuan Supreme Court chungah awm pakhat a awm, chu chu van khi a ni ang. Kum sang rorel tur ni ropui, Tunah hian lo eng tawh rawh, tia ka u Revd. Chuauthuama ten an lampui tlut tlut thin ang deuhin, Kum Sang rorelah emaw la appeal mai chi a nih hmel. He kan ram rorelna sang ber thuchhuak chu anni tuai leh patilte tan chuan zalenna dar ri mawi, Pastor Chhawnan, dar ri mawi a lo ri a, a tih ang deuh kha a ni ta mai awm e.